Qora siyoh va uy telefoni: FPL afsonalari

Gazeta sahifalarini varaqlab, barmoqlar siyohga botgan, bosh esa raqamlarga. Yon tomonda kalkulyator, pastda esa Julian Dicks va Juninho uchun kodlar. Shu yigitlar jamoangizni bir necha oy ko‘tarib yuradi, siz esa uy telefonini ko‘tarib, transfer qilishni eslab qolgunga qadar.

Shablonlar, “triple captain” va algoritmlar paydo bo‘lishidan ancha oldin fantaziya futboli boshqacha edi. O‘n birlikni qog‘ozga yozasiz, keyin telefon orqali ism-shariflarni aytasiz. Ko‘pchilik ota-onalar buni yozgi ta’tilga to‘g‘ri kelgan matematika darsi qilib yuborardi.

Ammo qog‘ozda bo‘ladimi, onlayn bo‘ladimi – eng yoqimli tuyg‘u o‘sha: mutlaq “bargain”ni topish zavqi. Standart to‘p-tepishdan tashqari jarima zarbalarini tepadigan himoyachi, qiymati past baholangan hujumchi, aslida old chiziqda o‘ynab, tizimda yarimhimoyachi sifatida turadigan “xazina”, yoki arzon, lekin “clean sheet”larni terib boradigan darvozabon.

2002-03 mavsumidan beri Fantasy Premier League raqamlar, grafiklar va algoritmlardan iborat ulkan bazaga aylandi. Millionlab o‘yinchilar, “wildcard”, jonli statistikalar – hammasi siz uchun hisoblab beriladi.

Savol esa hanuz eski: chorak asrga yaqin vaqt ichida bu o‘yinning eng katta afsonalari kim bo‘ldi?

Mahalliy FPL mutaxassisi Thomas Woods va Fantasy Football Scoutning chuqur tahlillariga tayangan holda, aynan shuni kavlaymiz. Statistikaga bir chimdim hissiyot qo‘shilgan – ha, Michu, seni ko‘ryapmiz – ilk o‘nlik mana shu yulduzlardan tuzildi.

Ikonik bo‘lish nimadan boshlanadi?

Faqat ulkan raqamlardanmi? Masalan, birinchi rasmiy mavsumda Thierry Henry to‘plagan ochkolar hanuz umumiy reytingda yettinchi o‘rinda. Arsenal afsonasi dastlabki to‘rt mavsumdan uchtasida eng ko‘p ochko jamg‘argan, lekin har safar eng qimmat aktiv bo‘lgan.

Frank Lampard – kechikib jarima maydoniga kirib kelib, Chelsea safida uch marta eng yaxshi FPL mavsumini o‘tkazgan yarimhimoyachi. Cristiano Ronaldo – Manchester United davrida ikki bor tepadan joy olgan. Ularning eng yaxshi individual mavsumlari umumiy ro‘yxatda to‘rtinchi va beshinchi.

“Obvious pick”larni chetga surib qo‘ymoqchi bo‘lasiz… lekin Mo Salah bunga yo‘l qo‘ymaydi. Liverpool yulduzi byudjetingizning katta qismini yutib yuboradi, evaziga esa kafolatlangan ochkolarni qaytarib beradi.

Fantasy Football Scout ma’lumotiga ko‘ra, o‘yin boshlanganidan beri atigi 52 nafar futbolchi bir mavsumda kamida bir marta 200 ochkodan oshgan. Salah buni sakkiz marta bajargan. Eng muhimi – 300 ochkolik marrani zabt etgan yagona futbolchi ham u. Hatto ikki marta.

Demak, Mo – majburiy nomzod. Lekin biz bu yerda boshqani izlayapmiz: yillar davomida haqiqiy qiymat berganlar. Arzon turib, dahshatli natija ko‘rsatganlar.

Ba’zilari keyinchalik Premer-liga yulduziga aylandi, boshqalari esa kult qahramonga, bir mavsumlik mo‘’jizaga, yoki shunchaki virtual olamda og‘izdan-og‘izga o‘tgan “bargain”ga aylandi.

