FIFA va konfederatsiyalar o‘rtasida ochiq to‘qnashuv: Jahon futboli chizig‘i yorilmoqda
Bir asrdan ortiq vaqt davomida yagona markazdan boshqarilgan xalqning o‘yini bugun ichkaridan yorilmoqda. 1904 yildan beri global tartibni ushlab turgan tizim ilk bor shunchalik keskin sinovga duch kelyapti: FIFA ichida emas, butun futbol olamida fuqarolar urushi havosi sezilmoqda.
Sabab bitta. Gianni Infantino boshchiligidagi FIFA Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlarda ulushlarni xususiy investorlar qo‘liga berishni taklif qildi. Reja seshanba kuni oshkor etildi, lekin oradan bir necha kun o‘tmayoq, butun qit’alarda norozilik to‘lqini ko‘tarildi, boykotlar tilga olinmoqda, siyosatchilar aralashdi, maslahatchilar iste’foga chiqdi.
Bir necha hafta avval Ispaniyaning Jahon chempionati g‘alabasi nishonlangan maydonlarda endi boshqa savol yangrayapti: futbol kimga tegishli?
Infantino rejasi: Jahon chempionati ulushlari bozorda
FIFA 1930 yildan beri Jahon chempionatini to‘rt yilda bir marta o‘tkazib keladi, faqat Ikkinchi jahon urushi yillari bundan mustasno. Turnir 13 jamoali ilk formatdan 2026 yilda 48 terma jamoa ishtirok etgan rekord darajaga yetdi. 2030 uchun bu raqam 64 gacha oshishi ehtimoli tilga olinmoqda.
Bu o‘zgarishlarning o‘zi ham tortishuvsiz o‘tmagan edi. Endi esa Infantino bundan ham keskinroq qadamni taklif qildi: Jahon chempionati va, masalan, FIFA Club World Cup kabi turnirlarda kichik ulushlarni xususiy investorlar fondiga sotish.
Markazda bitta tuzilma turadi: investitsiya kompaniyasi global kapitalni jalb qiladi. Kutilayotgan yetakchi sifatida Thrive Capital asoschisi Joshua Kushner nomi tilga olinmoqda. U Thrive Eternal nomli fond orqali investorlar guruhini boshqarishi ko‘zda tutilgan. Joshua — Jared Kushnerning ukasi, u esa AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning kuyovi.
FIFA 211 a’zoga aniq muddat qo‘ydi: sentyabrning 19-sanasigacha bu taklifga munosabat bildirishlari kerak. Aynan shu sana atrofida futbol siyosatidagi eng keskin bo‘linishlardan biri shakllanmoqda.
UEFA chizig‘i: “Jahon chempionati sotilmaydi”
Eng qattiq zarba Shveytsariyada joylashgan, FIFA bilan bir mamlakatda faoliyat yuritadigan UEFAdan keldi. Yevropa futboli hukumron organi payshanba kuni ovoz berib, FIFA musobaqalarini boykot qilishga tayyorligini ma’lum qildi — agar xususiy investorlar uchun ulush sotish rejasi darhol bekor qilinmasa.
55 a’zoli tashkilot bir ovozdan qaror qabul qildi. Rasmiy bayonotdagi ohang keskin edi.
UEFA buni “bunday darajadagi taklifning yashirincha tayyorlangani, hech qanday ochiq muhokamasiz taqdim etilgani” uchun mas’uliyatsiz va himoya qilib bo‘lmaydigan qadam, deb atadi. Bayonotning yurakni teshuvchi jumlasi esa aniq: Jahon chempionati investitsiya mahsuloti sifatida ko‘rilmasligi kerak, u avlodlar davomida futbolchilar, terma jamoalar va muxlislar tomonidan yaratilgan meros, va “World Cup sotilmaydi”.
Bu nafaqat iqtisodiy, balki ma’naviy chiziq ham edi. UEFA shu bilan futbolning eng katta sahnasini moliyaviy instrumentga aylantirishga qarshi ochiq front ochdi.
CONCACAF: rad etish bor, lekin boykot yo‘q
Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtirgan CONCACAF ham payshanba kuni o‘z pozitsiyasini bildirdi. Ular ham taklifni ma’qullamadi, lekin UEFA qadar keskin chiziq chizib, boykot bilan tahdid qilmadi.
