Xitoy basketboli: Yao davridan keyingi tanazzul
Xitoy basketboli: Yao davridan keyingi chuqur tanazzul
Yillar davomida Xitoy erkaklar basketboli asta‑sekin orqaga sirg‘andi. Natijalar shunchaki bir‑ikki yomon turnir emas, balki butun tizimning yemirilayotganini ko‘rsatib turibdi. Yao Ming atrofida qurilgan o‘sha avlod sahnadan ketdi, uning o‘rnini esa global sahnani zabt eta oladigan haqiqiy super yulduz egallamadi.
Shu bo‘shliq bugun butun yo‘nalishni belgilab bermoqda.
Yao soyasida qolgan avlod
Yao Ming nomi hanuz Xitoy basketboli bilan yonma‑yon tilga olinadi. U NBA Hall of Famer, mamlakat uchun ramz edi. Hozir esa Xitoy terma jamoasida unga yaqin keladigan darajadagi, jahon darajasida o‘yin taqdirini o‘zgartira oladigan yulduz yo‘q.
Natija aniq: jamoa na mintaqada, na xalqaro maydonda avvalgidek hukmron. Osiyoda ham raqiblar birin‑ketin oldinga o‘tmoqda.
Og‘riqli mag‘lubiyatlar: ogohlantirish emas, tashxis
O‘tgan yili to‘rt kun ichida Janubiy Koreyaga ikki bor yutqazish – tasodif emasdi. Bu jarayonning ochiq aks‑sadosi edi. Eng zarbali zarba esa Jahon chempionati Osiyo saralashida Yaponiyadan olingan uy mag‘lubiyati bo‘ldi. Bu – Fiba darajasidagi rasmiy o‘yinda 88 yil ichida ilk bora Yaponiyaga o‘z maydonida yutqazish.
Bunday raqamlar odatda “qora kun” deb tasvirlanadi. Ammo bu safar gap bir kunga sig‘maydi. Tokio‑2021 Olimpiadasiga ham, Parij o‘yinlariga ham chiqa olmaslik Xitoy basketbolidagi pasayish davri tasodifiy tebranish emasligini ko‘rsatdi. Bu – Xitoy Basketbol assotsiatsiyasi va ichki ligalaridagi tizimli muammolarning yillar davomida to‘planib, bugun yuzaga chiqqan natijasi.
Importlar ortiga yashiringan mahalliylar
Ichki ligalardagi asosiy og‘riqli nuqta – chet ellik legionerlarga haddan tashqari tayanish. Import o‘yinchilar hujumni boshqaradi, qaror qabul qiladi, hal qiluvchi daqiqalarda javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi. Mahalliy basketbolchilar esa ko‘pincha ikkinchi darajali rollarga siqib chiqarilgan.
Ularning vazifasi aniq chizib qo‘yilgan: raqibni himoyada ushlash, bo‘shashgan to‘plarni olish, ribaundga sakrash va to‘pni tezroq yulduz legionerga topshirish. Dribling bilan raqibni aldash, hujumni tashkil qilish, o‘yin taqdirini o‘zgartiradigan qaror qabul qilish – bu rollar ko‘pincha ulardan talab qilinmaydi.
Bunday muhitda ulg‘aygan o‘yinchi xalqaro sahnaga chiqqanda, tabiiyki qiynaladi. U endi o‘yin markaziga aylanishi, tashabbus ko‘rsatishi, bosim ostida to‘g‘ri tanlov qilishi kerak bo‘ladi. Bunga esa tayyor emas.
Terma jamoa a’zosi Zhao Rui bir jumlada bu tafovutni ochiq tan olgan: “CBA ligasi bilan Fiba xalqaro sahnasi o‘rtasidagi tafovut juda katta”. Bu shunchaki shikoyat emas, tizimga berilgan qisqa, ammo aniq tashxis.
Yemirilgan yoshlar tizimi
Ko‘pchilik ildizni aynan shu yerda ko‘radi: yoshlar tayyorlash tizimining qulashi. Raqobat darajasi yetarli emas, mashg‘ulotlarda jangovar ruh yetishmaydi, professional etika bo‘yicha talablar bo‘sh. Natijada yosh basketbolchi erta qulay sharoitga o‘rganib qoladi, yuqori bosimga moslashmaydi.
Ustiga‑ustak, liga qoidalari tez‑tez o‘zgaradi. Xitoy erkaklar terma jamoasining natijalari tebranib turgani sayin, ichki ligada ham qoidalar qayta‑qayta ko‘rib chiqiladi. Bu esa murabbiylar, o‘yinchilar va klublar uchun uzoq muddatli reja tuzishni qiyinlashtiradi.
Barqaror tizim bo‘lmasa, barqaror rivojlanish ham bo‘lmaydi.
Qaysi yo‘l tanlanadi?
Bugungi Xitoy erkaklar basketboli – statistik jadvaldagi bir nechta mag‘lubiyat emas, balki butun tizimning ko‘zgusi. Yulduzsiz qolgan terma jamoa, importlarga haddan tashqari suyanadigan liga, yemirilgan yoshlar tayyorlash tizimi va o‘zgaruvchan qoidalar – bularning bari bir‑biriga ulanib, bugungi manzarani yaratdi.
Savol endi bitta: Yao Ming avlodining soyasidan chiqib, yangi, mustaqil davrni boshlab bera oladigan tizim qayta quriladimi yoki Xitoy basketboli hali uzoq yillar davomida o‘sha soyada qolib ketadimi?
