Quincy Promes: Qamoqdagi hayoti va orzulari
Quincy Promes hikoyasi ko‘pchilik futbolchilariga o‘xshab boshlangandek tuyuladi. Amsterdamda tug‘ilgan, 10 yoshida Ajax akademiyasiga qabul qilingan, har bir golland o‘smirining orzusi bo‘lgan klub eshiklaridan bemalol kirib borgan iste’dod. Ammo u yerda hammasi ham ertakdek kechmadi.
U 16 yoshga yetganda, Ajax uni akademiyadan haydab chiqardi. Sabab – o‘zi tan olganidek, “katta og‘iz” va maydondagi ochko‘zlik. O‘zini dunyodagi eng yaxshi futbolchi deb bilgan, atrofdagilarning sabrini tugatgan. Klub uni tashqariga chiqarib qo‘ygach, bolakay birdan real hayotga urilib tushdi: avtobus yo‘q, poyezdga pul yo‘q, ovqat yo‘q.
Kunlab yig‘ladi. Futbolni butunlay tashlab yuborishni o‘yladi. O‘sha paytni o‘zi “juda xavfli lahza” deb eslaydi: bitta noto‘g‘ri qadam – va ko‘chada qolish. U esa kurashni tanladi.
Twente, Go Ahead Eagles va Spartakda yuksalish
Promesni Twente ushlab oldi. Uni Erik ten Hag boshqarayotgan Go Ahead Eagles klubiga ijaraga jo‘natishdi. 2012-13 yilgi mavsumda u Eerste Divisie’da portladi, klubni Eredivisie’ga olib chiqishga yordam berdi va mavsumning eng yaxshi iste’dodi sovrinini oldi.
Keyin Enschedega qaytdi va Twente bilan yuqori ligada uchinchi o‘rinni olgan jamoaning asosiy yulduzlaridan biriga aylandi. Bu o‘yinlar Spartak Moscow skautlarining diqqatini tortdi. 2014 yil yozida rossiyaliklar unga taxminan 15 million yevro to‘ladi.
Moskva uni quchoq ochib kutib oldi, u esa javoban stadionlarni portlatdi. Dastlabki ikki mavsumdayoq klubning yil futbolchisi deb topildi. Ammo haqiqiy cho‘qqi 2016-17 yillarda keldi. 12 gol, 9 golli uzatma – Spartakning 16 yillik tanaffusdan keyingi birinchi chempionligida u markaziy figura bo‘ldi.
Zenitga qarshi 2:1 hisobidagi g‘alabada gol ham urdi, 80-daqiqadagi g‘alaba to‘pini ham tayyorlab berdi. Orenburgga qarshi o‘yinda esa qo‘shimcha daqiqalarda g‘alaba golini kiritdi. Oxir-oqibat Premyer-ligada eng ko‘p golli uzatma muallifi bo‘ldi va 279 nafar jurnalist ovozi bilan 2017 yilning eng yaxshi futbolchisi deb tan olindi.
O‘zi o‘sha payt aytgan edi: u Spartak bilan tarix yozishni xohlagan va bunga erishgan. To‘rtinchi yili klubda bo‘lib, “yil futbolchisi” bo‘lish – uning uchun orzudek tuyulgan.
Keyingi mavsumda ham u to‘purarlik va assistentlar poygasida yetakchi bo‘lib qoldi, garchi Spartak faqat uchinchi o‘ringa tushib qolgan bo‘lsa-da. 2018 yilda u Moskva bilan xayrlashishga qaror qildi. Rossiyadagi futbol sharhlovchilari uni endi bu liga uchun “haddan tashqari kuchli” deb baholadi, 20 million yevroga Sevilla’ga o‘tishi “munosib mukofot” sifatida yozildi.
Sevilla’dagi xiralik va Ajaxga qaytish
Ispaniya esa uni kutganidek qabul qilmadi. Sevilla tor taktik sxemada o‘ynar, Promes esa dastlab zaxirada qolib ketdi. Mavsum o‘rtalarida asosiy tarkibga yo‘l topdi, lekin La Liga’da o‘zini to‘liq ko‘rsatishga ulgurmay, bir yil o‘tib Ajax taklifini qabul qildi.
