Uefa va Fifa o‘rtasidagi keskin urush: Infantino atrofidagi muammolar
Gianni Infantino atrofidagi bo‘hron yangi bosqichga o‘tdi. Endi bu faqat siyosiy bosim yoki keskin bayonotlar emas. Uefa huquqshunoslari tilidan chiqqan so‘zlar keskinligi bilan ajralib turadi: “jinoyat darajasidagi boshqaruv”, “majburiyatdan hayratlanarli qochish”, “shaxsiy manfaati yo‘lida sun’iy ravishda arzonlashtirilgan bitim”.
Gap Fifa prezidenti tashabbusi bilan ishlab chiqilgan, ammo tezda muzlatib qo‘yilgan Fifa Forward Enterprise (FFE) rejasi haqida ketmoqda. Reja bo‘yicha Fifa musobaqalarida ulushlar xususiy investorlar qo‘liga o‘tishi kerak edi. Uefa bu sxemani futbol tarixidagi eng shubhali tijoriy harakatlardan biri sifatida tasvirlayapti.
“Absurd” baholangan Jahon chempionati va “maxfiylik pardasi”
AQShdagi sudga topshirilgan hujjatlarda Uefa FFE rejasini yer bilan bitta qiladi. Ularning iddaosiga ko‘ra, Jahon chempionati “mutlaqo absurd darajada past qiymat” bilan baholangan, bu baho ochiq va raqobatli tender mahsuli emas, mustaqil baholovchi tomonidan tekshirilmagan.
Uefa bu bitimni “Fifa va uning 211 a’zo assotsiatsiyasiga bevosita va aniq zarar yetkazgan” deb ta’riflaydi. Hujjatlarda “maxfiylik pardasi ostida” olib borilgan muzokaralar, Infantino “hamtovoqlari” va “hamtuzumchilari” tilga olinadi, hatto “Fifa amaldorlari orasidagi korrupsiya tarixining davomiyligi” haqida alohida bob bor.
Maqsad aniq: AQShdagi sudlar orqali FFE bo‘yicha dalillar va hujjatlarni qo‘lga kiritish, so‘ng ularni Shveytsariyada Infantino ustidan ehtimoliy jinoyat ishida qo‘llash.
Infantino uchun paradoksal hafta
Qizig‘i shundaki, bu huquqiy zarbalar aynan Infantino uchun nisbatan eng muvaffaqiyatli ko‘ringan haftaga to‘g‘ri keldi.
Saudi Arabian Football Federation uning “hozircha” birlashuvni tiklash borasidagi sa’y-harakatlarini qo‘llab-quvvatlashini e’lon qildi. Kuchli siyosiy signal. Uch konfederatsiya va boshqa ko‘plab manfaatdor tomonlar chaqirig‘iga qaramay, Infantino iste’foga chiqishni rad etdi.
Uefa esa bir muddat Fifa musobaqalarini boykot qilish tahdidini ko‘targan, ammo FFE rejasi qayta tiklanmasligi borasidagi kafolatlardan so‘ng bu tahdiddan voz kechdi. Ko‘pchilik buni ham Infantino foydasiga yozdi.
Ammo oradan ko‘p o‘tmay, Uefa zarbani kuchaytirdi. Jinoyat ishini ko‘tarish niyati haqida xabarlar paydo bo‘lishi futbol siyosatidagi keskinlikni yangi darajaga olib chiqdi. Bu tashkilotning Infantino bilan murosaga borishga tayyor emasligini aniq ko‘rsatdi.
FFE: katta pul, katta sirlar
Infantino FFE rejasini Fifa tijoriy salohiyatini “ochib yuborish” vositasi sifatida himoya qilgan, keyinroq esa “xatolar” uchun uzr so‘ragan. Shunga qaramay, u ham, Fifa ham Uefaning so‘nggi yurishiga hozircha javob bermadi. Rasmiylar diqqatini kelasi haftada Polshada boshlanadigan U20 Women’s World Cup turniriga qaratganini aytish bilan cheklanmoqda.
