Manchester United va Mourinho: Sliding doors lahzasi
2013-yil bahori. Manchester United tarixidagi eng nozik burilishlardan biri, klub ichida esa bitta ibora aylanishda edi: “Sliding doors”. Bir eshik ochilmay qoldi – va butun yo‘l o‘zgardi.
Yangi Netflix hujjatli serialida Jose Mourinho faoliyati qayta ko‘zdan kechirilarkan, yillar davomida mish-mish bo‘lib kelgan voqea nihoyat aniq tasdiqlandi: Sir Alex Ferguson ketayotgan yozda Manchester United deyarli Mourinho bilan kelishib bo‘lgandi. De-yar-li.
Madrid va London orasidagi sirli uchrashuvlar
Jarayon “bir necha kun” emas, haftalar davom etgan. Madridda, Londonda uchrashuvlar. Ferguson Mourinho bilan yuzma-yuz o‘tirib, o‘sha hal qiluvchi gapni aytadi: u 2012-13 mavsumi oxirida iste’foga chiqadi.
Bu Mourinho uchun ham zarba bo‘lgan. Ferguson uni yoqtirar, hurmat qilardi. Portugaliyalik murabbiy ham Old Trafforddagi stulni xohlayotganini yashirmasdi. Tez orada gap shartlarga ko‘chdi. Moliyaviy tomonlar, vakolatlar, reja. Kelishuvga erishildi.
Keyin hammasi ag‘darildi.
Ferguson hujjatli filmda o‘sha kechani eslaydi: “Bir kuni kechasi menga qo‘ng‘iroq qildi, yig‘lab turib: ‘Alex, men qila olmayman. Men Chelsea ga so‘z berganman va so‘zimni buza olmayman’, dedi”.
Mourinho qarorini oilaviy sabablarga bog‘ladi. Manchester United atrofidagi ayrimlar hanuz bunga shubha bilan qaraydi. Haqiqat shuki, u Londonda oilaviy uyga ega edi, 2007-yilda Chelsea dan ketayotib, qaytishini va’da qilgan, Roman Abramovich bilan munosabatlari ham iliq edi. Bu omillar qarorga ta’sir qilgan bo‘lishi tabiiy.
Lekin bir muddatga bo‘lsa ham, United o‘zini Mourinho ni allaqachon qo‘lga kiritganiga ishontirgan edi. Orqaga qaralganda, bu klub tarixidagi eng katta burilishlardan biri sifatida ko‘rinadi.
Ferguson ketadi, tuzilma yemiriladi
O‘sha yozda nafaqat Ferguson, balki hurmatga sazovor bosh ijrochi direktor David Gill ham klubni tark etardi. Bu ikki ustun bir vaqtda ketayotgan pallada Old Traffordga “keng yelkali” murabbiy kerak edi. Klub ichida Mourinho aynan shunday odam sifatida ko‘rilgan.
Gap faqat voris haqida emasdi. United Fergusondan keyingi davr uchun butun tuzilmani qayta qurishi kerakligini tushunardi. Yillar davomida Ferguson deyarli barcha futbol masalalarini o‘zi boshqargan, yagona markaz bo‘lib kelgan. Endi esa boshqa model, boshqacha boshqaruv zarur edi – va bularning bari jamoa maydonda raqobatbardosh bo‘lib qolgan holda amalga oshirilishi kerak edi.
Mourinho kelmasligi aniq bo‘lgach, Pep Guardiola allaqachon Bayern Munich bilan kelishib bo‘lgani uchun, United yo‘nalishni keskin burdi. Tanlov David Moyesga tushdi.
Evertondagi ishlari, tartib-intizomga urg‘u berishi, Ferguson bilan o‘xshash jihatlari bor edi. Lekin bir farq bor: u yuqori bosim ostidagi eng yuqori darajada ishlamagan edi. Shunga qaramay, klub uni “The Chosen One” deb e’lon qildi.
U esa bunday emasdi.
Uch yilga kechikkan Mourinho
2016-yilda Mourinho baribir Old Traffordga keldi. Louis van Gaal Crystal Palace ustidan qozonilgan FA Cup g‘alabasidan 48 soat o‘tmay iste’foga chiqarildi va o‘rinni portugaliyalik egalladi.
Ammo bu endi 2013-yilgi Mourinho emasdi. Old Trafford ham o‘sha eski Old Trafford emasdi.
2012-13-yilgi chempionlik mavsumida Premyer ligada kamida 10 o‘yinni asosiy tarkibda boshlagan 18 futbolchidan Mourinho ning birinchi mavsumida faqat oltitasi – David de Gea, Phil Jones, Wayne Rooney, Chris Smalling, Michael Carrick va Antonio Valencia – shu mezonga yetdi. Qolganlar ketgan, qarigan yoki ortga chekingan edi.