Bu qaytish ramziy edi. Yoshlikdagi “katta og‘iz” endi katta tajriba va natijalar bilan to‘ldirilgan edi. 2019-20 yillarda u Ajax safida yorqin o‘ynadi: beshta Champions League o‘yinining to‘rtasida gol, Eredivisie’da 20 o‘yinda 12 gol. Chelsea darvozasiga to‘p kiritdi, Fortuna Sittardga het-trik, PSVga qarshi esa g‘alaba golini urdi.
U nihoyat “har bir golland o‘g‘il bolakayning orzusi”ni to‘liq yashayotgandek edi. O‘z shahrida, o‘z klubida, yulduz maqomida.
Keyin esa iyul oyidagi oila yig‘ilishi hammasini ag‘dar-to‘ntar qildi.
Tug‘ilgan kunda qon to‘kilgan tun
Gap Promes akasining tug‘ilgan kuni haqida ketmoqda. U yerda nimalar bo‘lgani bo‘yicha versiyalar turlicha, lekin Promesning o‘zi janjal to‘rt yil avval xolasi zargarlik buyumlari o‘g‘irlangani haqidagi eski ayblovdan boshlanganini aytdi. Oila a’zolaridan biri yana bir qarindoshining bo‘ynidan zanjirni yulib olganida, kayf urgan boshlar chidolmay, janjal tashqariga ko‘chdi.
O‘sha yerda, kechaning oxirida, Promes cho‘ntak pichog‘ini olib, amakivachasining oyog‘iga sanchdi. Unga nisbatan “qasd bilan odam o‘ldirishga urinish” ayblovi qo‘yildi, Promes esa buni inkor etdi. Ammo politsiya allaqachon uni boshqa, yanada og‘ir ish bo‘yicha tinglayotgan edi.
Huquq-tartibot organlari 2018 yildan beri uni kuzatib kelar, mashinasiga tinglov moslamalari o‘rnatgan, qo‘ng‘iroqlari va xabarlarini yozib olgan edi. Ular nafaqat pichoqbozlik, balki giyohvand moddalar kontrabandasiga aloqadorlikni ham tekshirardi.
Matbuotga chiqib ketgan audioyozuvlar hammasini yanada qoraytirdi. Kechasi soat birlarda otasiga qilgan qo‘ng‘irog‘ida Promes: “Nega o‘sha amakivachangning oldiga o‘zingni tashlading? Uning hayotini saqlab qolding”, degan. Ota esa: “Quincy, men seni muammoga botishingni istamayman”, deb javob qaytargan.
Promesning javobi dahshatli edi: u bo‘lmaganda, amakivachasini “o‘ldirib qo‘yishini” aytadi. Onasi jarohat tizzasiga tekkanini aytganda esa: “Demak, omadi bor ekan”, deydi. U oila a’zolarining ayrimlari uchun “o‘ldirishga ham tayyor”ligini ta’kidlaydi, agar hanuz qurol ko‘tarib yurganida, “voqea yanada yomon tugashi”ni qo‘shib qo‘yadi.
Keyingi yozuvlarda u spirtli ichimliklarni bahona qilishni rad etadi: agar chindan mast bo‘lganida, janjal boshidaoq hujum qilgan bo‘lishini, ammo “kutib turganini” aytadi.
Promes 2026 yil martida pichoq ishlatganini tan oldi, lekin buni o‘zini himoya qilish deb ko‘rsatishga urindi. Advokati ham “lahzaning issig‘ida” sodir bo‘lganini da’vo qildi. Sud jarayoni esa dalillar bo‘yicha tortishuvlar tufayli yillar davomida cho‘zildi.
Rossiyada yana yulduz, Gollandiyada sudlanuvchi
Sud boshlanguncha Promes allaqachon yana Rossiyaga qaytib, Spartak formasini kiyib yurgan edi. U yerda u yana avvalgi qudratini topdi: 2022-23 mavsumida 37 o‘yinda 25 gol, muxlislar ovozi bilan mamlakatning eng yaxshi futbolchisi unvoni, mavsum ramziy terma jamoasiga kiritilish.