Infantino esa boshqa maydonda ishlayapti. Dominikana, Parij, endi esa Vetnam – u o‘zini qo‘llab-quvvatlaydiganlar doirasini kengaytirishga urinayotgan sayohatga chiqqan siyosatchiga o‘xshaydi. Har safar ijobiy videolar, “ajoyib uchrashuvlar”, tabassumlar. Orqa fonda esa futbol siyosatidagi eng keskin to‘qnashuvlardan biri pishib yetilmoqda.
Uefa esa bu urushni ancha oldin boshlab qo‘ygan. Ular Fifa’ni barcha “tegishli materiallar”ni saqlab qolishga majbur qilganida, Infantino kelayotgan bo‘ronni sezgan bo‘lishi tabiiy.
AQSh sudlari, Thrive Capital va Josh Kushner
Endi hammasi AQSh sudlari qaroriga bog‘lanib qolishi mumkin. Uefa FFE bo‘yicha hujjatlar va yozishmalarni olish uchun Fifa’dan tashqari Thrive Capital va uning asoschisi Josh Kushner, shuningdek, taklif qilingan bitimning “asosiy tijoriy maslahatchisi” sifatida tasvirlangan Greg Maffei haqida ma’lumot so‘ramoqda.
Uefaning maqsadi – Thrive va Kushnerdan hujjatlar, yozishmalar va guvohlik olish uchun sud chaqiruvlarini qo‘lga kiritish.
Kushner – AQSh prezidenti Donald Trump’ning kuyovi bilan qarindoshlik rishtalariga ega bo‘lgan biznesmen – hozircha sukut saqlayapti. Ayrim huquqshunoslar uning bu chaqiruvni muvaffaqiyatli rad etishi mumkinligini, kelishuv tafsilotlari biznes manfaatlari va kelajakdagi investitsiyalarini himoya qilish uchun maxfiy qolishi kerakligini ta’kidlab kelishini taxmin qilmoqda. Kushner yaqinda basketbol klubi Los Angeles Lakers’ni rekord 9,3 milliard funtga sotib olish bo‘yicha kelishuvga ham erishgan.
Ushbu jarayon qancha vaqt olishi noma’lum. Uefa Jahon chempionatining ataylab 15 milliard funt atrofida “past baholanganini” isbotlash uchun yetarli dalil to‘play oladimi – bu ham ochiq savol. Shuningdek, tashkilot oxir-oqibat Shveytsariyada haqiqiy jinoyat ishini qo‘zg‘atish bosqichiga borib yetadimi-yo‘qmi, aniq emas.
Blatter soyasi va Shveytsariya to‘siqlari
Uefaning yo‘lida tarixiy misollar ham turibdi. 2002 yilda bir guruh Fifa ijroiya qo‘mitasi a’zolari o‘sha paytdagi prezident Sepp Blatter ustidan Tsyurixdagi sudga jinoyat arizasi bilan chiqqan. Prokuratura ish qo‘zg‘atmadi, Blatter ayblovlarni rad etdi.
O‘tgan yili esa Shveytsariya Bosh prokuraturasi Blatter va sobiq Uefa prezidenti Michel Platini ustidan uzoq davom etgan ishni nihoyasiga yetkazdi va ikkisi ham korrupsiya bo‘yicha to‘liq oqlangan.
Taniqli sport huquqshunosi Nick de Marco KC fikricha, Uefa avvalambor jinoyat ishini qo‘zg‘atish uchun “bahsga arzigulik asos” borligini ko‘rsatishi kerak. Agar shuni isbotlay olsa, FFE bo‘yicha juda ko‘p hujjatlar bo‘yicha oshkoralikka erishish ehtimoli katta. Uningcha, aynan shu – dalillarni oshkor qilish bosqichi – muvaffaqiyatga eng yaqin nuqta bo‘lishi mumkin. Keyin esa hammasi Shveytsariya prokuraturasiga bog‘liq bo‘lib qoladi.
