WNBAda transgender bahsi: komissar Cathy Engelbertning pozitsiyasi
Dallasdagi kecha basketbol natijasidan ko‘ra, uning atrofidagi shovqin bilan esda qoldi. Indiana Fever safaridagi mag‘lubiyatini o‘tkazib yuborish mumkin edi, lekin WNBA komissari Cathy Engelbertning so‘zlarini emas.
American Airlines Center tashqarisida namoyishchilar to‘plandi. Maydon ichida Fever – Dallas Wings uchrashuvi, tashqarida esa tobora qiziyotgan transgender sportchilar haqidagi bahs. Bu tortishuvni ayniqsa Fever o‘yinchisi Sophie Cunninghamning trans qizlar va ayollarni qizlar va ayollar sportidan chetlashtirishni qo‘llab-quvvatlagani alanga oldirdi. Shundan beri liga deyarli har shaharda norozilik fonida o‘ynamoqda.
“Ligadan siyosiy maydon sifatida foydalanishyapti”
Engelbert uchrashuvdan oldin Wings rahbari Greg Bibb yonida o‘tirgan holda keskin pozitsiyasini bildirdi. Uning fikricha, WNBA hozir sport maydonidan ko‘ra siyosiy sahnaga ko‘proq tortilyapti.
“Ligadan bo‘linish urug‘ini sochish uchun foydalanishyapti”, – dedi u. U o‘z nutqida, bu bahsga eng faol kirishayotganlarning aksariyati ligani na tomosha qilgan, na yozgan, na yoritganini ta’kidladi.
Uning “siyosiy futbol to‘pi” haqidagi iborasi yaqinda NBA komissari Adam Silver ishlatgan tasvirni eslatdi. Farqi shundaki, bu safar zarba markazida aynan WNBA turibdi.
Rasmiy qoidalar va ochiq savollar
Ligada hali biror marta transgender ayol – tug‘ilganda erkak jinsida qayd etilib, keyinchalik o‘z gender identitetiga mos ravishda o‘zgargan shaxs – tarkibda bo‘lmagan. Shunga qaramay, bahs aynan WNBA atrofida avjiga chiqdi.
Jamoaviy bitimda “faqat ayol bo‘lgan o‘yinchilar WNBAda o‘ynashi mumkin” degan band bor. Lekin hujjatda gender identitet yoki tug‘ilgandagi biologik jins haqida aniqroq ta’rif yo‘q. Aynan shu bo‘shliq endi siyosiy va ijtimoiy talqinlar uchun maydon bo‘lib qoldi.
Yaqinda ikki sobiq NBA o‘yinchisi – Enes Kanter Freedom va Royce White – o‘zlarini WNBA draftiga nomzod deb e’lon qildi va o‘zlarini ayol sifatida identifikatsiya qilishlarini aytdi. Bu harakat sportdan ko‘ra ko‘proq siyosiy jest sifatida talqin qilinib, bahsni yanada keskinlashtirdi.
Engelbert bu oy boshida jamoa prezidentlari va bosh menejerlariga maxsus memorandum yuborib, ligada transgender ayollar mavzusi muhokama qilinishini ma’lum qildi. Ya’ni, masala qog‘ozda emas, amalda kun tartibiga chiqmoqda.
“Haters” va “legitim liga” o‘rtasidagi chegara
Komissar tanqidlar bosimini yashirmadi, lekin javob ohangi himoyaviy emas, aksincha, liganing o‘sayotgan ta’sir doirasini urg‘ulovchi bo‘ldi.
“Doim nafrat sochadiganlar bo‘ladi va biz buni qoralaymiz”, – dedi u. – “Lekin bu shuni anglatadiki, siz endi haqiqiy sport va ko‘ngilochar mahsulot sifatida o‘rningizni mustahkamlagansiz”.
Bu so‘zlar WNBAning so‘nggi yillardagi o‘sishini eslatadi: tomoshabinlar soni, media qamrovi, yulduzlar atrofidagi qiziqish ortdi. Lekin shu bilan birga, liga endi kengroq madaniy va siyosiy jang maydonlarining ham bir qismi bo‘lib qoldi.
Ichkaridagi ovozlar: qo‘llab-quvvatlash va sukut
Ligadagi hamma ham bu bahsdan chetda qolmayapti. Ba’zi o‘yinchi va murabbiylar ochiqchasiga transgender sportchilarni himoya qilmoqda.
Seattle Storm markazi Stefanie Dolson va Minnesota Lynx bosh murabbiyi Cheryl Reeve trans sportchilarni qo‘llab-quvvatlovchi pozitsiyasini bildirganlar qatorida. Reeve 1-avgust kuni o‘z fikrini juda aniq ifoda etgan edi: “Biz trans bolalarni himoya qilishimiz kerak. Bu men uchun inson huquqlari masalasi. Har bir bolada sportga bo‘lgan huquq bor”.
Bu so‘zlar WNBA ichida ham bir xil fikr yo‘qligini ko‘rsatadi. Kimdir qat’iy ravishda “adolat” va “musobaqaviy muvozanat” haqida gapirsa, boshqalar sportni bolalar va yoshlar uchun xavfsiz va inklyuziv makon sifatida ko‘rishni ustun qo‘yadi.
Ko‘plab o‘yinchilar esa sukutni tanlagan. Ba’zi hollarda bu shaxsiy xavfsizlik yoki ijtimoiy tazyiqlardan qochish istagi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, ba’zi hollarda esa mavzuning murakkabligi, har qanday bayonotning keskin reaksiya uyg‘otishi bilan.
Ligani nima kutyapti?
WNBA rahbariyati hozir ingichka chiziq bo‘ylab yuribdi. Bir tomonda – siyosiy maydonga tortayotgan, ligani o‘z kun tartibi uchun minbar qilishga urinayotgan kuchlar. Ikkinchi tomonda – o‘yinchilar, murabbiylar, muxlislar va ayniqsa trans hamjamiyatning huquq va xavfsizlik talablari.
Engelbertning so‘zlari bugun aniq bir siyosiy pozitsiyadan ko‘ra, ligani “bo‘linish maydoni” emas, sport sahnasi sifatida saqlab qolish urinishiga o‘xshaydi. Lekin savol ochiq qolmoqda: WNBA qaysi nuqtada qat’iy chiziq chizadi va bu chiziq kimlar uchun adolatli bo‘ladi?
Javoblar hali yo‘q. Bahs esa arenalar tashqarisida davom etar ekan, ichkarida hali ham to‘p o‘ynalmoqda – va aynan shu maydonda, oxir-oqibat, liganing haqiqiy yuzi namoyon bo‘ladi.
