Nyu-York tunlari: US Open’da adolat masalasi
Nyu-York allaqachon “uxlamaydigan shahar” sifatida tanilgan. Bu yilgi US Open esa bu laqabni yana bir bor tasdiqladi: kech boshlanadigan, tong otganda tugaydigan o‘yinlar, tribunadagi shovqin, stadion chiroqlari ostida so‘nmaydigan adrenalin.
Ammo bu shou ortida bitta nozik savol tobora balandroq eshitilayapti: adolat-chi?
Zverev uchun kechikkan tunlar marafoni
Erkaklar bahsida birinchi raqam ostida qatnashayotgan Alexander Zverev so‘nggi ikki haftada besh o‘yin o‘tkazdi. Shundan uchtasi tungi soat 1 dan keyin yakunlangan. Bu faqat statistik raqam emas, bu – organizm, ritm va tayyorgarlikka bevosita zarba.
“O‘tgan hafta ertalab soat 6:45 da uxlagan paytlarim bo‘ldi, o‘zimni biroz jet-lag bo‘lgandek his qilyapman,” dedi Zverev. “Hozir o‘zimni xuddi Australian Open’ni Nyu-Yorkda o‘ynayotgandek sezayapman.”
Uning juma kungi yarim finali Karen Khachanovga qarshi bo‘ladi va bu safar ilk bor kunduzgi sessiyada (mahalliy vaqt bilan 15:00) kortga chiqadi. Bu turnir boshidan beri Zverev uchun mutlaqo noodatiy holat.
Khachanov esa butunlay boshqa ritmda yuribdi. U biror marta ham tungi soat 12 dan keyin o‘ynamagan. Alexander Blockx ustidan chorak finaldagi g‘alabasini ham chorshanba kuni taxminan soat 19:00 atrofida yakunladi. U faqat ko‘proq dam olgani emas, balki tanasini tabiiy sutkalik ritmda saqlab kelayotgani bilan ham raqibidan ustun.
Bir tomonda tun bo‘yi kortda qolgan favorit, boshqa tomonda esa vaqtida uxlashga ulgurayotgan raqib. Balans qayerda?
Shelton – Alcaraz dueli va rekord kecha
Amerikalik sakkizinchi raqamli raketka Ben Shelton Carlos Alcaraz ustidan chorak finaldagi g‘alabasini chorshanbaga o‘tar kechasi, soat 3:34 da rasmiylashtirdi. Bu US Open tarixidagi eng kech tugagan o‘yin sifatida qayd etildi.
Shelton endi 11-raqamli Frances Tiafoe bilan yarim finalda to‘qnashadi. Tiafoe o‘z chorak finalini ancha “insoniy” vaqtda yakunlagan: u seshanba kuni taxminan 19:00 atrofida, vatandoshi Alex Michelsen ustidan besh setlik jangda g‘alaba qozongan.
Demak, Tiafoe to‘liq kecha dam oldi, Shelton esa rekord darajadagi kech tugagan o‘yindan keyin ritmini tiklashga majbur bo‘ldi.
Andy Murray bilan uzoq yillar ishlagan kuch va chidamlilik bo‘yicha mutaxassis Matt Little bu farqni aniq ifodaladi: “Kunduz erta o‘ynagan raqibning ustunligi katta bo‘ladi – ular butun kechani dam olishga, yaxshi uxlashga sarflaydi. Hammamiz buni bilamiz: bir kecha yomon uxlasa, keyingi kunlar ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi.”
Little bu holatni nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham ko‘rgan. 2023 yil Australian Open’da Murray o‘zining mashhur o‘yinini soat 4 da yakunlagan, keyingi kuni esa atigi uch soat uxlab, ertalab soat 11 atrofida yana Melbourne Park’ka qaytgan edi.
Zverev ham Flushing Meadows’dagi dastlabki uch g‘alabasidan keyin soat 5 dan keyin uxlaganini tan oldi. Hatto bo‘sh kechasida ham u dam olish o‘rniga Shelton – Alcaraz uchrashuvini tomosha qilgan.
Shelton Tiafoe bilan juma kungi kechki sessiyada (19:00, mahalliy vaqt) o‘ynaydi va ikki kunlik tanaffusdan so‘ng o‘zini “yaxshi his qilishiga” ishonganini aytdi.