Quyidagi ro‘yxat – narx va natija nisbatini, kutilmagan portlashlarni va FPL tarixidagi shov-shuvlarni hisobga olgan holda tuzilgan ilk o‘nlik.

10. Harry Kane, Tottenham, 2014-15, boshlang‘ich narxi £5m

Bugungi kunda u – Angliya terma jamoasi sardori, tarixiy to‘purari, uch karra Premier League Golden Boot sohibi. Lekin o‘sha payt? White Hart Lane atrofida hali to‘liq ishonchga ega bo‘lmagan yosh hujumchi.

Bir nechta ijaralar, zaxiradagi o‘yinlar, Emmanuel Adebayor va Roberto Soldado soyasida qolgan Kane 2014-15 mavsumini atigi £5m narxda, deyarli “bench fodder” sifatida boshlagan.

Premier League’dagi ilk golini noyabrda, Aston Villa maydonida zaxiradan tushib, 90-daqiqada urdi. O‘sha zarba hammasini o‘zgartirdi. Keyingi 21 golga start bo‘ldi, Maurizio Pochettino jamoasida asosiy hujumchiga aylanish jarayoni ham shu yerdan boshlandi.

Fantasy Football Scout qayd etishicha, 18–25-gamweek oralig‘ida Kane sakkiz o‘yinda 77 ochko jamg‘argan: 9 gol, 4 assist, 16 bonus. Bu – haqiqiy portlash.

Uni erta olganlar uchun bu sof oltin edi. Narxi £5m’dan £6.4m gacha ko‘tarildi, umumiy hisobda 191 ochko to‘pladi va o‘yinda ko‘proq bo‘lgan ko‘plab futbolchilarni ortda qoldirib, “value” bo‘yicha tarixiy ilk o‘nlikka kirdi.

8. Michel Vorm, Swansea, 2011-12, £4m

Debyut o‘yinda to‘rtta gol o‘tkazib yuborgan darvozabon qanday qilib FPL afsonasiga aylanadi? Michel Vorm bunga javob berdi.

Manchester Cityga qarshi ilk turda u 4 gol o‘tkazdi, lekin 11 ta seyv amalga oshirdi. O‘sha mavsumda birorta darvozabon bitta o‘yinda bundan ko‘p seyv qilmagan.

Swansea City uchun mavsum yakunidagi mukofotlarning deyarli barchasi unga nasib etdi, lekin virtual olamda ham u yorqin iz qoldirdi. Seyvlar, “clean sheet”lar – jami 14 ta – va bonuslar. Faqat City darvozaboni Joe Hart undan ko‘proq ochko to‘plagan, u ham o‘yinni Vormdan £3m qimmatroq boshlagan.

Vorm narxi £5.3m gacha ko‘tarildi, bir paytlar o‘yindagi eng ko‘p egallangan to‘rt futbolchidan biriga aylandi. Haqiqiy maydonda ham, FPLda ham bu uning eng yorqin mavsumi bo‘lib qoldi.

7. Stuart Dallas, Leeds, 2020-21, £4.5m

Marcelo Bielsa qo‘l ostida Stuart Dallas – FPL tushidek futbolchi edi.

Himoyachi sifatida ro‘yxatga olingan, lekin maydonda oldinga surilgan, ba’zan yarimhimoyachi, ba’zan qanot, ba’zan ichkariga kirib boruvchi “eight”. Narxi – atigi £4.5m. Bunday kombinatsiya ko‘p uchramaydi.

U nafaqat “clean sheet”lar olib keldi, balki yirik raqiblarga qarshi ham o‘yin taqdirini hal qildi. Manchester Cityga qarshi dubl, 17 ochko – FPL tarixidagi eng esda qoladigan “differential” haftalardan biri.

Thomas Woods shunday ta’riflaydi: Dallasning ko‘p pozitsiyali o‘yini FPL menejerlari uchun sovg‘a bo‘ldi. Rasmiy tizimda himoyachi, amalda esa hujumkor yarimhimoyachi. Mavsum yakunida – 8 gol, 12 “clean sheet”, 3 assist va jami 171 ochko. Bunday qiymatni topish qiyin.

