Uefa va Concacafdan Infantino’ga bosim: Fifa zaxiralari maydonga tushsin
Futbol siyosatidagi navbatdagi keskin burilish. Uefa va Concacaf rahbariyati Gianni Infantino nomiga rasmiy xat yo‘llab, Fifa’ni o‘z kassasidagi ulkan zaxiralardan foydalanishga majburlamoqda.
Gap kichik summalar haqida emas. Tashabbusga ko‘ra, Fifa 211 ta a’zo assotsiatsiyaning har biriga kamida 10 million dollar ajratishi kerak. Bir martalik, lekin juda katta miqyosdagi taqsimot.
FFE rejasidan keyingi javob zarbasi
Bu murojaat Fifa prezidenti Gianni Infantino ilgari surgan va to‘rt kun ichida qulab tushgan Fifa Forward Enterprise (FFE) rejasi ortidan kelmoqda. Rejaga ko‘ra, Fifa barcha musobaqalar, jumladan, Jahon chempionatlari bo‘yicha tijorat va chiptadan tushadigan huquqlarni boshqaruvchi yangi kompaniya tuzmoqchi edi. Shu kompaniyaning 21 foizi xususiy investitsiya fondiga sotilishi rejalashtirilgan edi.
Milliy assotsiatsiyalarning keskin qarshiligi rejaning taqdirini tez hal qildi. FFE atigi to‘rt kun “yashaydi”, xolos.
Endi esa Uefa prezidenti Aleksander Ceferin va uning Concacaf’dagi hamkasbi Viktor Montagliani imzolagan xat futbol siyosatidagi bu qarama-qarshilikni yangi bosqichga olib chiqdi.
“6 milliard dollarlik zaxira – zaruridan ancha ortiq”
Xatda keltirilishicha, Fifa 2023–26 yillik siklni taxminan 6 milliard dollarlik zaxira bilan yakunlash arafasida. Bu raqam, Uefa va Concacaf hisob-kitobiga ko‘ra, 2030 yilgi erkaklar Jahon chempionatigacha bo‘lgan ehtiyojlardan ancha yuqori.
Shu asosda ular aniq talab qo‘yadi: 2027–30 yillar oralig‘ida har bir a’zo assotsiatsiyaga kamida 10 million dollardan ajratish. Maqsad – infratuzilma va futbolni rivojlantirish loyihalariga sarmoya kiritish.
Bu “bir martalik zaxiralarni yechish” Fifa uchun 2,11 milliard dollarga tushadi. Muhimi, bu muntazam siklik moliyalashtirishdan tashqari, qo‘shimcha mablag‘ sifatida taklif qilinmoqda.
Infantino va va’da qilingan millionlar
FFE rejasi ilk bor Jahon chempionati finalidan keyingi kunlarda oshkor bo‘lganda, Infantino a’zolarga ochiq va’da bergan edi: reja ma’qullansa, har bir federatsiya 40 million dollar oladi.
U hatto muddat ham belgiladi: 19 sentabrga qadar rejani qo‘llab-quvvatlagan federatsiyalar dastlabki 20 million dollarga yo‘l ochishini bilishardi.
Ammo Uefa va Concacaf buyurtma qilgan tahlil boshqa manzarani chizdi. Xatda aytilishicha, Fifa e’lon qilgan moliyaviy hisobotlar va byudjetlar asosida o‘tkazilgan hisob-kitoblar FFE orqali xususiy kapital jalb qilish “ko‘proq resurs yetkazib berish uchun zarur” ekaniga jiddiy shubha uyg‘otgan.
Tahlil “atayin konservativ” uslubda bajarilgani qayd etilgan va yil oxirida aniq moliyaviy holat ma’lum bo‘lgach, zaxiralardan yanada kattaroq taqsimot qilish masalasi Fifa Kengashida ko‘rib chiqilishi kerakligi ta’kidlangan.
Mustaqil tekshiruv talabi
Ceferin va Montagliani faqat pul so‘ramayapti, ular nazorat ham talab qilmoqda. Xatda Fifa moliyasini “mustaqil ko‘rib chiqish”ni buyurtma qilish zarurligi yozilgan. Bunday audit to‘liq raqamlar va asosiy taxminlarga to‘la kirish huquqiga ega bo‘lishi kerakligi alohida qayd etiladi.
“Fifa hozirda milliardlab dollar yig‘ilgan zaxiralarga ega. Bu resurslar futbolga tegishli va o‘yinga hamda uning 211 a’zo assotsiatsiyasiga xizmat qilish uchun mavjud”, – deyiladi xatda.
Ular ehtiyotkorlikni inkor etmaydi, lekin savolni keskin qo‘yadi: agar zaxiralar tashkilotning ko‘rinib turgan ehtiyojlaridan ortiq bo‘lsa, ularning bir qismini mas’uliyat bilan bo‘shatish mumkin emasmi?
Yana bir tamoyil ham ochiq yozilgan: a’zolar rivojlanish va yaxshi boshqaruv o‘rtasida, investitsiya va halollik o‘rtasida, moliyaviy yordam va takliflarni xolis ko‘rib chiqish huquqi o‘rtasida tanlov qilishga majbur bo‘lmasligi kerak.
“Rivojlanish – Fifa’ning institutsional majburiyati, individual ixtiyor masalasi emas”, degan qat’iy jumla xatning ohangini belgilab beradi.
Boshqa konfederatsiyalarga ham chaqiriq
BBC Sport ko‘rgan yana bir xat Osiyo, Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya konfederatsiyalari prezidentlariga yuborilgan. Unda Uefa va Concacaf bu tashabbusni qo‘llab-quvvatlashni so‘raydi.
Demak, gap faqat ikki konfederatsiya noroziligida emas. Masala global miqyosga chiqmoqda. Agar bu front kengaysa, Infantino uchun siyosiy bosim keskin ortishi aniq.
Debbie Hewittning alohida hujumi
Bu voqealar fonida yana bir kuchli signal paydo bo‘ldi. Football Association raisi va Fifa vitse-prezidenti Debbie Hewitt ham Infantino va Fifa bosh kotibi Mattias Grafstrom nomiga alohida xat yo‘lladi.
U FFE bo‘yicha barcha hujjatlarni oshkor qilishni talab qilmoqda. Faqat umumiy ma’lumot emas, to‘liq hujjatlar paketi. Hewittning fikricha, Fifa Kengashi Folarin Balogun’ga Jahon chempionatida qo‘llanilgan, keyinchalik bekor qilingan diskvalifikatsiya bo‘yicha ham yozma tushuntirish olishi kerak.
Infantino’dan barcha hujjatlarni 15 oktyabrga belgilangan keyingi Fifa Kengashi yig‘ilishidan oldin taqdim etish so‘ralgan. Bu esa Kengash majlisi atrofidagi siyosiy fonni yanada keskinlashtiradi.
Savol ochiq: pul maydonga tushadimi?
Fifa kassasida milliardlab dollar turibdi. Uefa va Concacaf esa bu mablag‘lar qog‘ozda emas, real maydonlarda, stadionlarda, akademiyalarda, bolalar futbolida ko‘rinishini talab qilmoqda.
Infantino esa yaqinda muvaffaqiyatsiz tugagan xususiy kapital rejasidan so‘ng endi ichki bosimni yumshatish yo‘lini topishi kerak bo‘ladi.
Zaxiralar ochiladimi yoki hokimiyat o‘yinida navbatdagi keskin to‘qnashuvni ko‘ramizmi? Shu savol endi 211 a’zo assotsiatsiya kelajagini belgilab berishi mumkin.
