Rayan Cherki: Selhurst Parkda sanʼat yaratgan kecha
Manchester City uchun asablarni yeydigan birinchi bo‘lim ortda qolgan paytda, sahnaga nihoyat bitta ism chiqdi. Rayan Cherki. Va Selhurst Park birdaniga uning shaxsiy maydoniga aylandi.
23 yoshli fransuz maydonni shu qadar egallab oldiki, hakam uni maydondan olti daqiqa qolganda almashtirganida ham, raqib himoyachilar hali ham uning izidan ko‘z uzolmay turgandek edi. Uchta aniq zarba, uchta hal qiluvchi pas, uchta muvaffaqiyatli dribbling, jami 29 marta to‘p bilan yurish va 2,2 kilometr masofani to‘pni oyog‘idan uzmasdan bosib o‘tish. Bu shunchaki yaxshi o‘yin emas edi. Bu boshqaruv edi.
Birinchi gol: mayda qadamlar, katta zarba
Crystal Palace uning dahosiga javob topolmadi. Ayniqsa birinchi gol epizodida. Phil Foden jarima maydoni chetida to‘pni Cherkiga uzatgan zahoti, hammasi boshqacha tus oldi. Cherki uch nafar himoyachini bitta-bitta “ochib tashladi”, go‘yo to‘p oyog‘iga elim bilan yopishtirilgandek. Har bir fintda tomoshabinlar o‘rnidan turib ketdi, himoyachilar esa faqat orqasidan qarab qoldi.
U yiqilayotgandek ko‘rindi. Muvozanatini yo‘qotayotgandek edi. Aynan shu lahzada u Dean Hendersonni kutilmagancha “chertib” o‘tgan zarba bilan dog‘da qoldirdi. Yengilgina tegish, ammo nihoyatda aniq. Burchakka yo‘naltirilgan bu zarba Palace darvozabonini ham, butun stadionni ham hayratga soldi.
Bu gol nafaqat hisobni ochdi. U o‘yinning kayfiyatini o‘zgartirdi.
Ikkinchi gol: omad aralashgan, lekin tashabbus o‘ziniki
Ikkinchi golida biroz omad unsuri bor edi, bunga shubha yo‘q. Cherkining 20 yarddan bergan zarbasi yo‘lda Chris Richardsga tegib, yo‘nalishini o‘zgartirdi va darvozaga kirib ketdi. Ammo bu epizod ham tasodif mahsuli emasdi. U yana o‘zi uchun joy yaratdi, raqibdan bo‘sh zonani topdi va xavfsiz pas izlash o‘rniga darvozani nishonga oldi.
Xavfliroq, lekin jasur qaror. Besh daqiqa ichida u o‘yinni yakunlab qo‘ydi. Palace uchun bu paytdan keyin faqat protokol daqiqalari qoldi, xolos.
Redknappning maqtovi: Hazard va Kinkladze bilan qiyos
Sky Sports efirida o‘tirgan sobiq Liverpool va Angliya terma jamoasi yarim himoyachisi Jamie Redknapp ham ko‘rganlariga ishonmadi. U Cherkini darhol Premer-liganing ikki afsonaviy nomi bilan yonma-yon qo‘ydi.
"Rayan Cherki asar yaratdi," – dedi Redknapp. "Birinchi goli – ajoyib. U farq qiluvchi futbolchi bo‘ldi, chunki gollar eng kerakli vaqtda keldi. O‘yinga ta’siri hayratlanarli edi. U – daho, to‘p bilan qiladigan ishlariga aql bovar qilmaydi. Bunday narsani hozirgi Premer-ligada ko‘p futbolchi qila olmaydi. Faqat Eden Hazard, balki, shunday qila olgan."
Redknapp shuningdek, Manchester City muxlislarining avvalgi avlodiga tanish bo‘lgan Georgi Kinkladzeni eslatdi. "U odamlarni telefon budkasida ham aldab o‘ta olardi, bu ham juda o‘xshash. Cherki ham shunday go‘zal futbolchi. Biz uning qayerga mos tushishini muhokama qilib yurgandik, chunki Enzo Maresca tuzilmani yaxshi ko‘radi. Lekin Cherki kabi futbolchiga erkinlik berish kerak, uni o‘z ishini qilishiga qo‘yish kerak."
Erkinlik. Kalit so‘z aynan shu.
Guardiola davri: chegaralangan daholik
Pep Guardiola ham to‘p nazoratini sevadi, Maresca ham. Lekin uslub – boshqa. Maresca kenglikka urg‘u beradi, qanotlarni faol ishlatadi, individual mahoratni bo‘g‘maydi. Cherki maydonda “chiziqdan chiqib” ketadigan dribbling qiladimi, xavfli pas beradimi – buning uchun tanbeh eshitmaydi. Ayniqsa, o‘tgan mavsumda Sunderlandga qarshi o‘yinda Fodenning goliga “rabona” uslubida uzatma berganidan keyin Guardiolaning unga ochiqchasiga tanbeh bergani esga tushganda, bu farq yaqqol seziladi.
Erkinlik berilganida Cherki to‘xtatib bo‘lmaydigan g‘alaba me’moriga aylanadi. Albatta, har bir fint, har bir xatarli pas o‘tavermaydi. Lekin aynan shunday futbolchilar Cityga past blokda o‘ynaydigan, bosimni yutib olishga tayyor raqiblarga qarshi o‘yinni “ochib yuborish” uchun kerak.