U esa Gollandiyaga qaytishni istamadi. Sabab – “klub oldidagi shartnoma majburiyatlari”. 2025 yilda u shunday degan: ishini Niderlandiyada ko‘rayotganlarini bilganida, allaqachon chet elda bo‘lgan, shuning uchun qaytish “qiyin tanlov” bo‘lganini, “o‘sha paytda o‘zingni boqayotgan qo‘lni tishlay olmasligini” aytadi.
Sud uni kutib o‘tirmadi. U bo‘lmasa ham ish yurdi va u og‘ir tan jarohati yetkazishda aybdor deb topildi.
Ammo bu faqat boshlanishi edi.
1 300 kilo kokain, “Fantasma” va 75 million yevro
Niderlandiya prokurorlari unga qarshi yangi, yanada dahshatli ish ochdi: 2020 yil yanvarida Braziliyadan kelgan, dengiz tuzi solingan qoplarga yashirilgan 1 300 kilogramm kokain kontrabandasini moliyalashtirishda ishtirok etganlik.
Tergovchilar uni “jinoyat tarmog‘i” a’zosi deb atadi. Bu tarmoqda allaqachon sudlangan narkotik savdogarlari ham bor edi. Politsiya ma’lumotlariga ko‘ra, Promes bu faoliyatdan 8 million yevro topgan, bu raqam uning “Fantasma” laqabi ostidagi shifrlangan yozishmalaridan kelib chiqqan.
Sudda aytilishicha, u 75 ming yevro mablag‘ni aynan o‘sha yukga tikkan, portda kokainni olib chiqib ketishi kerak bo‘lgan odamlarga yo‘l-yo‘riq bergan, bu ishda ham yana bir amakivachasi uning o‘ng qo‘li sifatida ishlagan.
Yukning 700 kilodan ortig‘i portda qo‘lga olingan, qolgan 650 kilo esa izsiz ketgan. Umumiy qiymat – taxminan 75 million yevro. Shifrlangan xabarlardan birida u shunday yozgan: “Ikki yashik bilan kelishdi; bittasi tushib ketdi, ikkinchisi qisilib qoldi. Shu bilan butun foydam yarmiga tushdi”.
Amakivachasi keyinchalik o‘z rolini tan oldi, lekin o‘zini faqat vositachi sifatida ko‘rsatdi va foyda ko‘rmaganini aytdi. Promes esa advokatlari orqali barcha ayblovlarni inkor etdi.
2024 yil 14 fevral kuni sud ikkisini ham aybdor deb topdi va 6 yillik qamoq jazosini tayinladi.
Boshpana Rossiyada, xato esa BAAda
Promes Gollandiyaga qaytishni rad etganida, unga xalqaro qidiruv e’loni berildi. Ammo Rossiya va Niderlandiya o‘rtasidagi siyosiy taranglik, Ukrainadagi urush fonida uni ekstraditsiya qilish deyarli imkonsiz edi. U Moskva va uning atrofida bemalol yura olardi.
Agar u shunday tinchgina o‘tirganida, ehtimol hamon yuqori hayot kechirayotgan bo‘lardi. Ammo 2024 yil fevralida Spartak Birlashgan Arab Amirliklarida yig‘in o‘tkazdi va Promes jamoaga qo‘shilish tavakkaliga qo‘l urdi.
U yerda u yo‘l-transport hodisasiga uchradi. Voqea joyida qolib, zarar ko‘lamini aniqlash o‘rniga, mashinani tashlab qochib ketdi. Bu esa unga qimmatga tushdi: Rossiyaga qaytish uchun aeroportga kelganida ushlanib, Dubayda uy qamog‘iga olindi. Niderlandiya prokurorlari esa ekstraditsiya so‘rab murojaat qildi.
Rap, yangi klub va “9 yil” satrlari
Shu orada Promes tashqarida qolgan vaqtini “yaxshi hayot” bilan to‘ldirishga urindi. U American rapper DreamDoll bilan uchrashishni boshladi, rap trek chiqardi, United FC bilan shartnoma imzoladi.