6. Michail Antonio, West Ham, 2019-20, £7m

Michail Antonio – g‘alati, lekin esdan chiqmaydigan nomzod. Uning FPLdagi afsonaviy maqomi butun mavsum emas, bir oy ichida shakllandi.

U tizimda yarimhimoyachi sifatida ko‘rsatilgan, ammo maydonda hujumchi sifatida harakat qilgan. Jarohatlar, pandemiya tufayli to‘xtab qolgan mavsum, narxining pasayishi… hammasi fon bo‘lib qoldi.

Restartdan keyin esa Antonio portlab chiqdi. 2020-yil iyulida u 7 ta o‘yinda 8 gol urdi. Norwich maydonidagi 4:0 hisobidagi g‘alabada to‘rtta gol, 26 ochkolik “haul” – FPL tarixidagi eng yodda qoladigan haftalardan biri.

£7m va undan past narxdagi futbolchilar orasida bu natija – rekordni Cole Palmer bilan bo‘lishadigan ko‘rsatkich. Faqat Mo Salahning tarixiy “gameweek”idan 3 ochko kam.

5. John Lundstram, Sheffield United, 2019-20, £4m

“Lord Lundstram” – bu laqabning o‘ziyoq uning FPLdagi maqomini aytib turibdi.

Jami ochkolar bo‘yicha ro‘yxatning tepasida emas, lekin narxi, pozitsiyasi va kelib chiqish tarixi uni mutlaq kult qahramonga aylantirdi. O‘tgan mavsumda atigi beshta start, keyingi mavsum boshida esa tizimda £4m himoyachi sifatida paydo bo‘ldi. Odatda bu narxdagi o‘yinchi – zaxira oxiridagi “so‘nggi o‘rindiq”.

Ammo FPL uni noto‘g‘ri tasniflagan edi. Lundstram aslida “box-to-box” yarimhimoyachi bo‘lib chiqdi. Gollar, assistlar, ustiga-ustak “clean sheet”lar.

U 5 gol urdi, 4 marta assist berdi va jami 144 ochko to‘pladi. 11-gamweekdagi dubli va 21 ochkolik haftasi – ko‘plab menejerlar uchun mavsumni belgilab bergan lahza.

Eng katta yutug‘i shunda ediki, siz atigi £4m turadigan futbolchini asosiy tarkibda bemalol o‘ynata olardingiz. Qolgan byudjetni esa hujumdagi superyulduzlarga sarflash mumkin edi.

4. Riyad Mahrez, Leicester, 2015-16, £5.5m

Riyad Mahrez o‘sha mo‘’jizaviy mavsumda Claudio Ranieri uchun ham, FPL boshqaruvchilari uchun ham sof oltin bo‘ldi.

Sunderlandga qarshi birinchi turdayoq 15 ochko. Atigi 5.9% menejerlar mavsumni u bilan boshlagan, lekin ular juda tez mukofot oldi.

Bu tasodif emasdi. Mahrez dastlabki olti turdan beshtasida ikki xonali ochko to‘pladi. 56 ochko – FPL tarixidagi eng kuchli startlardan biri. Natijada bozor portladi: 7-gamweekga kelib u 50% dan ortiq jamoalarda paydo bo‘ldi.

Albatta, Jamie Vardy ham o‘sha yili afsonaviy seriya ko‘rsatdi – 15 hafta ketma-ket gol yoki assist. Lekin u Mahrezdan qimmatroq, £6m atrofida baholangan edi.

Mahrez esa mavsumni atigi £5.5m’dan boshladi va yakunda 240 ochko bilan FPLning eng yuqori to‘plovchisi bo‘lib chiqdi. Bunday qiymat va bunday natija – har yili uchramaydi.

3. Michu, Swansea, 2012-13, £6.5m

FPL – bu nafaqat matematika, balki hissiyot ham. Ekrandagi kichik ikonkalarga qarab, ularning har bir ochkosi uchun faxrlanib ketasiz.

Michu – shu hissiyotning timsoli. Nisbatan noma’lum ispaniyalik yarimhimoyachi sifatida keldi, mavsum yakunida esa 190 ochko jamg‘arib, narxini £2m ga oshirdi va haqiqiy kult qahramonga aylandi.

