Teslim “Thunder” Balogun: Futboldagi Meros va Sirli O‘lim
Bugun Nigeriya futbol tarixidagi eng yirik nomlardan biri – Teslim “Thunder” Balogun olamdan o‘tganiga 54 yil bo‘ldi. U Ibadan shahrida, hozirgi Oyo shtatida, tungi uyqusida vafot etganida atigi 45 yoshda edi. Oila hanuzgacha aniq sababni bilmaydi. Og‘riq esa hanuz tirik.
O‘g‘li Kayode Balogun otasining so‘nggi kechasini eslar ekan, tasvirlar xuddi kecha bo‘lgandek ravshan: ishdan qaytgan, kayfiyati odatdagidek baland, hazil-mutoyiba, oilaviy kechki ovqat, so‘ng esa – tinch uyqu. Hech qanday shikoyat, hech qanday og‘riq.
Tongni esa vahshiy qichqiriq yorib o‘tgan.
Kayode eslaydi: onasining yotoqxonadagi dod-faryodi butun uy, butun qo‘shnilarni oyoqqa turg‘azgan. Bolalar yugurib kirganida onasi faqat karovatda qimir etmay yotgan eriga ishora qilgan, o‘zi esa faqat qichqirgan, so‘z topolmagan. Tez orada kelgan shifokor faqat bitta jumlani ayta olgan: Teslim Balogun endi yo‘q. Shundan keyin marhumning jasadi morgga olib ketilgan. Oila esa oradan yarim asrdan ko‘p vaqt o‘tsa-da, “nega?” degan savolga javob topgani yo‘q.
“Thunder” nomini abadiylashtirgan zarbalar
Teslim Balogun Nigeriya futbolining ilk haqiqiy yulduzlaridan edi. U oddiy hujumchi emasdi – u darvozabonlarni qo‘rqitadigan, himoyachilarni ortga tisarilishga majbur qiladigan zarbaga ega bo‘lgan forvard edi. Shu dahshatli kuch, shu “chaqmoq” oyog‘i unga “Thunder” laqabini olib kelgan.
U 12 yil davomida Nigeriya terma jamoasida to‘p surdi, mashhur UK Tourists tarkibida Angliyaga safar qilgan, mahalliy maydonlarda esa o‘z davrining eng yirik sovrini bo‘lgan Governor’s Challenge Cup’ni yetti finaldan beshtasida yutgan. Marine Athletics, Pan Bank, Jos XI, UAC, Railway singari jamoalar safida maydonga tushdi, so‘ngra Angliyaga yo‘l oldi.
U yerda Peterborough United va QPR (Queens Park Rangers) tarkibida o‘ynadi. 1955 yilda u stol tennisi bo‘yicha sobiq sportchi bo‘lgan Alhaja Mulikat Abike Balogun bilan turmush qurgan, bir yil o‘tib esa u ham erining ortidan Londonga ko‘chib borgan. Futbolchi, legioner, oilaparvar er – Teslim bularning barchasini birlashtira olgan.
Birinchi afrikalik murabbiy-litsenziat
Balogun faqat maydonda emas, taktik doskada ham iz qoldirdi. U professional murabbiylik litsenziyasini qo‘lga kiritgan birinchi afrikalik bo‘ldi. Bu faqat shaxsiy yutuq emas, butun qit’a uchun ramziy marr edi.
Kayode eslab aytishicha, o‘sha yillarda Angliyada bo‘lgan Teslimni vatanga qaytarishga o‘sha paytdagi G‘arbiy Nigeriya rahbari Chief Obafemi Awolowo shaxsan ko‘ndirgandi. Maqsad aniq bo‘lgan – mintaqa futbolini yangi bosqichga olib chiqish. Balogun bu chaqiriqdan qochmadi. U qaytib keldi va G‘arbiy Nigeriyani tarixidagi ilk Challenge Cup g‘alabasiga yetakladi.
Keyinroq u Nigeriya terma jamoasini 1968 yilgi Mexico yozgi Olimpiadasiga boshqardi. Turnir og‘ir o‘tdi: Yaponiya va Ispaniyaga qarshi mag‘lubiyatlar. Lekin uchinchi o‘yin – Braziliyaga qarshi 3:3 hisobidagi durang – o‘sha davr kontekstida jasorat edi. Bu natija nafaqat hisob, balki Nigeriya futbolining o‘ziga bo‘lgan ishonchi haqida gapirardi.
Talant ovchisi: Onigbinde va Jossy Ladga ochilgan eshik
Murabbiy sifatida Balogunning eng katta kuchi – ko‘zi edi. U iqtidorni maydondagi bir-ikki harakatdan tanir, unga ishonar, yo‘l ko‘rsatardi. Uning qo‘lidan o‘tganlar orasida keyinchalik o‘zi kabi Nigeriya futboliga muhr qo‘ygan shaxslar ham bor.
U marhum Chief Adegboye Onigbinde va murabbiy Jossy Lad kabi nomlarni faqat topibgina qolmadi, balki ularni murabbiylikka kirishga ko‘ndirdi, yo‘naltirdi, ustozlik qildi. Bugun bu ismlar Nigeriya futbol tarixida alohida sahifalarda yozilgan bo‘lsa, bu sahifalarning pastki qismida ko‘rinmas bo‘lsa-da, bitta ism turadi – Teslim Balogun.
Uyda – mehribon ota
Balogunning oiladagi qiyofasi maydondagidan farq qilardi. U yerda u “Thunder” emasdi. U yerda u ota edi.
Oila a’zolaridan biri, muhandis Olamide Balogun otasini “bolalarini jon-dili bilan sevgan, ularga yaqin bo‘lishni istagan inson” sifatida eslaydi. Teslim ularni maktabda borib ko‘rardi, imkon qadar yordam berardi, ularning qulayligi va baxtini birinchi o‘ringa qo‘yardi. Yulduzlik, chet el, stadion shovqini – bularning bari uy eshigidan kirgach, chetda qolardi.
Suruleredagi stadion va jimjitlik
Lagos shtati hukumatining Balogunga qilgan eng katta e’tirofi – Surulere tumanidagi ko‘p tarmoqli stadionga uning nomini berish bo‘ldi. Teslim Balogun Stadium – bu yozuv bir paytlar yangi avlodni ruhlantirishi, uning merosini har kuni eslatib turishi kerak edi.
Ammo Kayode bugun bu stadion atrofidagi sokinlikdan afsusda. Unga ko‘ra, nom berishning o‘zi yetarli emas. Maydon yashashi kerak. Unda musobaqalar, turnirlar, akademiyalar, shovqin, qarsaklar bo‘lishi kerak. Shunda otasining nomi haqiqatan ham yashaydi.
“Davlat otamning merosini o‘chib ketishiga yo‘l qo‘ymasligi kerak. U yerda sport hayoti qaynatilishi kerak”, deya talab qiladi u.
Savol esa hanuz ochiq: Nigeriya futboli bugungi yulduzlari, bugungi stadionlari va bugungi byudjetlari bilan bir paytlar qit’a uchun yo‘l ochgan bu chaqmoq oyog‘li hujumchining merosiga munosib javob bera oladimi?