Mourinho ning o‘zi ham o‘zgargan. U Stamford Bridge ga qaytib, yana chempion bo‘ldi, lekin 2015-yil dekabrida klub jadvalda 16-o‘rinda, tushib ketish chizig‘idan bir pog‘ona yuqorida turgan paytda, mojarolar ichida ishdan ketdi.
Manchester United dagi davriga baho berish hamon bahsli. Bir qarashda – katta muvaffaqiyat. Birinchi mavsumidayoq Europa League va EFL Cup kuboklarini qo‘lga kiritdi, jamoani ikki marta Champions League ga olib chiqdi. 2017-18 mavsumida Manchester City dan 19 ochko ortda qolgan holda ikkinchi o‘rinni egallab, Mourinho buni karerasidagi “eng yaxshi yutuqlardan biri” sifatida ta’riflagan. 81 ochko – Fergusondan keyingi davrda United uchun eng yuqori ko‘rsatkich bo‘lib qolmoqda.
Boshqa tomondan, u klubni ichki ziddiyatlar ichida qoldirib ketdi. Paul Pogba bilan ochiqchasiga to‘qnashdi, rahbariyatni Anthony Martial bo‘yicha qo‘llab-quvvatlamaganlikda aybladi – Mourinho fransiyalik hujumchini sotmoqchi edi, klub esa qarshi chiqdi.
Bugun qaralganda, ko‘plar bir fikrga keladi: agar Mourinho Ferguson dan so‘ng darhol kelganida, ta’siri ancha kuchli bo‘lar edi.
Agar 2013-yilda kelganida…
Eng avvalo, uning xarakteri. Mourinho o‘zini Ferguson dan keyin kelib, undan ham yaxshiroq ish qilaman, deb ishongan bo‘lardi. Moyes davrida transfer bozorida ikkilanib qolingan pallalarda Mourinho ni tasavvur qilish qiyin: u bitimlarni cho‘zmaydi, bosimni ko‘taradi, talab qiladi.
Manbalar ta’kidlashicha, Thiago Alcantara bilan Barcelona dan kelishuv o‘sha paytda amalda yakunlangan edi. Mourinho bo‘lganida, bu transfer bajarilgan bo‘lardi, deydi ular.
Marouane Fellaini atrofidagi chalkashliklar ham yuzaga kelmasdi. United uni Everton dan transfer oynasining so‘nggi kunida 27,5 million funtga olib kelgan, aslida esa undan pastroq “release clause” muddatini o‘tkazib yuborgan edi. Klub ichida ishonch bilan aytiladiki: Mourinho bo‘lsa, Fellaini umuman imzolanmagan bo‘lardi.
Mourinho hatto o‘sha jarayonda United ga bir qator futbolchilar, jumladan Italiya yarim himoyachisi Daniele de Rossi bo‘yicha fikrlarini ham bergan. U kelganida, yangi futbolchilar bo‘lishi aniq edi. Yana bir umumiy ishonch: u Fergusondan meros qolgan tajribali o‘yinchilardan ko‘proq narsa siqib chiqara olardi.
Hozir deyarli hammaga ayon: Ferguson o‘sha so‘nggi chempionlik mavsumida jamoasidan maksimal darajada foydalangan, bu tarkib aslida imkoniyatidan yuqori natija ko‘rsatgan. Lekin keyingi yilgi qulash – yettinchi o‘rin – keskin va kutilmagan bo‘ldi.
O‘yinchilarning o‘zi ham aniq sababni topishga qiynaladi. Shunga qaramay, klub ichida bir tuyg‘u yashaydi: Mourinho o‘sha paytda kelganida, ularning kayfiyati, raqobat ruhi, ichki bosimi butunlay boshqacha bo‘lardi.
Fergusonning xotirasi va bitmagan savol
Hujjatli filmda Ferguson o‘sha telefon qo‘ng‘irog‘ini, Mourinho ning ko‘z yoshlarini, “Chelsea ga so‘z berganman” degan gapini xotirjam, ammo achchiq bir aniqlik bilan hikoya qiladi. O‘sha kecha United uchun ulkan zarba bo‘lgan.
O‘sha eshik yopildi. Boshqa yo‘l tanlandi. Manchester United esa, oradan o‘n yildan ortiq vaqt o‘tgan bo‘lsa ham, o‘sha “Sliding doors” lahzasidan keyingi yo‘lini izlashda davom etyaptimi? Savol hanuz ochiq turibdi.