“100 Stones” nomli qo‘shig‘ida u shunday satrlarni aytadi: odamlar “orqamda turaman” deya va’da berishini, lekin sud unga “to‘qqiz yil” bergach, ularni ko‘rmay qo‘yganini kuylaydi. U bu haqida ko‘z yoshi to‘kmasligini, “qo‘rqmay yashashini” aytadi.
Ammo qo‘shiqdagi jasorat sud eshiklari oldida ishlamadi.
“Gollandiyani sog‘indim” – qaytish istagi va hibs
2025 yil iyunida Promes Gollandiyaga qaytish uchun ruxsat so‘radi. U RTL Boulevard orqali mamlakatni juda sog‘inganini, qaytib kelishni istashini aytdi. O‘zini “qochqin” sifatida tasvirlashga qarshi chiqdi, aksincha, ma’lum vaqtdan beri rasmiylar bilan bog‘lanishga harakat qilayotganini, masalani hal qilishni xohlayotganini bildirdi.
U o‘zini sud oldida javob berishga tayyor deb ko‘rsatdi, lekin bitta shart bilan: Gollandiyaga chaqirilganda kelib-ketib yurish, qolgan vaqt futbol o‘ynashni davom ettirish. U buni orzu sifatida ta’rifladi.
O‘sha oyning o‘zida u hibsga olindi va ekstraditsiya qilindi.
Qamoq, psixologik ekspertiza va qulab tushgan imperiya
Sobiq Niderlandiya terma jamoasi yulduzi endi oldingi kabi erkin sayohat qilolmaydi. U qamoqqa olinib, ikkala ish bo‘yicha ham apellyatsiya bilan shug‘ullanmoqda.
Promes o‘zini “og‘ir jinoyatchi” sifatida ko‘rsatgan sud tizimidan norozi. Dubaydagi hibsni ruhiy jarohat sifatida eslaydi: so‘zlariga ko‘ra, so‘roq paytida boshiga xalta kiydirilgan. Gollandiyaga qaytgach esa o‘zini “o‘ldirish ro‘yxati”da ekanini eshitganini da’vo qiladi. Shu sababli u adolat tizimiga ishonchini yo‘qotganini va sukut saqlashni tanlaganini aytadi.
Advokatlari suddan Promesga psixologik ekspertiza tayinlashni so‘radi, buni “sezilarli shaxsiy muammolar” bilan izohladi. Ular mijozining pichoqbozlik hamda narkotik ishi bo‘yicha gapirishga tayyorligini bildirdi. Advokat Geert-Jan Knoops uning hayotida sodir bo‘lgan ko‘plab voqealar ayblovlar kontekstida muhim bo‘lishi mumkinligini ta’kidladi.
Promesning erkinlikka chiqib, futbol o‘ynash va besh farzandini moddiy qo‘llab-quvvatlash uchun ruxsat so‘rovlari rad etildi. U endi: “Gap futbol kareramda ham emas, faqat farzandlarimni boqish uchun mablag‘ kerak”, deydi. Agar ozodlik berilsa, barcha shartlarga rioya qilishini, birinchi navbatda esa jismoniy holatini tiklash uchun jon-jahdi bilan ishlashini aytadi.
Bu orada prokurorlar 8 million yevrolik jinoyat yo‘li bilan topilgan mablag‘ni musodara qilishga urinmoqda. U bir nechta ko‘chmas mulkka egaligi ma’lum, lekin advokatining aytishicha, bu uylardan unga hech qanday daromad kelmaydi, moliyaviy ahvoli “o‘ta og‘ir”.
Bugun 34 yoshli Promes yetti yarim yillik qamoq jazosini o‘tamoqda va hanuz ikkala hukmga qarshi kurashni davom ettiryapti. U bir paytlar orzudagi hayotni – dunyo tan olgan futbol yulduzi maqomini – yashagan edi. Endi esa u faqat bitta narsani orzu qilishi mumkin: erkinlikni.
