U20 ayollar Jahon chempionati: siyosiy bo‘ron va tayyorgarlik
Iyul oxiri xalqaro futbol siyosatida keskin burilish olib keldi. FIFA tomonidan ilgari surilgan FFE loyihasi atrofidagi tortishuvlar bir necha kun ichida ayollar U20 Jahon chempionatining o‘zi savol ostida qolishiga olib keldi.
30 iyul kuni, FIFA o‘z taklifini rasman tasdiqlaganidan atigi ikki kun o‘tib, UEFA keskin ohangda bayonot chiqardi. 55ta a’zo assotsiatsiya bilan birgalikda ular bu rejani “bir ovozdan va mutlaqo” rad etganini e’lon qildi. Bayonotning markaziy jumlasi futbol tarixiga kirishi mumkin edi:
“Jahon chempionati investitsiya mahsuloti sifatida ko‘rilishi mumkin emas.”
UEFA shunda to‘xtab qolmadi. Agar FFE rejasi saqlanib qolsa, hech bir UEFA terma jamoasi birorta FIFA musobaqasida qatnashmasligini bildirdi. Shart aniq qo‘yildi: loyiha butunlay bekor qilinadi, va FIFA boshqaruv hamda musobaqalarini xususiy mulkka ochmaslik bo‘yicha qat’iy kafolat beradi. Aks holda, ishtirok yo‘q.
Bir kundan keyin FIFA ortga chekinishga majbur bo‘ldi. Gianni Infantino imzosi bilan tarqalgan bayonotda loyiha endi davom ettirilmasligi ma’lum qilindi. Matnda bu tashabbus “dastlab ko‘zlangan maqsadga zid darajada bo‘linishlar keltirib chiqargani” tan olindi.
UEFA buni g‘alaba sifatida qabul qildi, ammo keskin ohangni birdan yumshatmadi. Keyingi kunlardagi bayonotlarda boykot varianti hali ham stol ustida ekani sezildi:
“Avvalo, yirik musobaqalarni sotib yuborish bo‘yicha takliflar qaytarib olinishi kerak edi, ikkinchidan, bunday urinishlar yana takrorlanmasligiga kafolat berilishi lozim. Bu shartlar hanuz bajarilgani yo‘q”, — deyilgandi UEFA pozitsiyasida.
Shu tariqa, ayollar U20 Jahon chempionatida UEFA jamoalarining qatnashmasligi haqidagi xavotir bir necha hafta davomida havoda muallaq osilib turdi.
Boykot soyasidagi tayyorgarlik
Vaqt esa o‘z yo‘lini davom ettirdi. Turnirga tayyorgarlik boshlangan, terma jamoalar yig‘inlarda, murabbiylar tarkibni tanlash bilan band edi. Siyosiy bo‘ron fonida maydondagi hayot “odatdagidek” kechdi.
Guardian xabariga ko‘ra, ayni paytda UEFA boykot tahdidini qaytarib olish arafasida turibdi. Tashkilot FFEga o‘xshash darajadagi takliflar yana kun tartibiga qo‘yilmasligiga doir zarur kafolatlarni olgani aytilmoqda.
Bu orada turnir oldidan rasmiy ohangni biroz yumshatgan yagona aniq pozitsiya Parijdan chiqdi. UEFAning “shartlar bajarilmadi” degan navbatdagi keskin bayonotidan atigi bir kun o‘tib, Fransiya futbol federatsiyasi BBC Sport orqali:
“Hozircha, France ayollar U20 Jahon chempionatida ishtirok etadi”, — deb ma’lum qildi.
Qolgan besh yevropalik ishtirokchi — mezbon Poland, shuningdek Italy, England, Portugal va Spain — bu darajada qat’iy rasmiy bayonot bermadi. Shunga qaramay, ularning ham barchasi tarkiblarini e’lon qila boshladi. 5 sentyabrda start oladigan turnirga yo‘llanma olgan har bir mamlakat o‘z ro‘yxatini oshkor qilmoqda. Amalda — turnirga tayyorgarlik bor, siyosiy fon esa hanuz loyqa.
Kim yutadi: futbolmi yoki siyosat?
Boykot masalasida ikkala tomonda ham kuchli dalillar bor. Bir tomonda — FIFA atrofidagi tartibsizlik, boshqaruvga nisbatan ishonchsizlik, xususiy kapitalga ochilish xavfi. Bunday paytda keskin siyosiy javob talab qilinadi, deydiganlar ko‘p.
Ikkinchi tomonda esa — bu turnirni orziqib kutayotgan eng yaxshi yosh futbolchilar turibdi. Ularning ko‘pi ilk bor, balki birinchi va oxirgi marta Jahon chempionati sahnasiga chiqishi mumkin. Asosan o‘smir qizlar, orzusi — maydonga tushish, mamlakati bayrog‘ini himoya qilish. Nega aynan ular bu siyosiy to‘qnashuvning “garovi” bo‘lishi kerak?