Little esa aniqroq: “U uxlab qolgan vaqtini qaytarish uchun kun davomida qisqa muddatli uyqular qilishi kerak bo‘ladi. Ovqatlanishda esa maksimal darajada uglevod va oqsil qabul qilishga, gidratsiyani tiklashga va imkon qadar odatiy rejimga qaytishga harakat qiladi. Maqsad – tanani imkon qadar tezroq balansga qaytarish, lekin butunlay ‘o‘chib qolmasdan’.”
Murray “masxara” deb atagan tun va kichik islohotlar
Murray Australian Open’dagi o‘sha mashhur, Thanasi Kokkinakis ustidan kechasi tugagan g‘alabasini “farce” deb atagan edi. Ko‘pchilik bunga qo‘shilgan, bu esa muhokamalarga yo‘l ochgan.
Reaksiya uzoq kuttirmadi. Australian Open asosiy kortlardagi kunduzgi sessiyalarda uchta o‘yin o‘rniga ikkitadan o‘yin qoldirdi. Maqsad – kechki sessiyani kechiktiradigan ortiqcha cho‘zilishlarni kamaytirish.
2024 yil boshida ATP va WTA ham yangi qoidalar kiritdi: uch setlik tur o‘yinlari soat 23:00 dan keyin boshlanmasligi kerak. Biroq bu cheklovlar “Grand Slam” turnirlariga tatbiq etilmaydi. Ya’ni US Open, Australian Open, Wimbledon va Roland Garros o‘z jadval siyosatini o‘zi belgilashda davom etadi.
Natija esa ko‘rinib turibdi.
US Open tarixidagi eng kech startlar
O‘tgan hafta Venus Williams va Sofia Kenin o‘zlarining birinchi davra uchrashuvini soat 00:13 da boshladi. Bu US Open tarixidagi eng kech start sifatida qayd etildi.
Turnirning dastlabki yetti kechasida uchta o‘yin soat 2 dan keyin tugadi, yana uchtasi 1 dan keyin yakunlandi. Shelton – Alcaraz esa rekord kech yakun topgan bahs bo‘ldi.
18 karra “Grand Slam” chempioni Martina Navratilova bu manzarani qisqa va keskin baholadi: “Biror narsa o‘zgarishi kerak. Bu normal emas, bu holat qabul qilib bo‘lmaydigan darajada.”
Ba’zilar esa bunday tunlarni US Open ruhining o‘zagi, Nyu-Yorkning “uxlamaydigan” qiyofasining sportdagi ifodasi deb ko‘radi. Arthur Ashe Stadium’dagi to‘lib-toshgan tribuna, tungi soat uchda ham ketmayotgan muxlislar, har ochkoda portlaydigan qarsaklar – bu turnir brendining bir qismi.
Lekin tana soati, tiklanish, sportchi salomatligi bundan kamroq ahamiyatlimi?
“Shahar hech qachon uxlamaydi”, ammo tana-chi?
Shelton – Alcaraz kechasining 3:34 da tugashi tasodifiy emas edi. O‘sha kuni Arthur Ashe Stadium’dagi uchta chorak final ham to‘liq masofani bosib o‘tdi: Aryna Sabalenka – Linda Noskova, Jessica Pegula – Emma Navarro va ularning orasida joylashgan Tiafoe o‘yini ham besh setlik marafonga aylandi. Kun bo‘yi cho‘zilgan janglar oqibatida tungi sessiya majburan surildi.
Turnir tashkilotchilari uchun bu – reyting, chipta sotuvi, teletranslyatsiya bozorining talabi. Sportchilar uchun esa – kortdan chiqqach tong otguncha uxlamaslik, ertasi kuni tiklanishga ulgurmaslik, keyingi bosqichga charchagan holda kirish.
US Open o‘ziga xosligini yo‘qotishni xohlamaydi. Nyu-York ham shunday: bu shahar yorug‘liklar, shovqin va kechikkan kechalar bilan yashaydi.
Savol esa tobora keskinlashmoqda: “Hech qachon uxlamaydigan shahar” timsoli saqlab qolinadimi yoki bir kuni sportchilarning sog‘lig‘i va adolat tarozisi baribir bu shouni to‘xtatishga majbur qiladimi?
