Zolani Tete: Janubiy Afrikada Bokschi Halokati
Janubiy Afrikaning sharqiy qirg‘og‘ida, Eastern Cape viloyatidagi Mdantsane shaharchasi yana motamga cho‘mdi. Kechagina ringda millionlarni hayratga solgan sobiq jahon chempioni Zolani “Last Born” Tete endi uyining tashqarisida o‘q yomg‘iri ostida halok bo‘ldi.
38 yoshli sobiq chempion Mdantsanedagi uyiga yetib kelgan paytda, balaklava kiygan ikki qurolli shaxs mashinadan tushib, unga qarata o‘t ochdi. Hujum shunchalik tez va shafqatsiz bo‘ldiki, atrofdagilar nimadir qilishga ulgurmay qoldi.
Janubiy Afrika sport vaziri Gayton McKenzie bu xabarni tasdiqladi va bayonotida qisqa, lekin og‘ir ohangda gapirdi. U gumonlanuvchilar yoki ehtimoliy sabablar haqida taxmin qilishdan bosh tortdi. Ammo voqeaning o‘zi mamlakatdagi zo‘ravon jinoyatlar mavzusini yana kun tartibining markaziga olib chiqdi.
Janubiy Afrika allaqachon dunyodagi eng yuqori qotillik ko‘rsatkichiga ega davlatlardan biri sifatida tanilgan. So‘nggi yillarda rasmiy statistikalarda biroz pasayish qayd etilgan bo‘lsa-da, Tete kabi taniqli sportchining o‘ldirilishi bu raqamlar ortidagi achchiq haqiqatni yana bir bor eslatdi.
Mdantsane uchun bu faqat navbatdagi jinoyat emas. Bu shaharcha o‘n yillardan beri mamlakatning eng kuchli bokschilarini yetishtirib keladi. Endi esa o‘zining eng faxrli o‘g‘illaridan biri o‘sha ko‘chalarning o‘zida otib ketildi.
Janubiy Afrikaning davlat telekanali SABC xabariga ko‘ra, Eastern Cape viloyati rahbari Oscar Mabuyane bu fojiani “shok va chuqur qayg‘u” bilan qarshi olgan. Uning matbuot kotibi so‘zlariga ko‘ra, viloyat rahbariyatining munosabati aniq va keskin bo‘ldi: bu viloyatga shu qadar faxr va quvonch olib kelgan hayotning bunday vahshiyona tarzda uzilishi yurakni tilka-pora qiladi.
Viloyat rahbariyati huquqni muhofaza qiluvchi organlarni voqeani to‘liq o‘rganishga, birorta dalilni e’tibordan chetda qoldirmaslikka chaqirdi. Rasmiylar jinoyatchilarni topish uchun jamoatchilikdan ham yordam so‘ramoqda: kimda-kimda ma’lumot bo‘lsa, politsiyaga murojaat qilishi iltimos qilindi.
Otishma paytida Tete bilan birga bo‘lgan 27 yoshli ayol ham bir necha bor o‘q yeb, shifoxonaga yetkazildi. U haqidagi so‘nggi tibbiy ma’lumotlar oshkor etilmadi, ammo politsiya tergovni boshlab yuborgan, jinoyat sababi esa hozircha noma’lumligicha qolmoqda.
Tete ismi boks muxlislari xotirasida yorqin iz qoldirgan. U 2014 yilda Kobe shahrida yaponiyalik Teiru Kinoshita ustidan g‘alaba qozonib, IBF junior bantamweight jahon chempionligini qo‘lga kiritgan edi. Keyinroq u WBO bantamweight kamarini ham yutib, ikki vazn toifasida jahon chempioni bo‘lishga erishdi.
Uning xalqaro miqyosdagi eng esda qolar lahzasi esa 2017 yil noyabrida Belfastda sodir bo‘lgan. O‘sha kecha Zolani Tete vatandoshi Siboniso Gonya’ni atigi 11 soniyada nokautga uchratib, jahon chempionlik janglari tarixidagi eng tez to‘xtatishlardan birini qayd etdi. Boks olami shu paytgacha bu zarbani hayrat bilan eslab keladi.
Biroq uning karerasi faqat yorqin g‘alabalardan iborat bo‘lmadi. 2022 yilda britaniyalik Jason Cunningham bilan jangdan so‘ng Tete organizmidan stanozolol steroidi aniqlanib, u to‘rt yilga musobaqalardan chetlatildi. Diskvalifikatsiya muddati joriy yilning iyulida tugagan edi. Demak, u nazariy jihatdan ringga qaytish imkoniyatiga ega bo‘lgan, lekin hayot unga bunday imkonni bermadi.
Endi esa Mdantsane ko‘chalarida boshqa kayfiyat. Bir paytlar yosh bokschilar Zolani Tete ismida ilhom topgan bo‘lsa, bugun ularning ko‘zida savol ko‘p: zo‘ravonlik ildizi qanchalik chuqur ketgan va yana kim navbatda?
Bu savolga hozircha javob yo‘q. Javobni topish vazifasi tergovchilarga, jamiyatga va sportni himoya qilishga mas’ul bo‘lganlarga yuklangan. Zolani “Last Born” Tete esa endi faqat ringdagi jasorati, chaqqon chap zarbasi va rekord darajadagi nokautlari bilan eslanadi. U olib kelgan faxrni hech kim tortib ololmaydi, lekin uning o‘limi Janubiy Afrikadagi sport yulduzlari ham o‘z ko‘chalarida o‘zini xavfsiz his qila olmasligini yana bir bor ko‘rsatdi.
