Marketa Vondrousova: Vimbldon chempioni va to‘rt yillik diskvalifikatsiya
2023-yil yozida u Vimbldon markazini larzaga keltirgan edi. Unseeded chempion, travmatika va shubhalar ichidan chiqqan g‘oliba sifatida. Oradan ko‘p o‘tmay, Marketa Vondrousova ismi yana sarlavhalarda paydo bo‘ldi — bu safar sovrinlar emas, to‘rt yillik diskvalifikatsiya bilan.
Tennis olamida bu xabar haqiqiy zarba bo‘ldi.
Pragada boshlangan kecha
Voqea 2025-yil 3-dekabr kuni, Pragada, soat 20:00 atrofida boshlanadi. Doping nazorati xodimi uning uyiga keladi. Oddiy tartib, odatiy tekshiruv bo‘lishi kerak edi. Ammo interkom orqali bo‘lgan ilk muloqotdayoq hammasi izdan chiqdi.
Vondrousova kvartirada yolg‘iz edi. U eshikni ochishdan bosh tortdi. Tribunal hujjatlariga ko‘ra, u darhol agentiga qo‘ng‘iroq qiladi, yigitiga esa doping nazorati kelganini xabar qilib, keskin so‘z ishlatgan SMS yuboradi.
Keyin nima bo‘lgani borasida tafsilotlar biroz farq qiladi. Doping xodimi ikki marta interkom orqali gaplashganini aytadi, Vondrousova esa faqat bitta muloqot bo‘lganini ta’kidlaydi. Ammo bir nuqta bahsli emas: ular taxminan 10 daqiqadan so‘ng ko‘chada, uning itini sayrga olib chiqishi chog‘ida yuzma-yuz uchrashishadi.
Aynan o‘sha yerda, ochiq havoda, Vondrousova o‘z qarorini qat’iy takrorlaydi: test topshirmaydi. U bu pozitsiyasini tasdiqlovchi hujjatni imzolaydi.
Shu imzo unga to‘rt yilga tushdi.
“Juda noxush holat” va murosaga joy yo‘qligi
Sportdagi halollikni nazorat qiluvchi International Tennis Integrity Agency (ITIA) uchun tanlov deyarli yo‘q edi. Qoidalar aniq: doping testidan qochish yoki rad etish – avtomatik tarzda to‘rt yillik start nuqtasi.
Mustaqil tribunal ham xuddi shuni tasdiqladi. Ularning yozma xulosasida “juda noxush holat” deb ta’riflangan bu ishda jazoni yengillashtirishga arzigulik “ishontiruvchi asos” topilmadi.
Tribunal shunday deydi: o‘yinchi “stress va xavotir holatida, bir lahzalik qaror bilan” testni rad etdi, ammo bu qarorning “katta oqibatlari” borligi ham aniq.
Vondrousova esa o‘zini himoya qilishga urinadi: u o‘zini xavfsizlik nuqtai nazaridan qo‘rqib qolganini aytadi.
Kvitova soyasi va xavfsizlik bahsi
Sobiq “top-10” tennischi o‘sha kechani “kech bo‘lgan payt” sifatida tasvirlab, eshik oldiga kelgan odam o‘zini to‘liq tanishtirmagani, protokolga rioya qilmagani haqida gapiradi. U 2016-yilda uyida pichoqlangan vatandoshi Petra Kvitova boshidan kechirgan dahshatli hujumni misol qilib keltiradi.
Ammo ITIA bu taqqoslashni qabul qilmadi. Ularning fikricha:
- Vondrousova yashaydigan Praganing bu hududi “nisbatan jinoyatsiz” hudud sifatida tasniflanadi.
- Kvitova bilan bog‘liq hujumga ishora “bo‘rttirilgan” baho sifatida ko‘rildi.
- Eng muhim nuqta: u o‘zini xavf ostida his qilgan bo‘lsa, darhol keyin itini bemalol sayrga olib chiqishi “ehtimoliy tahdid” tushunchasi bilan mutlaqo mos kelmaydi.
Shuningdek, ITIA qayd etishicha, u agenti va yigitiga qilgan murojaatlarida xavfsizlik bo‘yicha hech qanday jiddiy xavotir tilga olinmagan.
