Charles Miller: Braziliya futbolining otasi
Braziliya, futbol va Sautgempton: hammasi bir yigit va bir qo‘lqadog‘dagi qoidalar kitobidan boshlandi
Sautgemptonning St Mary’s stadioni tomon piyoda yurganingizda, temiryo‘l ustidan o‘tuvchi ko‘prik yonida devorga chizilgan murallarga ko‘zingiz tushadi. Qizil fon, oq harflar, klub tug‘ilgan yili – “1885”. Atrofida Alan Shearer, Matt Le Tissier, Ricky Lambert kabi afsonalar.
Ammo markazda, qora-oq tasvirdagi mo‘ylovli bir kishi bor. Uni ko‘pchilik tanimaydi. Braziliya esa uni hech qachon unutmaydi. Bu – Charles Miller, Braziliya futbolining “otasi” hisoblangan inson.
Sautgemptondan Sao-Paulogacha bo‘lgan yo‘l
Braziliya va futbol orasidagi rishta afsonaviy darajada mustahkam. Beshta Jahon chempionligi, Pele, Ronaldo… lekin hikoya kutilmaganda Xempshirda, Sautgempton ko‘chalarida boshlanadi.
Shahar muzeylarida o‘n yildan ortiq ishlagan Andy Skinner Miller haqida gapirganda, bu oddiy biografiya emas, balki futbol tarixidagi burilish nuqtasini eslatadi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Charles Miller Sao-Pauloda britaniyalik ota-onadan tug‘ilgan. O‘sha davrda ko‘plab muhojir oilalar singari, ota-onasi ham o‘g‘lini ta’lim olish uchun Angliyaga yuborishga qaror qiladi. Kema uni Sautgemptonga olib keladi, keyin esa internat maktabi hayoti boshlanadi.
Bu yerda uning hayoti butunlay o‘zgaradi. Maktabda sportga katta urg‘u berilgan, Miller aynan shu yerda futbol bilan yaqindan tanishadi. U Sautgemptonda bo‘lgan chog‘ida St Mary’s jamoasi safida to‘p suradi – keyinchalik bu klub Southampton nomi bilan tanilgan. Shuningdek, u Corinthians deb atalgan yana bir jamoa uchun ham o‘ynaydi.
Yosh yigitni faqat o‘yin o‘zi emas, balki bu jamoalarning qanday futbol o‘ynashi, maydondagi tartib-intizom, uslub va madaniyat ham rom etadi.
Bir necha to‘p, bir nechta forma va bir qoidalar kitobi
Southampton FC tarixchisi Duncan Holley ta’riflaganidek, Miller taxminan o‘n yilni Sautgemptonda o‘tkazadi. So‘ng 19 yoshida tug‘ilgan yurtiga qaytishga qaror qiladi. Bu oddiy qaytish emas edi – bu Braziliya futbolining tug‘ilishi edi.
U kema bortiga bir nechta futbol to‘pi, qoidalar kitobi va Southampton futbolkalarini solib, Sao-Pauloga yo‘l oladi. O‘sha paytda Braziliyada “association football” – bugungi tushunchamizdagi futbol – hali deyarli noma’lum edi. Qoidalarni aniq biladigan, rasmiy yo‘l bilan o‘yin tartibini olib kiradigan inson esa aynan Miller bo‘ldi.
U badavlat oiladan chiqqani tufayli jamiyatning yuqori qatlamiga kirish imkoniga ega edi. Bu esa unga yangi sportni tezroq yoyish, ta’sirchan odamlar bilan aloqa qilish imkonini berdi. Sao-Pauloga qaytgach, u vaqtni bekorga sarflamadi: ko‘chalar bo‘ylab yurar, yigitlarni, erkaklarni yig‘ib, jamoalar tuzar, keyin esa ligalar tashkil eta boshlaydi.