De Marco shuni kutmoqda: bu jarayon natijasida “juda qiziqarli hujjatlar” yuzaga chiqadi va FFE rejasi ustiga yanada ko‘proq nur tushadi.
Uefa: “Bir odam atrofida emas, institut sifatida boshqariladigan Fifa kerak”
Uefa huquqiy yo‘lning qanchalik murakkab ekanini tushunadi. Shuning uchun ham ular faqat sud zalida emas, siyosiy maydonda ham kurashmoqda. Tashkilot “prezident vakolatlariga asosiy cheklovlar qo‘yish, tub islohotlarni ta’minlash va Fifa’ni yana institut sifatida, bir shaxs atrofida emas, boshqariladigan tashkilotga aylantirish”ga va’da bermoqda.
Shuningdek, FFE bo‘yicha “haqiqatan mustaqil tashqi tekshiruv” talab qilinmoqda. Gap faqat Infantino haqida emas, butun boshqaruv modeli haqida ketmoqda.
Janubiy Amerika, Afrika va Osiyoning ayrim hududlarida Infantino hanuz kuchli tayanchga ega. So‘nggi haftalardagi bosimga qaramay, ko‘plar uning hokimiyatda qolishiga va bahorda to‘rtinchi muddatga qayta saylanish uchun kurashishiga ishonmoqda.
Uefa esa ogohlantirgan: agar u nomzodini qo‘ysa, tashkilot “hamkor konfederatsiyalar bilan birlashib, a’zolarga muqobil nomzod taklif etishga harakat qiladi – halollik, hisobdorlik, rivojlanish va haqiqiy institutsional o‘zgarishlarga sodiq bo‘lgan nomzod”.
Savol shunda: bunday birlashtiruvchi nomzod topiladimi?
“Islohotchi nomzod” qidiruvi va boshqaruvning kelajagi
Uefa vitse-prezidenti Laura McAllister futbol boshqaruvini zamonaviylashtirish uchun zarur bo‘lgan o‘zgarishlar allaqachon ancha aniq ekanini ta’kidlaydi. U “eng muhim manfaatdor tomonlarga hisobdor” boshqaruv modeliga o‘tish zarurligini aytadi.
Uningcha, kerak bo‘ladigan narsa – aynan shu islohot kun tartibini chin dildan himoya qiladigan, uni butun futbol oilasi bo‘ylab birlashtira oladigan nomzod. McAllister bunday salohiyatga ega “ko‘plab ishonchli nomzodlar” borligini aytadi, lekin gap yagona, yetakchi figura atrofida birlashish imkonida.
Uefa uchun tamoyillar aniq: shaffoflik, mustaqillik, tanqidiy nazorat, puxta tekshiruv va mas’uliyat. Ammo ular ham tan oladi – bu jarayon tez bo‘lmaydi. O‘zgarish bir kechada sodir bo‘lmaydi.
Oldinda – keskin Kengash, keyin esa hal qiluvchi saylov
Oktyabr oyida Infantino isyon ko‘targanlar bilan nihoyat bir stol atrofida o‘tiradi. Bu FFE mojarosidan keyingi ilk Fifa Council yig‘ilishi bo‘ladi va u yerda havoning qanchalik tarang bo‘lishini tasavvur qilish qiyin emas.
Keyingi oyda – noyabrda – prezidentlikka nomzodlar ko‘rsatilishi kerak. Mart oyida esa saylov. Agar Infantino yana maydonga tushsa, bu ovoz berish futbolning kelajak yo‘nalishi uchun burilish nuqtasiga aylanishi mumkin.
Hozircha esa o‘yin maydonidan tashqaridagi eng yirik jang davom etmoqda. Futbolni birlashtirishi kerak bo‘lgan tashkilotlar o‘rtasida ishonchsizlik chuqurlashib boryapti.
Eng katta savol shunday: bu bo‘linishlar ichida global o‘yin o‘zini qayta ixtiro qila oladimi yoki futbol yana bir muddat bir odam atrofida aylanaveradimi?