Ayollar futboli ichida ham shu kayfiyat kuchli: nihoyat o‘sish yo‘liga chiqqan, tan olinishi va hurmatini yillar davomida tortib olgan sport turi yana bir bor eng katta zarbani aynan o‘ziga olmasligi kerak, degan qo‘rquv bor. Gap faqat U20 Jahon chempionati haqida emas. Oktyabrda U17 ayollar Jahon chempionati navbatda, oy oxirida esa Brazilda o‘tadigan katta ayollar Jahon chempionati uchun UEFA saralash o‘yinlari boshlanadi.
Bu nuqtai nazarni inkor qilish qiyin. Turnirlar kalendari zich, xavotir esa bir xil: siyosiy qarama-qarshiliklar eng himoyasiz bo‘g‘in — yosh futbolchilarni urib ketmasin.
Shu bilan birga, savol ham ochiq qolmoqda: agar U20 Jahon chempionati hech bir uzilishsiz o‘tsa, eng katta siyosiy g‘olib Gianni Infantino bo‘ladimi? Uning prezidentligi davrida ayollar futboli uchun ijobiy qadamlar ham bo‘ldi, bu inkor etilmaydi. Ammo FFE loyihasida ayollar futboli deyarli tilga olinmagani juda ramziy tuyuldi. UEFA boykoti ro‘y berganida, bu shubhasiz islohotlarni tezlashtirgan bo‘lardi — bu esa aynan ayollar futboli uchun foydali natijalar berishi ehtimoli katta edi.
Yoki, balki, Infantino bilan bog‘liq butun bu mojaro o‘ziyoq 2025 yil mart oyidagi keyingi saylovda yangi FIFA prezidenti sahnaga chiqishi uchun yetarli turtki bo‘lib qolarmikan?
Maydondagi kayfiyat: “hammasi odatdagidek”
So‘nggi haftalarda turnirning o‘zi bo‘ladimi-yo‘qmi, degan savolga yuqoridan aniq javob chiqmadi. Kayfiyatni sezish uchun murabbiylar so‘zlariga quloq tutishga to‘g‘ri keldi.
Portugalda o‘tkazilgan yig‘in chog‘ida BBC Sport bilan suhbatda England U20 bosh murabbiyi Lydia Bedford shunday dedi: rahbariyatdan kelayotgan xabar aniq — “hammasini odatdagidek davom ettirish”. Shuning uchun shtab ham, futbolchilar ham tayyorgarlikni to‘xtatmagan.
Atlantika ortida ham ohang o‘xshash. O‘tgan hafta jurnalistlar bilan muloqotda United States U20 terma jamoasi bosh murabbiyi Vicky Jepson turnir bo‘lmasligi ehtimoli haqida savolga keskin javob qaytardi:
“Yo‘q, mutlaqo yo‘q”, — dedi u. — “Agar bunday xavotir bo‘lganida, men ishlayotgan federatsiya meni yig‘ilishga chaqirib, bu haqda darhol xabar bergan bo‘lardi. Hozir hammasi odatdagidek, biz tayyormiz. Atrofda shovqin ko‘p, lekin u bizning lagerimizga kirib kelgani yo‘q. Federatsiya menga bu turnir o‘tkazilishiga doir hech qachon xavotir bildirgani yo‘q”.
Murabbiylar so‘zlaridan bir narsa yaqqol ko‘rinadi: siyosiy tortishuvlar yuqori qavatlarda davom etayotgan bo‘lsa-da, pastda — maydon chetida, mashg‘ulotlarda — futbol o‘z yo‘lidan bormoqda.
Yulduzlar soyasi va noma’lum yakun
Hozirgi holat shuni ko‘rsatmoqda: turnir bo‘ladi. Eng yaxshi yosh iste’dodlar Patri Guijarro, Marta, Asisat Oshoala, Christine Sinclair, Alyssa Naeher kabi bu musobaqadan parlab chiqqan yulduzlar izidan borishga hozirlanmoqda. Ular uchun bu, ehtimol, butun hayotidagi eng katta sahna.
Ammo bu safar ular maydonga chiqayotganda fon mutlaqo boshqacha bo‘ladi. Har bir gol, har bir g‘alaba, har bir ko‘z yosh — FIFA, UEFA va Infantino atrofidagi siyosiy janglar soyasida yoziladi.
Savol shunday: bu turnir yakunida eslab qolinadigan narsa qaysi biri bo‘ladi — yangi avlodning yorqin o‘yini yoki futbolning eng yuqori darajasidagi hokimiyat uchun kurash?
