Infantino ostida futbol olamida isyon havosi
Jahon futboli markazida yillar davomida so‘zsiz hukmron bo‘lib kelgan FIFA endi o‘zi yaratgan tizim bosimini his qila boshladi. Jahon chempionati atrofidagi tortishuvlar, shaxsiy hokimiyat uchun qilingan keskin yurishlar va ishonch inqirozi – bularning barchasi Gianni Infantino kelajagini so‘roq ostiga qo‘ydi. Endi esa yana bir zarba: yuzdan ortiq milliy assotsiatsiya FIFA turnirlariga raqobatchi bo‘ladigan yangi musobaqalar haqida muzokara olib borayotgani aytilmoqda.
Bu shunchaki navbatdagi siyosiy shovqin emas. Bu – tizimga qarshi ochiq isyonning ilk shakli.
Jahon chempionati “sotilishi” va ortidan kelgan bo‘ron
Infantino uchun burilish nuqtasi bo‘lgan voqea yaxshi esda: Jahon chempionatining bir qismini xususiy investorlar qo‘liga berish rejasini e’lon qilishi. Futbol olamidagi eng muqaddas brendni bozor logikasiga bo‘ysundirishga urinish federatsiyalarni birlashtirdi – lekin FIFA atrofida emas, unga qarshi.
Reja shiddat bilan ilgari surildi. Milliy assotsiatsiyalar matnni to‘liq ko‘rib chiqishga ulgurmay, muddatlar bosimi ostida qoldi. UEFA, CONCACAF va AFC dushanba kungi ochiq xatida aynan shu uslubni qoralab, taklif “siqilgan vaqt jadvali”da, “mazmunli maslahatlashuvsiz” va a’zolar shubha qilishga ulgurmasligi uchun ataylab tezlashtirilganini ta’kidladilar.
FIFA va Infantino kechirim so‘rashga urindi. Buni oddiy “e’tiborsizlik” deb ko‘rsatishga harakat qildi. Ammo uch konfederatsiya buni “nazoratni cheklashga qaratilgan ongli dizayn mahsuli” sifatida baholadi. Shundan keyin kechirim so‘zlari futbol siyosatidagi eng qadrsiz valyutaga aylandi.
Reja bekor qilindi. Lekin izlari qolib ketdi. Aynan shu izlar bugun yuzlab federatsiyalarni FIFA’dan tashqarida yangi yo‘l izlashga undamoqda.
Yevropadan zarba, dunyodan javob
Futbol siyosatidagi keskinlik faqat iqtisodiy qarorlar bilan cheklanmayapti. Shanba kuni FIFA Yevropada Infantino obro‘sini tushirish uchun “kampaniya olib borilayotgani”ni keskin tanqid qildi. Bunga sabab – UEFA tomonidan Britaniya ommaviy axborot vositalariga yetkazilgan ma’lumotlar: unda aytilishicha, Infantino UEFA bosh kotibi bo‘lib ishlagan davrida u bilan aloqada bo‘lgan ayol xodimga ishini tark etishi uchun to‘lov qilingan.
Bu ayblovlar sud zalida emas, ammo siyosiy maydonda o‘ta og‘ir zarba sifatida qabul qilinmoqda. Futbol rahbariyati uchun gap endi faqat pul yoki formatlar haqida emas. Bu – obro‘, axloqiy mezon va hokimiyatni kim boshqarayotgani haqida.
UEFA, CONCACAF va AFC o‘z xatlarida aynan shu chiziqni chizib berdi: “Bu yanada fundamentalroq masala: o‘yin halolligi va uni boshqarishga saylanganlarning halolligi haqida. Ishonch aldov orqali buzilganda, shaxs o‘ziga ishonch bildirgan jamoaviy manfaatdan ustun qo‘yilganda, u o‘z burchini tark etgan bo‘ladi”.
Bu so‘zlar shunchaki diplomatik ibora emas. Bu – jamoaviy hukm.
Sodiqlik yemirilmoqda
Infantino bir paytlar keng qo‘llab-quvvatlov bilan saylangan edi. Ko‘plab federatsiyalar uning qayta saylanishini deyarli avtomatik jarayon deb bilardi. Endi esa bu manzara asta-sekin parchalanmoqda.
Jahon chempionati bo‘yicha xususiylashtirish rejasidan keyin bir qator terma jamoalar ochiqchasiga orqaga chekinishni boshladi. Avvalroq Infantino nomzodini qo‘llab-quvvatlashga va’da bergan ayrim a’zolar endi ovoz bermasligini e’lon qildi. Angliya, Uels, Albaniya, Xorvatiya, Serbiya, Finlyandiya va Shvetsiya allaqachon undan yuz o‘girdi. Ro‘yxat to‘liq emas. Yana bir necha federatsiyaning qarorini kutayotganlar ko‘p.
Shu fon’da yuzdan ortiq milliy federatsiyaning yangi, FIFA’dan mustaqil turnirlar formatini muhokama qilayotgani haqidagi xabarlar mutlaqo boshqa darajadagi bosimni anglatadi. Bu – “agar tizim bizni eshitmasa, biz o‘zimiz tizim yaratamiz” degan signal.
FIFA ichida ham, tashqarisida ham kurash
Shu bilan birga, Infantino hali mag‘lub bo‘lgani yo‘q. U hali ham kuchli tayanchga ega. 211 a’zodan qariyb 70 tasi ochiqchasiga uni qo‘llab-quvvatlashini aytgan. Ayrim Osiyo davlatlari hanuz uning yonida. CONCACAF ichida ham, xususan, Meksika hali Infantino tarafida turibdi. UEFA esa yagona konfederatsiya bo‘lib, o‘z ichida unga qarshi umumiy pozitsiyani shakllantirgan.
Mart oyidagi saylov esa hamma narsa hal bo‘ladigan sahna bo‘lib turibdi. Infantino birinchi bosqichda uchdan ikki qism ovoz olishi kerak. Aks holda keyingi raundlarda oddiy ko‘pchilik yetarli bo‘ladi. Agar u g‘alaba qozonsa, prezidentlik muddati 2031 yilgacha uzayadi.
Ammo raqamlar quruq matematika emas. Bugungi sharoitda har bir ovoz – siyosiy bayonot. Har bir betaraflik – jim norozilik. Har bir ochiq qarshilik – tizimni qayta qurishga chaqiriq.
Fbolning kelajagi qayerda?
Savol endi shunchaki “Infantino qoladimi yoki ketadimi?” emas. Asosiy masala – Jahon chempionati va xalqaro futbol boshqaruvi kimning qo‘lida va qanday tamoyillar asosida bo‘lishi.
Agar yuzdan ortiq federatsiya haqiqatan ham FIFA’dan tashqarida parallel turnirlar yaratish yo‘liga tushsa, bu nafaqat siyosiy, balki sport tarixidagi eng keskin bo‘linishlardan biriga aylanadi. Pul, huquqlar, teletranslyatsiyalar, futbolchilar taqvimi – hammasi qayta chiziladi.
Infantino esa hozircha kreslosini saqlab qolish uchun kurashmoqda. Ammo asosiy savol tobora balandroq yangrayapti: futbol tarixidagi eng kuchli brend – Jahon chempionati – global meros bo‘lib qoladimi yoki siyosiy xatolar uni bo‘linish yoqasiga olib keladimi?
