Chelsea’ga 10 million funt jarima va transfer taqiqi: Abramovich davrining merosi
Roman Abramovich davri nihoyasiga yetganiga ancha bo‘ldi, lekin uning soyasi hali ham Stamford Bridge ustidan ketgani yo‘q. Angliya futbol assotsiatsiyasi (FA) Chelsea’ni transfer qoidalarini ko‘p marotaba buzganlik uchun 10 million funt sterling jarimaga tortdi va klubga shartli transfer taqiqi qo‘lladi.
Bu zarba bekorga kelgani yo‘q. Bu yil boshida Premier League tomonidan berilgan jazoga deyarli o‘xshash: litsenziyasiz agentlar, yashirilgan to‘lovlar, 2009 yildan 2022 yilgacha bo‘lgan davrda murakkab, ko‘zdan yashirilgan kelishuvlar. Shu orada Samuel Eto’o, Eden Hazard va Willian bilan bog‘liq bitimlar ham qoidabuzarliklar ro‘yxatiga kirib qoldi.
Kuchliroq jazo bekor qilindi
Dastlabki instansiyada mustaqil komissiya Chelsea’ga ancha og‘irroq zarba berishni rejalashtirgan edi: olti ochkodan shartli chegirib tashlash. Hatto boshlang‘ich nuqta 15 ochkolik sanksiya bo‘lgani tilga olinadi. Ammo klubning apellyatsiyasi hammasini o‘zgartirdi. Natijada ochkolar emas, ikki transfer oynasiga yangi futbolchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha “osilib turgan” taqiq qoldi xolos.
Apellyatsiya hay’ati bir jihatni hal qiluvchi deb ko‘rsatdi: komissiya Abramovich davridagi bu moliyaviy sxemalar orqali Chelsea sport nuqtai nazaridan ustunlikka erishgan, degan xulosaga kelgan bo‘lsa-da, bu ustunlik amalda qo‘lga kiritilgani isbotlanmadi, degan qarorga keldi. Shuning uchun ochko bo‘yicha jazoga asos yetarli emas, degan fikr ustun keldi.
FA komissiyasi: “sharmandali va mag‘rur bepisandlik”
FA e’lon qilgan yozma asoslarda Abramovich davri boshqaruviga nisbatan ohang keskin. Mustaqil komissiya o‘sha paytdagi rahbariyatni “o‘yin qoidalariga nisbatan sharmandali va mag‘rur bepisandlik”da aybladi, bu esa “butun futbol o‘yiniga va CFC nomiga jiddiy putur yetkazganini” ta’kidladi.
Shu bilan birga, komissiya ishning o‘zida ham o‘zini bezovta qilgan jihatlar borligini ochiq aytdi. FA bilan hamkorlik ijobiy baholangan bo‘lsa-da, boshqaruvchi organ bir necha nuqtada tanqid qilindi: birinchidan, aniq shaxslarga nisbatan ayblov qo‘ymagani, ikkinchidan, jazoda sport sanksiyasi bo‘lmasligini o‘zi so‘ragani uchun.
FA bilan bir qatorda Premier League ham sport sanksiyasiga qarshi fikr bildirdi. Shundan keyin Chelsea apellyatsiyaga bordi va natijada ochkolar bo‘yicha jazoni yo‘qotib, nisbatan yengilroq – shartli transfer taqiqi va 10 million funt jarima bilan qutuldi.
Futbol moliyasi bo‘yicha mutaxassis, McCarthy Denning yuristlik firmasi sport bo‘limi rahbari Stefan Borson bu jarayonni “Chelsea yuristlarining FA va Premier League bilan mojarosiz diplomatiya bo‘yicha mahorat darsi” deb ta’rifladi. Uning fikricha, 15 ochkolik boshlang‘ich sanksiya avval olti ochkolik shartli jazoga, so‘ng esa faqat moliyaviy jarimaga “eritib yuborilgan”.