Thomas Woods uni FPL tarixidagi eng katta bir mavsumlik mo‘’jiza deb ataydi. Ayrim hushyor menejerlar uning La Liga’dagi avvalgi mavsumini ko‘rib, 15 gol urganini payqashgan edi. Natijada ko‘pchilik uni QPRga qarshi ochilish o‘yinidayoq olgan, Michu esa darhol dubl bilan javob qaytargan.

U aslida £6.5m turadigan hujumchi edi, lekin tizimda yarimhimoyachi sifatida yurdi. 2012-13 mavsumini 18 gol bilan yakunlaganida, deyarli hamma jamoalarda u bor edi.

Keyingi mavsumda atigi 2 gol. So‘ngra – Napoli. Lekin FPL tarixida uning ismi hanuz alohida turadi.

2. Mohamed Salah, Liverpool, 2024-25, £12.5m

Liverpool safida bu ro‘yxatga kirishi mumkin bo‘lganlar ko‘p. Trent Alexander-Arnold va Andy Robertson yillar davomida “must-have” bo‘lib keldi. Luis Suarez esa 2013-14 mavsumida ilk besh o‘yinni o‘tkazib yuborganiga qaramay, 55 ta “attacking return” bilan uchinchi eng yuqori umumiy natijani qayd etgan.

Lekin agar faqat bitta “premium” tanlashga ruxsat bo‘lsa, bu shubhasiz Mo Salah bo‘ladi. Va agar uning ichidan bitta mavsumni ajratish kerak bo‘lsa, bu – 2024-25.

344 ochko. Bu faqat rekord emas, balki FPL tarixining standartini qayta yozgan ko‘rsatkich. Eng hayratlanarlisi – bu natija uning undan avvalgi eng “past” mavsumidan keyin keldi. “Past” deganimiz ham 200+ ochko.

Salah – FPL olamida qirol. Narxi qanchalik baland bo‘lmasin, u byudjetni yemaydi, balki uni oqlaydi. 344 ochkolik mavsum esa bu hukmronlikni rasmiylashtirib qo‘ydi.

1. Cole Palmer, Chelsea, 2023-24, £5m

Cole Palmerning 2023-24 mavsumini tushunish uchun fon kerak. U hali hozirgidek har bir futbol muxlisi biladigan ism emasdi. Manchester Cityni tark etib, ko‘proq o‘yin amaliyoti uchun Chelsea safiga qo‘shilgan yosh yulduz edi, xolos.

FPLda esa u mavsumni £5m narxda, yarimhimoyachi sifatida boshladi. Chelsea safida ilk startini faqat 7-gamweekda oldi. Burnleyga qarshi navbatdagi o‘yinda birinchi ikki xonali ochkosini qayd etganida, uni atigi 63 575 nafar menejer egallagan edi – o‘yinchilar sonining 0.6 foizi.

Keyingi bosqich sekin boshlandi. 12-gamweekda Tottenhamga qarshi 12 ochko, egalik ulushi esa 4.5% ga chiqdi. Shundan keyin bozor portladi. Stamford Bridge’dagi yangi yulduzga hamma yopishdi.

33-gamweekga kelib, Evertonga qarshi to‘rtta gol urganida va 26 ochko jamg‘arganida uni besh milliondan ortiq menejer egallab bo‘lgandi. Shunga qaramay, narxi atigi £6.1m edi.

Fantasy Football Scout xulosasi qisqa va aniq: boshlang‘ich narx bo‘yicha qaralganda, 2023-24 yilda Cole Palmer – FPL tarixidagi eng yaxshi “value” futbolchi.

Mavsum yakunida u 244 ochko bilan umumiy reytingda birinchi o‘rinni egalladi va tarixdagi eng katta narx oshishiga erishdi: +£5.5m. 2024-25 mavsumini u allaqachon £10.5m narxda boshladi.

Savol esa endi boshqacha: Palmer va yangi avlod yulduzlari bu ro‘yxatdagi afsonalarni ortda qoldira oladimi yoki FPL tarixidagi bu oltin davrni faqat orqaga qarab eslab yuramizmi?