Summer Shaw: Glazgodagi bronza va McDonald'sdagi ish
Yigirma ikki yoshli judochi Summer Shaw uchun Glazgodagi Commonwealth Games bronza medali hamon yangrayotgandek. Lekin u podiumdan tushib, bayroqlar hilpiragan sahnani tark etishi bilan hayot keskin o‘zgardi: bir haftadan so‘ng u yana McDonald's formasini kiyib, kassada buyurtma qabul qilayotgandi.
Shu kontrast uning hayotini millionlab tomoshabinlarga ochib berdi.
Podiumdan kassaga
“Kimdir menga: ‘Juda g‘alati, Commonwealth medali yutib, keyin yana ishga qaytishing’, dedi”, — deydi Shaw. U bu gapni eshitib, ish orasidagi tanaffusda telefonini oldi va besh soniyalik TikTok rolikini yozib oldi.
U “shunchaki hazil uchun” joylagan video portladi. Bir milliondan ortiq ko‘rish, yuzlab izohlar.
“Hammaning savoli bitta edi: ‘Bu qanday qilib mumkin?’” — deydi u. “Ko‘pchilik: ‘Bunaqasi bo‘lmasligi kerak’, deb yozdi.”
Shaw yaqinda Glazgoda o‘tkazilgan Commonwealth Games musobaqasida 48 kg vazn toifasida bronza yutib, Shotlandiya uchun judo bo‘yicha ilk medalni olib bergan edi. Bolaligidan orzu qilgan sahnasi shu.
“Bu ishni sakkiz yoshimdan beri orzu qilganman. Birdaniga o‘sha joyda turganingni his qilish — aql bovar qilmaydi”, — deydi u BBC Sport’ga. “O‘sha yerga yetib borishning o‘zi telbalik, medal bilan qaytish esa undan ham zo‘r.”
Medalni u o‘yinlarning oxirgi juma kunida qo‘lga kiritdi. Keyngi hafta esa Surreydagi oilaviy uyiga qaytdi. Va ishga ham.
McDonald'sdagi yarim stavkali ishni u A-level imtihonlariga tayyorlanayotgan paytda olgan. Otasi tomoni orqali Shotlandiya sharafini himoya qilish huquqiga ega bo‘lgan Summer hozir asosan Birminghamda yashaydi, u yerda biologiya yo‘nalishida tahsil oladi. Bu esa uni Walsalldagi British Judo Olympic and Paralympic National Training Centre markaziga juda yaqin tutadi.
“Ular men bilan juda moslashuvchan bo‘lishdi, qachon ishlashim mumkin bo‘lsa, shunda grafik tuzishadi. Menga juda yaxshi munosabat qilishgan”, — deydi u. “Asosan mavsumiy ishlayman, chunki ish joyim uyimda. Uyga qaytganimda esa haftasiga ikki-uchta smenaga chiqaman.”
Uning so‘zlariga ko‘ra, bunday moslashuvchan ishni topish oson emas.
“Boshqa tanishlarimdan eshitaman: yarim stavkali ishlarida xo‘jayinlari ularga dam olish kunini bermaydi. Shunday paytda mening ish joyimning ahamiyati yanada ko‘rinadi”, — deydi u.
Elita sport, oddiy ish
Shaw jahon darajasidagi sportchi. Lekin u shug‘ullanadigan sport turi boylik va shon-shuhratni kafolatlamaydi.
“Futbol, Formula One — ha, lekin bundan tashqari nechta sport turini ayta olasizki, eng yuqori darajaga chiqqaningiz zahoti moliyaviy jihatdan butunlay ta’minlanasiz?” — deydi u.
Summer UK Sport va National Lottery tomonidan beriladigan Athlete Performance Award (APA) grantini oladi. Bu mablag‘ uning yashash va mashg‘ulot xarajatlarining bir qismini qoplaydi. Natijalari va medal olish istiqboliga qarab sportchilar turli darajadagi qo‘llab-quvvatlashga ega bo‘ladi.
Shawning aytishicha, judo kabi sport turlarida sportchilarning qo‘shimcha daromad manbaiga ega bo‘lishi “juda odatiy hol”.
“Olayotgan mablag‘im (APA) yashashimni qoplaydi, bu katta omad va buni hech qachon o‘z-o‘zidan deb qabul qilmaslik kerak”, — deydi u. “Lekin masalan, navbatdagi musobaqam uchun xarajatlarni o‘zim ko‘tardim, chunki u British Judo tomonidan moliyalashtirilmagan.”
Perudagi Grand Prix — bunga yaqqol misol.
“Peruga borish menga ancha qimmatga tushdi, va bu pul boshqa tomondan qaytib kelmaydi. Shu bilan birga, men ham oddiy odamman. Uyga pul yig‘gim keladi”, — deydi u.
Homiylik — “o‘yin qoidalarini o‘zgartiruvchi” omil
Sportchilar uchun qo‘shimcha daromad manbalaridan yana biri — homiylik. Shaw uchun esa bu ayni damda butun karerasini burib yuborishi mumkin bo‘lgan omil.
“Bu haqiqiy ‘game-changer’ bo‘lardi, — deydi u. — Demak, har bir imkoniyatdan foydalana olaman, moliyaviy jihatdan ushlab turish uchun moliyalashtirilmaydigan musobaqalarga ham borishim mumkin bo‘ladi.”
Yil boshida u GoFundMe sahifasini ham ochdi. Maqsad aniq: 2028 yilda Los Angelesda bo‘ladigan Olimpiadaga borish orzusini moliyaviy jihatdan ushlab turish.
“Superman ham yonma-yon ishlagan”
TikTok ostidagi izohlar uning hikoyasiga bo‘lgan jamoatchilik munosabatini aniq ko‘rsatib turibdi: “Bu tentaklik”, “Menga bu narsa aqlga sig‘maydi”.
Yana biri esa shunchaki shunday yozgan: “Superman ham yonma-yon ishlagan”.
Savol o‘zi-o‘zidan tug‘iladi: agar Summer kuchli homiyga ega bo‘lsa, McDonald'sdagi ishini davom ettirarmidi?
“U yerda juda ko‘p yaqin do‘stlarimni topganman, hatto yigitim bilan ham o‘sha yerda tanishganman! Hayotimdagi ko‘p yaxshi narsalarim uchun o‘sha McDonald'sga qarzdorman”, — deydi u.
“So‘nggi paytlarda ishga ko‘proq zarurat tufayli boraman: ‘Musobaqa yaqin, hisobimga zarba bermasin’, deb o‘ylayman. Homiylik bo‘lsa, ish tanlashda ancha erkin bo‘lardim, qachon ishlashni o‘zim belgilardim.”
Summer Shaw hozircha ikki olam orasida yashayapti: tongda tatamida medal uchun kurashadigan elita sportchi, kechqurun esa kassada buyurtma qabul qilayotgan oddiy ishchi. Savol esa ochiq qoladi: kelasi medal uni McDonald's formasidan butunlay voz kechishga yetadimi yoki bu “yonma-yon ish” hali anchaga cho‘ziladimi?