41 a’zoli konfederatsiya “jarayonning to‘liqligi yo‘qligi, belgilangan muddatning qisqaligi va FIFA ichki boshqaruv organlari tomonidan yetarli ko‘rib chiqilmagani”dan chuqur xavotir bildirdi. Ular rasmiy ravishda taklifni rad etganini ma’lum qildi va ochiq boshqaruv, shaffoflik zarurligini ta’kidladı.
Yevropa qattiq eshikni yopdi. CONCACAF esa eshikni yopmasdan, baribir ichkariga kirmaslikni tanladi.
Osiyo ovozi: ogohlantirish va og‘ir so‘zlar
Asian Football Confederation ham jim qolmadi. Ular UEFA va CONCACAF bildirgan tanqidlarni qo‘llab-quvvatladi, lekin rasmiy boykot yo‘lini tanlamadi.
AFC bayonotida eng og‘ir jumlalardan biri shunday yangradi: Jahon chempionatini boykot qilish ehtimoli jiddiy muhokama mavzusiga aylangani futbolning kelajagi haqida qayg‘uradigan har bir odamni tashvishga solishi kerak. “Futbol bunday vaziyatga hech qachon keltirilmasligi lozim edi”, deyiladi matnda.
AFC — Infantino prezidentligi yillarida eng muhim tayanchlardan biri bo‘lgan konfederatsiya. Endi esa aynan shu mintaqa FIFAga boshqaruv uslubini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishni tavsiya qilmoqda. Bu oddiy bayonot emas, siyosiy signal.
Qo‘llab-quvvatlovchilar qayerda?
Shu paytgacha FIFA taklifini ochiq qo‘llab-quvvatlagan biror yirik futbol tashkiloti yo‘q. Meksika futbol federatsiyasi — FMF — ehtiyotkor pozitsiyani egalladi: ular taklifni o‘rganib chiqishini, FIFA esa 28 iyuldan boshlab hujjatlar va qo‘shimcha ma’lumotlarni turli davra suhbatlari orqali taqdim etishini bildirganini aytish bilan cheklanishdi.
FMF bayonotida Meksika futboli rivoji uchun eng to‘g‘ri qarorni qabul qilishga harakat qilinishi ta’kidlandi. Lekin CONCACAFning rasmiy rad javobini ochiq qo‘llab-quvvatlash yoki unga qarshi chiqish haqida bir og‘iz so‘z yo‘q.
FIFA esa hanuzgacha o‘z rejasini faol himoya qilayotgan biror konfederatsiyani kutmoqda. Hozircha sukut va shubha ustun.
Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya: hal qiluvchi jimlik
Endi e’tibor uch konfederatsiyaga qaratilgan: Afrika futboli konfederatsiyasi — CAF, Janubiy Amerika — CONMEBOL va Okeaniya — OFC hali o‘z pozitsiyasini rasmiylashtirmagan.
Ularning ichki ovoz berish sanasi ham ochiq e’lon qilinmagan. Aynan shu jimlik keyingi haftalarda kuchli siyosiy savdoga aylanishi mumkin. Yevropa qarshi, Osiyo va CONCACAF norozilik bildirgan, lekin eshikni berk yopmagan. Afrika va Janubiy Amerika esa har qanday FIFA saylovida tarozini bir tomonga og‘dirib yuborishi mumkin bo‘lgan kuch.
FIFA javobi: ayb ommaviy axborot vositalaridami?
Bosim kuchaygan sari FIFA ham pozitsiyasini qat’iylashtirdi. Tashkilot juma kuni tarqatgan bayonotida tanqid to‘lqinini “noto‘g‘ri media xabarlari” bilan izohladi va konsultatsiya jarayonini davom ettirishini ma’lum qildi.
FIFA fikricha, har bir a’zo faktlarga asoslangan holda ovoz berishi uchun imkoniyat olishi kerak. Lekin real manzaraga qaralsa, 211 a’zoning sezilarli qismi allaqachon keskin shubha yoki ochiq qarshilik bildirmoqda.
Infantino esa sentyabr o‘rtalariga qadar bu qarshilik devorini yorib o‘ta oladimi-yo‘qmi — hozircha eng katta savol.