Yashirin to‘lovlar, ofshor kompaniyalar va “cheksiz cho‘ntak”
Premier League va FA tekshiruvlari Abramovichga tegishli ofshor kompaniyalar orqali o‘tkazilgan o‘nlab million funtlik yashirin to‘lovlar atrofida aylangan. Bu operatsiyalar tafsilotlari Guardian boshchiligidagi xalqaro media hamkorlikdagi “Cyprus Confidential” surishtiruvi chog‘ida ochilgan ma’lumotlar oqimi orqali fosh bo‘ldi.
Oqishlar orasida Eden Hazard agentiga va chempionlikni qo‘lga kiritgan murabbiy Antonio Conte bilan bog‘liq shaxsga “hisob-kitobdan tashqari” ko‘rinadigan to‘lovlar ham qayd etilgan. Bu hujjatlar Abramovich davridagi Chelsea transfer siyosatining ichki mexanizmlariga noyob nazar tashlash imkonini beradi.
2013 yilda Willian transferi atrofidagi ichki yozishmalar ayniqsa diqqatga sazovor. Braziliyalik hujumkor yarim himoyachi deyarli Tottenham bilan kelishib bo‘lgan bir paytda, Londonning ko‘k qismida bitim oxirgi daqiqada tortib olingan. Hujjatlarda keltirilishicha, Chelsea ichkarisidagi yuqori lavozimli shaxs Willian’ni qo‘ldan boy berishni “yaxshi emas”, uni aynan Tottenham’ga boy berishni esa “jarohat ustiga tuz sepish” deb baholagan.
FA o‘z dalilida o‘sha noma’lum shaxs haqida shunday yozadi: u “yuqori sifatli yoki katta salohiyatga ega futbolchilarni sotib olishda cheksiz cho‘ntak kuchidan zavqlangan bo‘lishi mumkin, ammo bunda sport ustunligini ko‘zlamaganini aytish bizning ishonchimizni haddan tashqari cho‘zadi”. Bu ibora o‘sha davr kayfiyatini aniq ifodalaydi: kuch, pul va natijani har qanday yo‘l bilan qo‘lga kiritish istagi.
Yangi egalar, o‘z-o‘zini fosh etish va soliq bo‘yicha kelishuv
Shunga qaramay, bu ishni bugungi Chelsea o‘zi ochdi. 2022 yilda BlueCo konsortsiumi klubni Abramovichdan sotib olgach, yangi egalar o‘tmishdagi qoidabuzarliklarni FA va boshqa tartibga soluvchilarga o‘zlari xabar qildi. Intizomiy hay’at aynan shu ochiqlik va hamkorlikni alohida maqtadi.
Chelsea hozir Uefa bilan ham kelishuv asosida ishlamoqda. Klubning rasmiy bayonotida ular barcha regulyatorlar bilan “ochiq va shaffof” ishlaganini, va bu qaror bilan klubka qarshi barcha tartibga soluvchi jarayonlar nihoyasiga yetganini bildirdi.
FA hujjatlarida ilk bor yana bir muhim detal ochiqlandi: BlueCo 2011 yildan buyon bo‘lgan ayrim tranzaksiyalar yuzasidan HM Revenue & Customs bilan ko‘p million funtlik kelishuvga erishgan. Aniq summa FA ishida qora bilan yopib qo‘yilgan, biroq apellyatsiya qarorida klub kamida 1,35 million funt qaytarib to‘lagani ko‘rsatiladi.
FA ma’lum qilishicha, Chelsea’dan undirilgan 10 million funtning barchasi bazaviy futbolni rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Yuqori darajadagi klublarning moliyaviy o‘yinlari ostida qolib ketayotgan mahalliy maydonlar, bolalar akademiyalari va havaskor jamoalar uchun bu kam bo‘lsa-da, sezilarli nafas.
Savol esa ochiq qoladi: Abramovich davrining bu qimmatga tushgan merosi Chelsea’ni nihoyat pok sahifadan boshlashga majbur qiladimi yoki bu faqat navbatdagi jarima sifatida tarix sahifalarida qolib ketadimi?
