Trump va Infantino: Kutilmagan ittifoq
Dunyo futboli siyosiy bo‘hron girdobida aylanayotgan bir paytda, kutilmaganda sahnaga yangi, juda kuchli ovoz chiqdi. AQSh prezidenti Donald Trump Gianni Infantino atrofidagi bosim tobora kuchayayotgan pallada FIFA rahbarini ochiqcha himoya qildi va uning iste’fosini “dahshatli xato” deb atadi.
Infantino allaqachon bir necha kundan beri uch qit’a konfederatsiyasining bevosita hujumlari ostida qolgan: Yevropaning UEFA, Shimoliy va Markaziy Amerikadagi CONCACAF hamda Osiyodagi AFC rahbarlari ochiq xat orqali FIFA prezidentini “aldov orqali ishonchni sindirishda” aybladi. Futbol siyosatida bunday keskin ohang kamdan-kam uchraydi.
Dahshatli xato bo‘ladi
Trump o‘zining Truth Social platformasida yozgan murojaatida Infantino bilan yonma-yon turishini aniq ko‘rsatdi. U FIFA prezidentini “fantastik” deb atab, uning davridagi so‘nggi Jahon chempionatini “tarixdagi eng muvaffaqiyatli, to‘rt barobar darajada” deb ta’kidladi.
Trump fikricha, Infantino ketadigan bo‘lsa, FIFA musobaqalari hech qachon bu darajadagi muvaffaqiyat va daromadga qayta erisha olmaydi. Bu gaplar shunchaki diplomatik iltifot emas: Infantino o‘tgan yili Jahon chempionati qur’asi marosimida Trump’ga “FIFA Peace Prize” mukofotini topshirgan, o‘tgan oy bo‘lib o‘tgan finalni ham ular birga tomosha qilgan edi.
Shu bilan birga, Trumpning pozitsiyasi o‘z mamlakati futbol rahbariyati – US Soccer qarashlari bilan keskin zid keladi. AQSh federatsiyasi ham Infantino qarshi blokka qo‘shilgan.
Xususiy kapital rejasidan boshlangan bo‘hron
Mo‘yning ildizi bitta g‘oyaga borib taqaladi. Infantino FIFA musobaqalariga, jumladan Jahon chempionatlariga xususiy investorlarni jalb qilish rejasini ishga tushirdi. Futbolning eng muqaddas maydoni – Jahon chempionati – bozorga chiqarilayotgandek taassurot uyg‘otdi.
Tanqid bo‘roni uzoq kuttirmadi. Ayniqsa UEFA bu tashabbusni keskin rad etdi va reja “sharmandali, shaffof bo‘lmagan, orqa eshikda tuzilgan kelishuv” ekanini aytdi. Eng og‘ir zarba esa bo‘ykot tahdidi bo‘ldi: UEFA Jahon chempionati hamda boshqa FIFA turnirlaridan voz kechishga tayyorligini bildirdi.
Bosim o‘z ishini qildi. Infantino rejasini qaytarib oldi. Ammo shundan keyin futbol siyosatidagi yoriqlar yanada chuqurlashdi.
FIFA qarshi – konfederatsiyalar qarshi
FIFA o‘tgan shanba kuni o‘z bayonotida “tashkilotni va Infantino’ni obro‘sizlantirishga qaratilgan urinishlar”ga javob qaytardi. Lekin dushanba kuni e’lon qilingan UEFA, CONCACAF va AFCning qo‘shma xati bu qarshi hujumni batamom yo‘qqa chiqargandek bo‘ldi.
“Futbolda yetakchilik – mulk emas. Bu egallab olish yoki talab qilib olish mumkin bo‘lgan kuch emas”, deyiladi xatda. Yana bir jumla alohida urg‘u bilan yozilgan: “Ishonch aldov orqali sindirilsa, bir shaxs o‘ziga ishonib topshirilgan jamoaning ustiga qo‘yilsa, u o‘z burchini tark etgan bo‘ladi”.
Bu nafaqat shaxsga, balki boshqaruv uslubiga qarshi ochiq da’vo.
