Somalilik hakam Omar Artan UEFA Superkubogida
34 yoshli somalilik hakam Omar Artan uchun chorshanba kechasi bo‘ladigan UEFA Superkubogi oddiy tayinlov emas. Bu – rad etilish, tuhmat va siyosiy ziddiyatlardan keyingi ochiq javob, sahnaga qaytish.
Parijda bo‘lib o‘tadigan Parijning yulduzlar to‘la klubi PSG va Angliyaning qayta tiklangan kuchi Aston Villa o‘rtasidagi bahsni aynan Artan boshqaradi. Bu uning Yevropadagi ilk o‘yini bo‘ladi. Va bu tanlov tasodif emas.
Mayamidan qaytarilgan hakam
Artan yozgi Jahon chempionatida ishlashi kerak edi. FIFA uni hakamlar hay’atiga kiritgan, yo‘l xaritasi chizilgan, orzular aniq edi. Ammo hammasi Mayami xalqaro aeroportida to‘xtab qoldi.
AQSh chegarasida unga mamlakatga kirish rad etildi. AQSh Davlat departamenti vakili AFP agentligiga hakamni “terroristik tashkilotlar a’zolari bilan gumon asosida aloqador” deb hisoblashlarini aytdi va shuning uchun “sayohatchi Qo‘shma Shtatlarga kirish huquqiga ega emas”ligini bildirdi.
Bu ayblovlarni Artan qat’iyan rad etdi. Somali jamoatchiligi ham keskin norozilik bildirdi. U vatanga qaytganda, qahramondek kutib olindi. Bir tomonda terrorizmga aloqadorlik haqidagi og‘ir tamg‘a, ikkinchi tomonda esa xalqining quchog‘iga qaytgan hakam.
“It juda og‘ir davr edi,” – deya eslaydi u UEFA saytiga bergan intervyusida. “Yillar davomida mehnat qilib, bir ishni qilish arafasida turib, birdan buni uddalay olmaslik – bu juda qiyin.”
FIFA prezidenti Gianni Infantino ham o‘sha paytda qisqa, ammo mazmunli izoh bilan cheklangan edi: Somali hakami bilan bog‘liq voqeani “achinarli” deb atab, “hamma narsani nazorat qila olmaymiz”, degan edi. Tashkilot rahbariyati qo‘l yuvib ketdi, xolos.
UEFAning siyosiy va sportiy javobi
Aynan shundan keyin Yevropa futboli boshqaruvi – UEFA sahnaga chiqdi. Tashkilot Artanga UEFA Superkubogi finalini ishonib topshirganini e’lon qildi. Rasmiy izoh bor – UEFA aprel oxirida Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF) bilan hamkorlikni kuchaytirish bo‘yicha kelishuv imzolagan va bu tayinlov o‘sha kelishuv doirasida, deyish mumkin.
Lekin bu faqat texnik tushuntirish. Aslida, bu qaror siyosiy rangga ham ega. So‘nggi ikki hafta davomida UEFA va Infantino o‘rtasida keskinlashgan mojaro fonida bu tayinlov alohida ma’no kasb etmoqda.
Mojoroning markazida – Jahon chempionatini xususiy investorlar uchun ochish rejalari. Reja yiqildi. Asosiy zarbani esa aynan UEFA berib, qarshilik ko‘rsatdi. Endi Yevropa tashkiloti FIFA musobaqalarini, jumladan Jahon chempionatlarini boykot qilish bilan ham tahdid qilmoqda, maqsad esa bir – Infantinoni iste’foga majbur qilish.
Shu fon ichida somalilik hakamning Superkubokga tayinlanishi – nafaqat sportiy, balki aniq siyosiy signal. UEFA “biz o‘z hakamlarimizni, o‘z qarorlarimizni himoya qilamiz” demoqda.
Qiyinchiliklardan Yevropa sahnasiga
Artanning yo‘li oson bo‘lmagan. U o‘zi aytganidek, “qiyin vaziyatda” ulg‘aygan. Ammo bu sharoitlar orzularini to‘xtata olmadi.
“Omadli bo‘ldim, lekin bu yerga kelish uchun juda ko‘p mehnat qildim va bundan juda faxrlanaman,” – deydi u. 2024 yilda u tarixga kirdi – Afrika Millatlar Kubogida ishlagan ilk somalilik hakam sifatida.
Endi esa navbat – Yevropaga. PSG va Aston Villa o‘rtasidagi bahs uning Yevropa maydonlaridagi ilk sinovi bo‘ladi. Bu oddiy “debyut” emas, balki bir umr esda qoladigan sahifa.
“Sarguzashtlar, xotiralar, yangi narsalarni o‘rganish – har doim ajoyib,” – deydi Artan. “Bu qo‘ng‘iroqni olganimizda, men va oilam uchun bu juda, juda baxtli lahza bo‘ldi.”
Bir paytlar Mayami aeroportida to‘xtatilgan hakam endi Parijda yulduzlar ishtirokidagi finalni boshqaradi. Savol endi boshqa: bu kecha Artan uchun shunchaki mukofot bo‘lib qoladimi yoki uning Yevropadagi katta karerasining boshlanishiga aylanadimi?