O‘tgan mavsum Cherki City safidagi ilk to‘liq mavsumini zo‘r o‘tkazdi. Shunga qaramay, ich-ichida u bundan ham ko‘proq narsa bera olardi, degan tuyg‘u qolgan edi. Guardiola uni cheklab qo‘ydi: Premer-ligada atigi 19ta asosiy tarkibdagi o‘yin, Chempionlar ligasida esa bor-yo‘g‘i to‘rtta start.
Shunga qaramay, u rotatsiya, qat’iy pozitsion talablar va cheklangan erkinlik fonida jami 25ta gol va golli uzatmaga bevosita hissa qo‘shdi. Bu – statistika emas, norozilikka yaqin signal edi: “Menga ko‘proq mas’uliyat bering”.
Guardiola uni kenglikda “qotirib” qo‘ydi, aniq zonada kutib turishni talab qildi. Juda erta ichkariga kirsa yoki xavfli dribblingda to‘pni yo‘qotsa, murabbiyning puxta o‘ylangan pas zanjiri buzilardi. Guardiola bir bor shunday degan edi: "Men soddalikni yoqtiraman, chunki Lionel Messidan shuni o‘rgandim: oddiy narsalarda xato qilmayman". Bunday qarash bilan Cherki hech qachon Cityning bosh me’mori bo‘la olmasdi.
Maresca inqilobi: markazga ko‘chgan sehrgar
Maresca kelgan zahoti birinchi navbatda bitta qaror qabul qildi: Cherkini Erling Haaland orqasiga, markazga yaqinroq olib keldi. Endi u chiziqqa “zanjirband” emas, balki yarim himoya va hujum oralig‘ida, eng tor zonalarda o‘z sehrini ko‘rsatadigan futbolchi.
Yangi bosh murabbiy undan to‘pni siqilgan vaziyatlarda olib yurishni, tor zonalarda kombinatsiya qilishni, jamoaning kreativ dvigateli bo‘lishni talab qilmoqda. Guardiola esa aksincha, uning to‘pga tegishlarini cheklashni, shaklni buzmaslikni afzal ko‘rardi.
Bu erkinlik mutlaq emas, albatta. Cherki hamon to‘psiz o‘yinda jonbozlik ko‘rsatishi shart. Palacega qarshi bahsda u Adam Whartonni diqqat bilan kuzatib, pressingda ham, markazni yopishda ham yaxshi ishladi. Lekin Maresca uni shu mehnati uchun maydonning uchinchi zonasida mukofotlaydi – qaror qabul qilish erkinligi, xatoga ham haqli bo‘lgan ijodkor sifatida.
Yevropa bo‘ylab yangi to‘lqin
Cherki yolg‘iz emas. Yevropaning boshqa top-klublarida ham shunga o‘xshash jarayon ketmoqda. Khvicha Kvaratskhelia, Michael Olise, Lamine Yamal – bularning barchasi murabbiylari tomonidan shaxsiy mahoratiga tayangan holda erkinroq rol olgan futbolchilar.
Paris Saint-Germain bosh murabbiyi Luis Enrique o‘zining suyuq taktik tizimini Kvaratskheliyani bir-birga qarshi vaziyatlarda bo‘shatish uchun quradi. Nuno Mendes chap qanotdan yuqoriga ko‘tarilganda, gruzin yulduziga markazga kirib, maydonni o‘zi “o‘qishga” ruxsat beriladi.
Bayern Munichda Vincent Kompany Olise uchun xuddi shunday yondashuvni tanlagan. Barcelona murabbiyi Hansi Flick esa Yamalga vertikal tizim ichida zonalarni o‘zi talqin qilish huquqini beradi. Ular – tizim ichidagi erkin ruhlar.
Cherki ham aynan shu to‘lqinning bir qismi. Murabbiylar ularga ishonch bergani sari, individuallik yana modaga qaytayotganini ko‘rish mumkin.
Guardiolaning soyasi va sanʼatga qaytish
Guardiolaning falsafasi – to‘liq nazorat. Barcelona, Bayern, City – uchala klubda ham bu yondashuv mislsiz natija berdi. Lekin uning muvaffaqiyati butun qit’ada ko‘r-ko‘rona taqlidga sabab bo‘ldi. Natijada maydondagi erkin ruhlar, tomoshabinni o‘rnidan turg‘izadigan dribblinglar, kutilmagan fintlar asta-sekin yo‘qola boshladi.
Endi esa boshqa yo‘l paydo bo‘layotgandek. Maresca kabi murabbiylar tizimni butunlay inkor qilmaydi, lekin u ichida ijodkorlarga joy ochib beradi. Cherkining hozirgi portlashi bitta haqiqatni yana bir bor eslatadi: futbol eng chiroyli holatida san’at asariga o‘xshaydi, mexanik jarayonga emas.
Guardiola buni yoqtiradimi-yo‘qmi, bitta narsa o‘zgarmaydi: sahnaga qaytgan bunday “shoumen”lar ham jamoaviy tizimning bir bo‘lagi bo‘lishi, ham o‘yinni o‘ziga bo‘ysundirishga qodir. Savol endi shunda – Cherki va uning avlodi bu erkinlikni qanchalik uzoqqa olib bora oladi?