Infantino uchun siyosiy zarba: maslahatchi iste’fosi
FIFA prezidentiga bosimni oshirgan navbatdagi zarba juma kuni keldi. Infantino qo‘li bilan yuqori lavozimga tayinlangan, 2026 yilgi Jahon chempionati bo‘yicha Oq uy ishchi guruhida FIFA vakili bo‘lgan Carlos Cordeiro iste’foga chiqdi.
Uning ketishi nafaqat ichki norozilik ramzi, balki boshqalar uchun ham ishora: yuqori lavozimdagi xodimlarni ham gapirishga, pozitsiya bildirishga chaqirayotgan ovoz paydo bo‘ldi. Bu esa Infantino atrofidagi doirani yanada toraytirishi mumkin.
AFC bayonotida “taklif etilgan FFE keng qamrovli konsensus va birlikni ta’minlay olmaydi” degan jumla bor. Yana ham keskinroq o‘rin: FIFA ichki maslahatlashuv va qaror qabul qilish jarayonidagi tub zaifliklar fosh bo‘lgani, endi ularni bartaraf etish zarurligi ta’kidlangan.
Bu bayonotni imzolagan konfederatsiya prezidenti — Sheikh Salman bin Ebrahim Al Khalifa — 2016 yilda FIFA prezidentligi uchun saylovda Infantino bilan juda tor farq bilan yutqazgan arbob. Endi esa uning tashkiloti FIFAdan boshqaruv va qaror qabul qilish tizimini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqda.
Vaqt tig‘i: sentyabr, Polsha va Rabat
Krizisni belgilab beradigan ikki aniq sana bor.
Birinchisi — 19 sentyabr. Infantino xususiy investitsiyalar bo‘yicha reja uchun qo‘llab-quvvatlovchi imzolarni aynan shu muddatgacha to‘plamoqchi. Agar o‘sha kungacha asosiy konfederatsiyalar qarshilikni yumshatmasa, loyihaning siyosiy taqdiri deyarli hal bo‘ladi.
Ikkinchi sana — maydondagi futbolga tegishli. Keyingi FIFA turniri — FIFA Under-20 Women’s World Cup 2026 — kelasi oy Polshada boshlanishi kerak. Polsha futbol assotsiatsiyasi — PZPN — juma kuni bergan ma’lumotida hech bir terma jamoa turnirdan chiqib ketish haqida xabar bermaganini aytdi. Ular tayyorgarlik avvalgi reja bo‘yicha yakuniy bosqichga kirganini bildirdi.
Demak, maydonda futbol davom etadi. Kabinetlarda esa keskin savol turibdi: bu turnirlar qanchalik darajada xususiy kapitalga bog‘lanadi?
Oldinda turgan poyga: prezidentlik saylovi va hokimiyat uchun kurash
2026 yilgi Jahon chempionatining umumiy muvaffaqiyatidan so‘ng, Gianni Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi va yakuniy muddatga deyarli raqibsiz kirib boradi, degan tasavvur kuchli edi. Endi esa bu manzara butunlay o‘zgardi.
FIFA 18 noyabrni prezidentlikka nomzodlar ro‘yxatdan o‘tishi uchun so‘nggi muddat sifatida belgilagan. 211 a’zolik ovoz berish marosimi kelasi yil mart oyida Rabat shahrida o‘tkazilishi kerak.
Yevropa ochiq qarshi chiqayotgan, Osiyo va CONCACAF boshqaruv uslubini tanqid qilayotgan, Afrika va Janubiy Amerika esa hali so‘z demagan bir paytda Infantino yana bir muddatga qarshiliksiz saylanishi tasavvur qilish qiyin. Savol endi boshqacha: bu mojaro uning hokimiyatini mustahkamlaydimi yoki butun boshqaruv tizimini qayta yozib chiqishga majbur qiladimi?
Va eng asosiy savol: xalqning o‘yini bo‘lgan futbol — moliya bozorining navbatdagi aktiviga aylanadimi yoki konfederatsiyalar chizgan “sotilmaydigan” chiziq chindan ham oxirgi mudofaa chizig‘i bo‘lib qoladimi?
