Yevropa hakamlari VARga chiziq chizdi: futbolni qayta boshqarish tamoyillari
Yevropa futboli hakamlik rahbarlari video takror tizimi atrofidagi bahslarga nuqta qoʻymoqchi. Ular VAR endi faqat “ochiq-oydin xato” va maydonda ko‘zdan qochgan aniq holatlarni tuzatish uchun ishlatilishi kerakligini qat’iy ta’kidladi.
Bu pozitsiya 55 ta Yevropa milliy assotsiatsiyasining bosh hakamlik mas’ullari, Uefa hakamlik bo‘limi va Ifab vakili ishtirok etgan yig‘ilishdan so‘ng e’lon qilindi. Kun tartibida – o‘yin qoidalariga kiritilgan so‘nggi o‘zgartirishlar va VARning chegaradan chiqib ketgani haqidagi o‘tkir savollar.
“Minimal aralashuv – maksimal foyda”ga qaytish
VAR 2018 yilda Ifab tomonidan rasmiy qoidalarga kiritilganda, uning falsafasi juda sodda edi: “minimal aralashuv – maksimal foyda”. Maqsad – gollar, penaltilar, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochkalar va noto‘g‘ri futbolchini jazolash kabi vaziyatlardagi “aniq va oshkora xatolar”ni, shuningdek jiddiy ko‘zdan qochgan epizodlarni kamaytirish.
Yevropa hakamlik rahbarlari endi shu tamoyillarga qaytish vaqti kelganini ochiq aytmoqda. Uefa bayonotida aniq yozildi: VAR faqat “aniq va oshkora” xatoga aralashishi, ya’ni hakam qarori butunlay noto‘g‘ri bo‘lganda yoki hakam mutlaqo ko‘rmay qolgan epizodlarda ishga tushishi kerak.
Bir jumla bilan: VAR o‘yinni qayta boshidan boshqarish uchun emas, hakamni qo‘llab-quvvatlash uchun bor.
“Mikroskop ostidagi” tekshiruvlarga zarba
So‘nggi mavsumlarda tomoshabinlar ham, futbolchilar ham bir narsadan charchadi – cheksiz davom etadigan, har burchakdan ko‘riladigan, chizig‘i millimetrlar bilan o‘lchanadigan tekshiruvlar. Yig‘ilish ishtirokchilari aynan shuni muammo deb atadi.
Uefa fikricha, “uzoq, mikroskopik ko‘rib chiqishlar” ko‘pincha maydondagi dastlabki qaror aslida “aniq va oshkora xato” bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Demak, bunday holatlarda VAR umuman ishga tushmasligi kerak edi. Hakamlar maydon markazida qolishi, VAR esa faqat favqulodda va ravshan xatolarga aralashadigan fon xizmatiga aylanishi lozim.
Bu yondashuv tomoshabinlar ritmini, o‘yinning tabiiy oqimini saqlab qolishga qaratilgan. Uch daqiqalik pauza, monitor yonida bahslar, stadiondagi noaniqlik – bularni qisqartirish maqsad qilib qo‘yildi.
“Noto‘g‘ri futbolchi” qoidasi: Embolo misoli
Yig‘ilishda VARning yana bir nozik yo‘nalishi – “noto‘g‘ri shaxs” qoidasi ham muhokama qilindi. Yozgi jahon chempionati oldidan kiritilgan bu qoida bo‘yicha, agar hakam noto‘g‘ri futbolchini ogohlantirgan yoki maydondan chetlatgan bo‘lsa, qaror tuzatilishi mumkin.
Bu band amalda allaqachon sinovdan o‘tdi. Shveytsariya hujumchisi Breel Embolo yangi qoida asosida maydondan chetlatilgan ilk futbolchiga aylandi: Argentina bilan bahsda u simulyatsiya uchun ikkinchi sariq kartochkani oldi. Avvaliga Leandro Parades qo‘pollik uchun ogohlantirilgan, keyin VAR aralashuvi bilan vaziyat qayta ko‘rib chiqilgan.
Shu fonida Ifab aniqlik kiritdi: VAR ogohlantirishlarni faqat bitta maqsadda ko‘rib chiqishi mumkin – jazolangan futbolchi shunchaki noto‘g‘ri tanlanganini aniqlash. Epizodning o‘zi, qoida buzilishining turi yoki hakamning bahosi esa qayta ko‘rib chiqilmaydi. Ya’ni VAR “kim aybdor?” degan savolga javob topadi, “bu umuman ayb edimi?” degan savolga emas.
Tezroq futbol uchun yangi cheklovlar
Hakamlar VAR chegaralarini toraytirish bilan cheklanib qolmadi. Yig‘ilishda o‘yindagi keraksiz pauzalarni qisqartirishga qaratilgan yangi qoidalarga ham “bir ovozdan” qo‘llab-quvvatlov bildirildi.
Gap quyidagilar haqida ketmoqda:
- darvozadan to‘p o‘yinga kiritishdagi vaqt chegaralari;
- autlar va almashtirishlar uchun belgilangan cheklovlar;
- maydondagi jarohatlar bo‘yicha yangi tartib;
- darvozabonlarning ataylab vaqt cho‘zishiga qarshi qo‘shimcha me’yorlar.
Maqsad aniq: futbolning ritmini qaytarish, tomoshabinga ko‘proq o‘yin, kamroq kutish taqdim etish.
Endi savol bitta: bu qarorlar VAR atrofidagi ishonch inqirozini yengishga yetadimi yoki texnologiya bilan munosabatlar yana bir bor sinovdan o‘tadimi?
