WSL moliyaviy manzarasi: katta to‘rtlik afsonasi va haqiqiy kuch markazi

Ayollar futboli haqida gap ketganda, yillar davomida takrorlangan bir ibora bor edi: “katta to‘rtlik”. Arsenal, Chelsea, Manchester City va Manchester United. Kuboklar taqsimotiga qarasangiz, bu mantiqli tuyuladi – 2014 yildan beri deyarli barcha yirik ichki sovrinlar shu to‘rtta klub o‘rtasida aylanib yurdi.

Lekin raqamlar boshqa haqiqatni aytyapti. Moliyaviy tomondan WSLda “katta to‘rtlik” bo‘lmagan. Katta ikkilik bo‘lgan xolos: Arsenal va Chelsea.

Londonning ikki gigantining poyezdi

So‘nggi sakkiz mavsum moliyaviy hisobotlari shuni ko‘rsatadiki, Londonning ikki klubi boshqalardan uzilib ketgan. Maoshlar, aylanma mablag‘, daromad – hammasida. 2024-25 yilgi raqamlar bo‘yicha Arsenal va Chelsea birgalikda butun qolgan diviziondan ko‘proq tushum qayd etgan.

Maydonda raqobat bor. Hisob-kitoblarda esa bo‘shliq tobora kattalashib bormoqda.

WSL bo‘ylab umumiy manzara ham tinch emas: daromadlar keskin oshyapti, lekin xarajatlar undan ham tezroq yuguryapti. 2017 yilda liga qishki taqvimga o‘tgandan beri mavjud ma’lumotlarni qo‘shib chiqsak, klublar soliqlardan keyingi jami 111 million funtdan ortiq zarar ko‘rgan.

Bu ko‘rinishga qarshi suzayotgan klub esa bitta.

Manchester United – qizil rangdagi istisno

Manchester United ayollar jamoasi 2018 yil yozida qayta ishga tushirilganidan beri 1,34 million funt atrofida foyda ko‘rsatgan. WSL kontekstida bu deyarli paradoks. Xuddi shu davrda Chelsea 36 million funtdan ortiq zarar qilgan bo‘lsa, Brighton & Hove Albion, Leicester City, Manchester City va Tottenham Hotspur ham har biri sakkiz xonali minusga tushib bo‘lgan.

United bu yozda yo‘lini ochiq aytdi: asosiy urg‘u – yoshlar rivoji, uzoq muddatli loyiha. Transfer bozoridagi hozirgi xarajatlar darajasi ularga ko‘ra barqaror emas. Raqamlar bu falsafani tasdiqlaydi.

2022-23 mavsumida, United so‘nggi turda chempionlikni qo‘ldan boy berib, ikkinchi o‘rinda tugatganida, ularning ish haqi jamlanmasi tushumining yarmidan ham kamini tashkil qilgan. O‘sha paytda Manchester City, Tottenham va Brighton maoshlarga o‘z daromadlaridan ko‘proq sarflayotgan edi.

Bu holat faqat ayollar futboliga xos emas. Deloitte hisobotiga ko‘ra, 2024-25 mavsumida erkaklar Championshipida 13 klub ish haqi uchun tushumidan ko‘proq pul sarflagan, umumiy ish haqi fondi esa 900 million funtdan oshib, daromadning 96 foiziga tenglashgan.

Risk aniq. Ammo WSLda bu riskga borayotganlar soni ko‘paymoqda.

Maoshlar portlashi va Arsenalning stadion kassasi

Elita darajasidagi ayollar futbolchilarining maoshlari so‘nggi yillarda keskin o‘sdi. WSL bo‘yicha o‘rtacha hisobda 2019 yildan 2025 yilgacha ish haqlari to‘rt barobar oshgan. Daromadlar ham ko‘tarilgan, lekin xarajatlar sur’ati boshqa.

Eng yorqin misollardan biri – Arsenal. To‘qqiz yil oldin klubning bir mavsumdagi matchday daromadi atigi 45 ming funt bo‘lgan. 2024-25 mavsumiga kelib bu ko‘rsatkich qariyb 6 million funtga chiqdi. Emirates va boshqa yirik arenalardagi o‘yinlar, to‘lib-toshgan tribuna – bu raqamlar shunchaki qog‘ozdagi yozuv emas, o‘yin kuni atmosferasining bevosita mahsuli.

WSL bo‘yicha ma’lumot mavjud bo‘lgan klublar ichida 2023-24dan 2024-25ga o‘tishda ish haqlari o‘rtacha 28,2 foizga oshgan. Shu davrda soliqlardan keyingi zararlar esa 53 foizdan ko‘proqqa sakragan. Bunda, albatta, bitta yirik omil bor: Chelsea o‘zining sobiq uy stadioni Kingsmeadowni 2024-25 mavsumida ota klubdan qariyb 12 million funt evaziga sotib oldi. Bu xarajat bir yil ichida balansni jiddiy og‘irlashtirdi.

