Jahon chempionati 64 terma jamoaga kengaytiriladimi?
FIFA ichida yana bir portlash arafasida. Tashkilot 2030-yildan boshlab Jahon chempionatini 64 terma jamoaga kengaytirish g‘oyasini jiddiy ko‘rib chiqmoqda va buning uchun mustaqil konsalting kompaniyasiga katta hajmdagi tadqiqot buyurtma qildi. Rasmiy hujjatlarning o‘ziyoq gapni aytib turibdi: bu shunchaki g‘oya emas, tezkor qarorga olib keladigan siyosiy yo‘nalish.
2026-yilgi turnir allaqachon 48 jamoaga kengaytirilgan. Endi esa Gianni Infantino boshchiligidagi tashkilot keyingi sakrash – 64 jamoa – iqtisodiy va sport nuqtayi nazaridan qanchalik “foydali” bo‘lishini bilmoqchi. Va javobni uzoq kutmoqchi emas.
Konsaltingdan nima talab qilinmoqda?
FIFA vazifani aniq belgilab qo‘ygan. Tanlanadigan agentlik birinchi navbatda 48 jamoali formatdan 64 jamoali formatga o‘tish turnirning bozor qiymatiga qanday ta’sir qilishini hisoblab chiqishi kerak. Gap faqat Jahon chempionatidan tushadigan daromad haqida emas – butun futbol ekotizimi ko‘zda tutilgan.
Hisobot quyidagilarni qamrab olishi lozim:
- kengaytirilgan turnirdan kutilayotgan tushumlar prognozi;
- homiy brendlar, teletranslyatorlar, media kompaniyalar uchun oqibatlar;
- milliy va qit’a assotsiatsiyalari, ligalar, klublar va boshqa sanoat ishtirokchilariga ta’sir.
FIFA topshirig‘ida alohida band bor: bozor qiziqishi, tijoriy imkoniyatlar va “bozor to‘yinganligi xavfi” alohida baholanadi. Muxlislar va iste’molchilar ma’lumotlaridan foydalanishga ruxsat etiladi, ammo bu tadqiqotning markazida turmasligi shart. Asosiy e’tibor B2B – biznesdan biznesga munosabatlarga qaratiladi.
Qisqacha aytganda, FIFA avval pul oqimini, keyin esa futbolni o‘rganmoqchi.
Vaqt siqilgan, bosim katta
Jarayon jadvali ham kuchli bosim ostida. 14-avgust kuni FIFA konsalting shartnomasini qo‘lga kiritadigan agentlikni tanlaydi. Shundan so‘ng kompaniyada atigi to‘rt hafta bor: xulosalar 10–11-sentabr kunlari taqdim etilishi kerak.
19-sentabr – Jahon chempionati mezbonlik huquqlarini sotish jarayoni bo‘yicha belgilangan yakuniy muddat. Demak, yoz tugamasidan futbol olami eng nufuzli turnir yana bir bor kengaytiriladimi-yo‘qmi, bilib olishi mumkin.
Bu tezlik tasodif emas. FIFA Jahon chempionatining yangi formatini 2026-yilgi musobaqadan keyin cho‘zib o‘tirmay, darhol “muhrlab qo‘yishni” istayapti.
Qit’alar bo‘ylab chuqurlashayotgan bo‘linish
Shu qaror atrofidagi muhit allaqachon tarang. FIFA kengayish tarafdori bo‘lib, oldinga intilayotgan bo‘lsa, yirik qit’a konfederatsiyalari qarama-qarshi tomonda saf tortgan.
UEFA boshchiligida shakllangan blok bu yo‘nalishga ochiqdan-ochiq shubha bilan qarayapti. Yevropa futboli boshqaruv organiga CONCACAF, Osiyo futbol konfederatsiyasi, Afrika konfederatsiyasi va Okeaniya konfederatsiyasi ham o‘z e’tirozlari bilan qo‘shilgan. Rasmiy bayonotlarda ehtiyotkor iboralar ishlatilsa-da, amalda ular FIFA ilgari surayotgan umumiy kurs bilan keskin zid pozitsiyada turibdi.
Bu faqat raqamlar va formatlar bahsi emas. Bu – kuch markazlari o‘rtasidagi siyosiy maydon.
“World Cup”ni sotish g‘oyasi va yangi jarlik
64 jamoali format bo‘yicha tadqiqot yonida yana bir portlovchi mavzu bor: “FIFA Forward Foundation” tuzish va Jahon chempionatiga xususiy investitsiyalar yo‘lini ochish taklifi.
Bu tashabbus “World Cup”ni sotish haqidagi bahslarni avj oldirdi. Xususiy kapitalning kirib kelishi, nazoratning kim qo‘lida qolishi, daromadning qanday taqsimlanishi – bularning barchasi qit’a konfederatsiyalarini yanada keskinroq pozitsiyaga olib chiqyapti.
Natijada, Zurichdagi shtab va dunyoning qolgan futbol poytaxtlari o‘rtasida ochiq to‘qnashuv ehtimoli kundan-kunga ortib bormoqda. FIFA kengayish va tijoriylashtirishni tezlashtirmoqchi, konfederatsiyalar esa turnir obro‘si va sportiy muvozanatni himoya qilishni da’vo qilmoqda.
Endi savol bitta: 2030-yilga kelib Jahon chempionati haqiqatan ham 64 mamlakat sahnasiga aylanishi mumkinmi yoki bu raqam futbol siyosatidagi navbatdagi bo‘linish chizig‘iga aylanadimi?