Tribunal uning xavotir va ruhiy bosim haqidagi gaplarini inkor etmadi. Vondrousova o‘zida “o‘tkir stress reaksiyasi” va xavotir buzilishi borligini aytgan. Ammo hakamlar buni “istisno holat” darajasiga yetadigan omil deb topmadi. Qoidalar nuqtai nazaridan bu yetarli emasdi.
Qoidalarni bilmaslik – og‘ir bahona
Bu ish tennisdagi yana bir nozik haqiqatni ochib tashladi: tajribali o‘yinchilar ham doping qoidalarini to‘liq bilmasligi mumkin.
Vondrousova voqeadan keyin Instagram’dagi hikoyasida o‘z pozitsiyasini ochiq yozdi. Uning da’vosiga ko‘ra, nazorat xodimi qoidani buzgan, chunki u bir soatlik “whereabouts” oynasi tashqarisida kelgan edi.
Ammo bu yerda asosiy xato shunda: “whereabouts” – faqat majburiy bir soatlik mavjudlik oynasi. Tennischilar yilning har kuni shu bir soatlik davrni aniq ko‘rsatishi shart. Lekin ular aynan shu soat ichida emas, boshqa vaqtda ham sinovdan o‘tkazilishi mumkin.
ITIA bosh ijrochi direktori Karen Moorhouse yozda aynan shu prinsipni eslatgan: kutilmagan test – “toza sportni himoya qilish uchun zarur qurol”. Tribunal ham aynan shu g‘oyani qo‘llab-quvvatladi: o‘yinchi istalgan payt, istalgan joyda sinovdan o‘tishi mumkin. Rad etish esa juda katta xavf.
Tribunal hujjatlarida Vondrousova bu qoidani bilmaganini tan olgani qayd etiladi. U ilgari hech qachon uyida “bir soatlik oynadan tashqari” tekshiruvdan o‘tmaganini aytgan. Agent ham “ish vaqtlaridan tashqari” test bo‘lishi mumkinligini bilmaganini bildirgan.
ITIA bunga javoban keskin pozitsiyani tanladi: 2018-yildan beri 83 marta testdan o‘tgan, yirik turnirlar chempioni bo‘lgan o‘yinchi uchun bunday “tushunmovchilik” ishonarli emas, deb hisoblandi.
To‘rt yil, 30 yosh va yo‘qolgan cho‘qqilar
Vondrousova qarorga shikoyat qilish niyatida. U ishini Sport arbitraj sudi – CAS’ga 11-avgustgacha topshirishi kutilmoqda.
Bu orada tennis kortlari u uchun yopiq. U allaqachon 2024-yil yanvaridan beri o‘ynamayapti, ish jarayoni sabab chetga chiqdi, reytingi esa iyunda jazosi e’lon qilinganda 122-o‘ringa tushib ketgan edi.
Agar apellyatsiya muvaffaqiyatsiz yakunlansa, u 2030-yil iyungacha kortga qayta olmaydi. O‘sha paytda u deyarli 31 yoshda bo‘ladi. Tennischi uchun bu – odatda karera cho‘qqilarining oxiri, tananing ham, ruhning ham sinovga ko‘proq beriladigan davri.
Bugun bitta kechadagi qaror uning eng sermahsul yillarini yutib ketayotgan ko‘rinadi.
Tennisga ogohlantiruvchi dars
Bu ish bir nafar chempionning fojeasidan ham kattaroq ma’noga ega. ITIA uchun bu – aniq signal: testdan qochish jazolanadi, bahona qidirish foyda bermaydi. Dopingga qarshi tizim aynan shunday keskin bo‘lishi kerak, degan qat’iy pozitsiya ko‘rsatildi.
Marketa Vondrousova esa hozircha kutish rejimida. U apellyatsiya orqali o‘zini oqlashga urinadi, balki jazoni qisqartirishni umid qiladi. Lekin bitta savol baribir osilib turibdi: bu kechaning narxi – to‘rt yil – uning karerasini butkul burib yuboradimi yoki u 30 yoshdan keyin ham yana Vimbldon markazini larzaga keltira oladimi?