Chelsea va Arsenal – moliyaviy poygada ham oldinda

2024-25 yilgi mavsum yakunida Chelsea ketma-ket oltinchi chempionlikni qo‘lga kiritdi. Bu yutuq qog‘ozda ham o‘z aksini topgan: ularning ish haqi jamlanmasi WSLda sakkizinchi o‘rinni olgan Evertonnikidan besh barobardan ko‘p, Manchester Unitednikidan esa qariyb uch barobar katta bo‘lgan.

Arsenal ham bu poygada yolg‘iz emas. WSLda faqat ikki klub – Arsenal va Chelsea – ish haqi bo‘yicha 10 million funtlik chegaradan o‘tgan. Ularning ikkalasi ham Manchester klublariga qaraganda ikki barobar ko‘proq aylanma mablag‘ qayd etgan.

Bu hali transfer oynasidan oldingi holat edi. 2025 yil yozida Arsenal Kanada vingeri Olivia Smith uchun 1 million funtlik to‘siqni yorib o‘tdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Chelsea ham Alyssa Thompson transferi bilan shu darajaga chiqdi. Ayollar futbolida “millionlik” transferlar endi istisno emas, trendga aylanayotganiga ishora bu.

Agentlar bozori ham qizib ketdi

Football Association ma’lumotlariga ko‘ra, WSL bo‘yicha agentlarga to‘lanadigan haq bir yil ichida 75 foizga oshgan. Chelsea bu borada ham yetakchi: o‘tgan mavsumda ular agentlar xizmatiga 1 million funtdan ko‘proq sarflagan.

Shu fon’da o‘rta va past qismdagi klublarning ko‘lami yanada ravshan ko‘rinadi. 2025-26 mavsumida 10-o‘rinni egallagan West Ham agentlar uchun 97 ming funt atrofida to‘lagan bo‘lsa, ligani tark etgan Leicester Chelseaning sarf-xarajatlarining o‘ndan biriga ham yetmagan.

Bozor ikki qutbga bo‘linib boryapti. Lekin uzoqdan yana bir kuch kirib kelmoqda.

London City Lionesses – yangi kuchmi yoki moliyaviy qimor?

London City Lionesses hali WSLga qadam qo‘ymay turib, moliyaviy xaritalarda katta iz qoldirdi. 2024-25 mavsumida ular ikkinchi pog‘onadan elitaga yo‘l oldi, ammo e’lon qilingan raqamlar savol tug‘diradi.

Ularning ish haqi jamlanmasi ochiqlanmagan. Shunga qaramay, 10,6 million funtlik operatsion zarar va atigi 902 ming funtlik daromad nimalarnidir aytib turibdi: yo‘qotish daromaddan o‘n barobar ko‘p. Bu hali transfer bozoridagi so‘nggi uch oynadagi “portlash”lardan oldingi davr. Bu davrda klub, jumladan, sobiq Ballon d’Or sohibasi Alexia Putellasni ham qo‘lga kiritdi.

Bunday strategiya – signal. Yangi kuch paydo bo‘lishi mumkin. Yoki bu juda qimmatga tushadigan tajriba bo‘lib qolishi ham hech gap emas.

Yangi qoidalar, yangi xavf

Endi esa WSL 2026-27 mavsumiga tayyorgarlik ko‘ryapti. Bu mavsum bir jihati bilan tarixiy bo‘ladi: birinchi marta ish haqi chegarasini buzgan klublar ochkolar yo‘qotishi mumkin.

Qoidaning formulasi aniq: futbolchi ish haqi jamlanmasi “daromadning 80 foizi va ustiga egalarining qo‘shimcha 4 million funtgacha bo‘lgan hissasi”dan oshmasligi kerak. Ushbu chegarani buzganlar sport jihatidan ham zarba oladi.

Demak, endi bu faqat transferlar, taktikalar va stadionlarni to‘ldirish poygasi emas. Hisobchilar xonasida qilingan har bir xato ham turnir jadvalida aks etishi mumkin bo‘lgan davr boshlanyapti.

Arsenal va Chelsea allaqachon baland uchyapti. Manchester United o‘z yo‘lini tanlab bo‘ldi. London City Lionesses esa xavfli tezlikda uchishga hozirlanmoqda.

Savol bitta: WSLning keyingi bosqichini kim belgilaydi – moliyaviy intizommi yoki yana ham kattaroq tavakkalchilikmi?