WNBPA ning trans-sportchilar atrofidagi bahslarga munosabati
Ayollar professional basketbolida trans-sportchilar atrofidagi bahslar tobora keskinlashar ekan, WNBPA keskin siyosiy maydonga aylangan muhokamalarga o‘z ohangini qo‘shdi. Ammo bu safar markazda bir tomonning g‘alabasi emas, ligani birlashtirishga urinayotgan ohang turibdi.
Ittifoqning qat’iy bayonoti
Ayollar Milliy Basketbolchilar Assotsiatsiyasi – WNBPA – juma kuni rasmiy bayonot chiqarib, ligadagi o‘yinchilarning turfa hayotiy tajribalari va qarashlarini alohida urg‘u bilan tilga oldi. Matnda ittifoq o‘zini “200 dan ortiq, turli hayotiy tajribalar, madaniyatlar, turmush tarzi va fikrlarga ega shaxslar”ni ifodalovchi tuzilma sifatida ko‘rsatdi va asosiy qadriyatlarini ochiq aytdi: adolat, tenglik, xilma-xillik va inklyuziya.
Ularning ta’kidlashicha, aynan shu qadriyatlar birlashmani ayollar sportini himoya qilishga, bir vaqtning o‘zida “transformatsion o‘zgarishlar” yaratishga undaydi. So‘zlar keskinlashgan muhitda muloyim emas, balki yo‘nalish beruvchi ohangda yangradi.
WNBPA ayniqsa nafrat va tahqirga urg‘u berdi. Bayonotda har qanday shaxs yoki guruhga, jumladan transgender odamlarga nisbatan nafrat, zo‘ravonlik va “demonizatsiya” faqat qo‘rquv va bo‘linishni kuchaytirishi qayd etildi. Ittifoq qiyin suhbatlardan qochmasligini, ammo o‘yinchilarni “siyosiy piyoda”ga aylantirishga yo‘l qo‘ymasligini aniq qilib qo‘ydi.
Maydon ortidagi jang: Sophie Cunningham atrofidagi to‘lqin
Bu bayonot havoda paydo bo‘lmadi. Ikki haftadan ko‘proq vaqt oldin chiqqan maqoladagi bir jumla butun ligani larzaga keltirdi. Phoenix Mercury o‘yinchisi Sophie Cunningham yosh sportchilarga oid keskin fikr bildirdi: u “yosh qizlar sportda biologik erkaklarga qarshi raqobatlashmasligi kerak”ligini aytdi.
Cunningham o‘z pozitsiyasini yanada keskinlashtirib, yosh sportchi qizlarni kiyinish xonalarida va maydonda himoya qilish haqida gapirdi. U buni bolalarni, xususan “kichik qizlarni” asrash masalasi sifatida ko‘rsatdi. Bu so‘zlar esa allaqachon tarang bo‘lgan trans-sportchilar haqidagi munozarani yana bir pog‘onaga ko‘tardi.
Shundan beri ligada sukut yo‘q. O‘yinlar oldidan, tanaffuslarda va matbuot anjumanlarida murabbiylar ham, o‘yinchilar ham mavzudan chetlashmayapti. Ko‘pchilikning ohangi Cunninghamnikidan butunlay boshqacha. Ularning fikrlari bayonotlarda, intervyularda, ijtimoiy tarmoqlarda yaqqol ko‘rinmoqda.
Shu bilan birga, Cunningham ham yolg‘iz emas. Uning o‘yinlari oldidan bir necha bor unga qo‘llab-quvvatlovchi mitinglar o‘tkazildi. Tribunalar yonida plakatlar, megafonlar, shiorlar. Ligadagi bahs endi faqat ichkarida emas, arenalar tashqarisida ham davom etmoqda.
Enes Kanter Freedom va keskin savol
Bahs yana ham qizigan lahzada sobiq NBA markazi Enes Kanter Freedom sahnaga chiqdi. U ijtimoiy tarmoqlarda WNBA draftiga nomzodini qo‘yishini e’lon qildi, o‘z so‘zlariga ko‘ra, barcha talablarni bajarganini, endi faqat o‘zini ayol sifatida tanitishi kifoya ekanini aytdi.
Bu bayonot sportdan ko‘ra ko‘proq siyosiy jestga o‘xshadi va tabiiyki, trans-sportchilar haqidagi tortishuvni yanada qizitdi. Aynan shunday fon ostida WNBPA o‘z pozitsiyasini rasman e’lon qildi: nafratga qarshi, muhokamaga ochiq, ammo siyosiy o‘yinlardan chetda turishga intilayotgan ittifoq.
Megan Rapinoe: bir surat – butun tasavvur
Bahslar fonida yana bir kuchli ovoz eshitildi. Futboldagi faol pozitsiyasi bilan tanilgan Megan Rapinoe ham Cunningham atrofidagi vaziyatga munosabat bildirdi. U Cunninghamni shaxsan tanimasligini aytdi, ammo uning e’tiqodlari haqida fikr yuritar ekan, bitta detalga urg‘u qaratdi: Riley Gaines bilan olingan surat.
Rapinoe uchun shu suratning o‘zi yetarli ishora bo‘ldi. Gaines – kollej davrida trans suzuvchi Lia Thomasga qarshi raqobatlashgan sportchi va trans-sportchilarga qarshi qat’iy pozitsiyasi bilan tanilgan shaxs. Rapinoe nazarida, Cunninghamning o‘yin tugagach Gaines bilan tushgan surati uning qaysi frontda turganini ochiq ko‘rsatib qo‘ydi.
Tribunalardan tashqaridagi kurash
WNBPA bayonoti so‘ngida faqat siyosiy ohang bilan cheklanib qolmadi. U muxlislarga ham aniq chaqiriq yo‘lladi: o‘yinlarda nafratga asoslangan, zo‘ravon yoki haqoratomuz xatti-harakatlarni ko‘rsangiz, xavfsizlik xodimlariga xabar bering; onlayn maydonda tajovuzkor postlarni shikoyat qiling va “botlar hamda yomon niyatli ishtirokchilar”ni ovozingiz bilan bosib o‘ting; uyda esa saylangan amaldorlardan Title IX ni kuchaytirishni talab qiling.
Bu oddiy bayonot emas, front chizig‘ini qayta chizish urinishiga o‘xshaydi. Bir tomonda “ayollar sportini himoya qilish” shiorini trans-sportchilarni cheklash bilan bog‘layotganlar. Ikkinchi tomonda esa aynan inklyuziya va tenglikni shu sportning kelajagi uchun zarur deb bilayotganlar.
Savol esa o‘sha-o‘sha: WNBA va uning o‘yinchilari bu bo‘linish ichida o‘z yo‘lini qanday chizadi – va bu yo‘l ayollar sportining ertangi kunini qaysi tomonga buradi?
