Tuchel davridagi Angliya: yo‘qolgan imkoniyatlar va taktik muammolar
Angliya bu mundialga favoritlardan biri sifatida kirdi. Tarkib — yulduzlarga to‘la, bosh murabbiy — turnir futbolining eng zo‘r strateglaridan biri sifatida e’tirof etilgan Thomas Tuchel. Kutilgan manzara bitta edi: final, kubok, tarix. Yakun esa boshqacha bo‘ldi — yarim finalda Argentina yo‘lni to‘sdi va Angliya yana bir bor marraga yetolmagan avlod sifatida sahnani tark etdi.
Endi mundial shovqini biroz bosilgach, savol bitta: bu safar nimasi o‘xshamadi?
“Yulduzlar birinchi”mi yoki “tizim birinchi”?
Tuchelning ilk qarorlariyoq bahslar girdobiga tushdi. U Palmer, Foden, Trent Alexander-Arnold kabi “avlod iste’dodlari” sifatida tilga olinadigan futbolchilardan voz kechib, ko‘pchilik muxlislar nazarida ancha “soddaroq” o‘yinchilarga tayandi.
Bu tanlov tasodif emasdi. Murabbiy aniq bir tizimni tanladi va shu tizimga mos futbolchilarni saraladi. U kenglikni ushlab turadigan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘ynaydigan qanotlarni afzal bildi: Saka, Rashford, Gordon, Madueke. Ularning vazifasi oddiy, ammo muhim edi — maydonni kengaytirish, raqib mudofaasi chizig‘ini cho‘zish va markazda Kane, Bellingham hamda Rogers uchun bo‘sh zonalar ochish.
Qog‘ozda bu reja juda mantiqli ko‘rindi. Amalda esa boshqa manzara yuzaga chiqdi. Turnir davomida Angliya zich, intizomli mudofaa bilan o‘ynaydigan raqiblarga qarshi ko‘p qiynaldi. Shunday pallalarda aynan ijodkorlik, noodatiy yechimlar, to‘p bilan “sehr” qiladigan o‘yinchilar yetishmadi. Kutilmagan pas, chiziqlar orasidagi dribling, ritmni birdan o‘zgartiradigan futbolchi — bular Angliyada ortiqcha hashamdek chetda qoldi.
Tuchel tizimni tanladi. Lekin bu tanlov eng katta sahnada, eng tor daqiqalarda ijodkorlik hisobiga qimmatga tushdi.
Markazdagi muammo: yugurish bor, boshqaruv yo‘q
Eng og‘riqli nuqtalardan biri — markaziy chiziq. Rice va Elliot Anderson juftligi bosim ostida to‘pni ushlab turish, o‘yinni yuqori darajada qurish borasida qiynaldi. Bu esa ularning tabiiy profili va to‘p bilan bo‘lgan munosabatidan kelib chiqdi.
Tuchel markazda ham bir xil yo‘lni tanladi: pressing, yugurish, kurash, himoyaviy ish hajmi. Ya’ni, intensivlik va ishtiyoq bor, lekin chiziqlar orasida to‘p qabul qiladigan, bosimdan chiqib ketadigan, o‘yinni tinchlantiradigan yoki aksincha, tezlashtiradigan texnik jihatdan juda ishonchli futbolchilar yetarli emasdi.
Pley-off futbolida jismoniy ustunliklar tez yo‘qoladi. Hammaning tezligi, hammaning kuchi yetarli. O‘yin taqdirini esa ko‘pincha texnika, qaror qabul qilish tezligi va bosim ostida sovuqqon qolish hal qiladi. Shu yerda Angliya Ispaniya va Argentina bilan solishtirganda ancha ortda qoldi. Ular markazda to‘pni yo‘qotmaslik, ritmni boshqarish, eng xavfli daqiqalarda ham o‘yinni o‘z qo‘lida ushlab turish orqali ustunlikka erishdi.
Angliyaning esa butun maydon bo‘ylab yuguradigan, pressing qiladigan, to‘p tortib oladigan o‘yinchilari ko‘p edi, ammo eng muhim lahzalarda bosim ostida to‘p qabul qilib, birinchi tegishdayoq makonni ochadigan, tempni o‘zgartiradigan, raqibni “tinchsizlantiradigan” futbolchilar yetishmadi. Katta raqiblarga qarshi o‘yinlarda bu nomutanosiblik tobora ravshanlashib bordi va oxir-oqibat yarim finalda butunlay ochilib qoldi.
Atletizm ustuvor bo‘lgan jamoa: kuchli tomon, lekin yetarli emas
Tuchel qo‘l ostidagi tarkibdan nimani ustun qo‘ydi? Javob aniq: atletizm, intensivlik, ishonchli pressing va himoyaviy barqarorlik. Orqa chiziqdan hujumgacha — deyarli hamma pozitsiyada shu profil takrorlandi.
Bu sifatlarning ahamiyatini hech kim inkor eta olmaydi. Ayniqsa, turnir futbolida. Lekin jahon chempionatlari odatda o‘yinni bosim ostida boshqara oladigan, ritmni o‘zgartira oladigan, to‘pni “tinch” ushlab tura oladigan jamoalar foydasiga hal bo‘ladi. Angliya esa ko‘pincha o‘yinni emas, vaziyatni quvib yurdi.
Ular maydon bo‘ylab yugurdi, raqibni ta’qib qildi, to‘pni ko‘p marta tortib oldi. Lekin eng keskin daqiqalarda — gol o‘tkazib bo‘linganidan keyin, yoki hisobda oldinda turgan paytda raqib bosimni oshirgan lahzalarda — o‘yinni o‘z ritmiga solib, raqibni to‘p ortidan yugurtira oladigan darajadagi texnik nazorat yetishmadi. Bu esa aynan yuqori darajadagi raqiblarga qarshi o‘yinlarda hal qiluvchi omilga aylandi.
Yana bir boy berilgan avlodmi?
2026 yilgi mundial Angliya uchun yana bir yo‘qolgan imkoniyat sifatida tarixda qoladi. Tarkib — turnirning eng kuchlilaridan biri, murabbiy — Yevropaning eng hurmatli strateglaridan biri. Natija esa — yarim final va alamli savollar.
Kimdir buni individual xatolar, kimdir omad yetishmagani bilan izohlaydi. Lekin ildiz chuqurroq. Hujumdagi aniq identitet yo‘qligi, atletizmga haddan tashqari tayanish, texnik jihatdan o‘yinni boshqaradigan profillarning kamligi — bular Angliyani elita raqiblarga qarshi o‘yinlarda doimiy ustunlikka chiqa olmaslikka mahkum qildi.
Bu avlod hali tugamadi. Tuchel ham, uning futbolchilari ham yana katta sahnaga chiqadi. Savol esa ochiq qoladi: keyingi safar Angliya kuch va yugurish bilan bir qatorda to‘pni boshqarish san’atini ham markazga qo‘yadimi yoki yana bir turnir “deyarli” bilan esda qoladimi?