Miller nafaqat futbol o‘ynashni ko‘rsatdi. U bu o‘yinni rasmiylashtirdi. Qoidalar kitobi – uning eng katta quroli edi. Maydonda esa o‘sha Sautgemptondan olib kelgan futbolkalar yangi sportning ramziga aylandi.
Janubiy Amerikaga birinchi safari va kechikkan uchrashuv
1904 yil. Miller Braziliyaga qaytganiga o‘n yil bo‘lgan payt. O‘sha yili Southampton klubi tarixiy qadam tashlaydi – Holley ta’kidlashicha, ular Argentinaga safar qilgan birinchi ingliz jamoasi bo‘ladi.
Miller bu imkoniyatni boy bermaydi. Jamoa Argentinaga yo‘l olayotganida, u kemani kutib, Rio-de-Janeyro portigacha boradi. Ularning kelishi Braziliyada futbolni yanada targ‘ib qilish uchun zo‘r imkoniyat edi. U Southamptonni Braziliyada ham o‘yin o‘tkazishga ko‘ndirishga urinadi. Ammo reja allaqachon tuzilgan, jamoa faqat Argentinadagi uchrashuvlarga bel bog‘lagan edi.
Braziliya maydonlarida Southamptonni ko‘rish uchun yana 44 yil kutishga to‘g‘ri keladi. Faqat 1948 yilda klub nihoyat Braziliyaga safar qiladi. Futbol allaqachon mamlakatni zabt etgan, lekin uning ildizlarida baribir Sautgempton izi bor edi.
Sao-Paulo yuragidagi Miller merosi
Bugun Sao-Paulo shahrida futbol muzeyi bor. Unda o‘yin tarixi, madaniyati, afsonalari namoyish etiladi. Shu yerda Charles Miller nomi ham alohida o‘rin egallagan. Shahar markazida Charles Miller Square – uning nomi bilan atalgan maydon ham mavjud.
Muzey tadqiqotchisi Marcel Tonini Millerning o‘rni nega hanuzcha alohida e’tirof etilishini tushuntiradi. Unga ko‘ra, Braziliyaga futbolni faqat Miller olib kirgan deyish to‘liq bo‘lmasligi mumkin, lekin aynan u bu o‘yinni “rasmiy” qildi.
Miller Angliyadan qaytgach, Braziliya yuqori jamiyatiga zamonaviy futbol tushunchasini olib kiradi. Qoidalar, tashkilot, rasmiy o‘yinlar – bularning barchasi orqali futbol “yuqori tabaqa” orasida obro‘ qozonadi, keyin esa ommaviy sportga aylanadi. Bugungi stadionlardagi shovqin, favela maydonlaridagi cheksiz o‘yinlar, besh karra jahon chempionligi – bularning ildizida o‘sha bir yigitning tashabbusi yotadi.
Sautgempton devoridagi unutilmagan yuz
Hampshire ko‘chalarida bugun Miller nomi har bir muxlis tilida emas. Ko‘pchilik murallarga qarab o‘tadi, ammo mo‘ylovli yigit kimligini so‘ramaydi. Biroq klub o‘z tarixini unutmagan.
Duncan Holley aytganidek, devordagi o‘sha mural – bu tasodif emas, ongli qaror. Southampton o‘zini Braziliya futbolining ilk sahifalari bilan bog‘lay oladigan kam sonli ingliz klublaridan biri ekanini anglaydi.
St Mary’s stadioniga kiraverishda ko‘zingiz o‘sha “1885” raqamiga tushganda, uning o‘rtasidagi qora-oq yuzga yana bir bor qarang. Braziliya futbolining ilk qadamlaridan biri, Pele va Ronaldo bosgan yo‘lning boshida aynan shu yigit turganini eslash kifoya.
Savol shuki, bugungi avlod bu hikoyani qay darajada biladi – va yana bir Charles Miller paydo bo‘lishi uchun qaysi port shahri navbatda turibdi?