Saylovlar yaqinlashar ekan
Gianni Infantino 2027-yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan FIFA Congress’da to‘rtinchi va so‘nggi muddat uchun qayta saylanish niyatida. Nomzodlar 18-noyabrgacha rasman e’lon qilinishi kerak. Uzoq vaqt davomida u amalda raqibsiz favorit sifatida ko‘rilayotgan edi – ayniqsa AQSh, Meksika va Kanada mezbonligidagi kengaytirilgan Jahon chempionati fonida.
Endi esa manzara o‘zgarmoqda. CONCACAF prezidenti Victor Montagliani potentsial raqib sifatida tilga olinmoqda. U hali nomzodini e’lon qilgani yo‘q, lekin futbol siyosatida ismlar shunchaki bejiz tilga olinmaydi.
Shunga qaramay, Infantino hali ham kuchli tayanchga ega. Afrikaning CAF konfederatsiyasi uni ochiq qo‘llab-quvvatlagan, Janubiy Amerikadagi CONMEBOL ham asosan uning tomonida. Ayrim milliy assotsiatsiyalar, jumladan CONCACAF tarkibidagi Meksika hamda AFCdan Kuwait va 2022-yil Jahon chempionati mezboni Qatar Infantino tarafida turibdi. Qatar bilan aloqalar yanada chuqur – u yerda Infantino’ning uyi bor.
Aslida esa ovoz beradiganlar – konfederatsiyalar emas, alohida milliy assotsiatsiyalar. Kurash aynan shu maydonda hal bo‘ladi.
UEFA bo‘ykot soyasi va “Marokash yig‘ilishi”
UEFA’ning bo‘ykot tahdidi Infantino’ni xususiy kapital rejasidan voz kechishga majbur qilgan hal qiluvchi omil bo‘ldi. Endi esa Yevropa yana zarba bermoqda – bu safar “hukmda yanglishish” va “ochiqlik yetishmasligi”da ayblab.
Bo‘ron avjiga chiqqan pallada Infantino Marokashda shoshilinch yig‘ilish o‘tkazdi va u yerda FIFAning yuqori darajadagi direktorlaridan “to‘liq qo‘llab-quvvatlash” oldi. Ammo UEFA, CONCACAF va AFC nazarida bu uchrashuv ham muammoni chuqurlashtirdi, xolos.
Ularning fikricha, “FIFA Management Committee”ning faqat tanlab olingan a’zolari ishtirok etgan bu yig‘ilish “bizni shu nuqtaga olib kelgan xulq-atvor naqshining davomidir”. Xatda qat’iy hukm bor: “Bu o‘yin qo‘riqchisiga xos emas, o‘yinni o‘ziga bo‘ysunadigan deb hisoblaydigan odam xatti-harakati”.
Bu bir odamning davri emas
Infantino yaqinda 48 ta jamoa ishtirok etgan, tarixdagi eng katta Jahon chempionatining muvaffaqiyati fonida siyosiy kapital to‘plab kelayotgan edi. Lekin xususiy investitsiya rejasi bu kapitalni keskin yemira boshladi.
Qo‘shma xatda so‘nggi o‘n yillikdagi o‘sish tan olinadi, ammo mualliflar bu yutuqlarni shaxsiylashtirishga qarshi chiqadi: “Bu taraqqiyot hech qachon bir odam mehnati bo‘lmagan. Bu FIFA, konfederatsiyalar, milliy assotsiatsiyalar va butun umrini o‘yinga bag‘ishlagan minglab insonlar mahsuli edi”.
Kengaytirilgan turnirlar ham “birgalikda kelishilgan, birgalikda amalga oshirilgan” umumiy yutuq sifatida ta’riflanadi. Xatda hozirgi boshqaruv uslubiga nisbatan yana bir og‘ir ayblov bor: “Bu rahbariyat ostida javobgarlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – jimlik, ochiqlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – masofa paydo bo‘ldi”.
Va nihoyat, ularning pozitsiyasi bir jumlada jamlanadi: “Biz bu pozitsiyani yengil qabul qilmadik, yolg‘iz ham emasmiz. Buni biz xizmat qilayotgan o‘yinga bo‘lgan burchimiz tufayli qildik. Futbolning kuchi har doim uning birlikda bo‘lgan”.
Endi savol bitta: bu birlik qaysi tomonda saqlanib qoladi – Gianni Infantino yonidami yoki unga qarshi safda?
