Premyer-liga klublari libos narxlarini oshirdi: muxlislar sabr kosasi to‘lyaptimi?
Angliyada futbol liboslari yozgi transfer oynasidan ham ko‘proq shov-shuv qilmoqda. Sababi maydondagi yulduzlar emas, klub do‘konlaridagi narxlar. Sakkizta Premyer-liga klubi replika futbolkalarini qimmatlashtirdi, ayrim liboslar endi 90 funtgacha chiqdi. Bu oddiy ko‘tarilish emas, muxlislar cho‘ntagiga zarba.
90 funtlik futbolka: “sodiqlik” narxi
Tottenham muxlislari uchun yangi mavsum boshlanishidan avvalgi birinchi zarba – do‘kon peshtaxtasida. Kattalar uchun asosiy forma replika futbolkasi endi 90 funt turadi, o‘tgan yilga nisbatan 5 funt qimmat. Eng achinarlisi, uch yoshli bola uchun mo‘ljallangan futbolka 70 funtga baholangan.
Chelsea ham ortda qolmadi: yangi replika futbolkasi 5 funtga oshib, 89,99 funtga chiqdi. Raqamlar deyarli bir xil, kayfiyat esa butunlay boshqa.
Yangi ko‘tarilgan Coventry City esa birdaniga “katta liga” narx siyosatiga moslashgandek. Kattalar futbolkasi 10 funtga oshib, 70 funt bo‘ldi. Bolalar komplekti 25 foizga qimmatlashib 60 funtga chiqqan, chaqaloqlar uchun to‘plam esa 55 funt. Ipswich Town futbolkalari 6 funtga oshib 65 funtni tashkil qilmoqda.
Leeds, Bournemouth va Hull ham 5 funtdan qo‘shdi. Natijada jami o‘nta klub replika futbolkasi uchun 80 funt yoki undan ko‘proq so‘ramoqda.
Bu raqamlar stadion tashqarisida ham bosimni oshiryapti. Ayniqsa, oilalar uchun.
Brentford – kam sonli istisno
Bunday sharoitda Brentford alohida ko‘rinadi. Klub formasini ikki yilga mo‘ljallab chiqaradi va shu orqali muxlislarga oz bo‘lsa-da yengillik beradi. Har mavsum yangi dizayn, yangi narx, yangi xarajat emas.
Bu siyosat hozirgi fon’da deyarli “muxlisparvarlik” sifatida ko‘rinadi.
“Ochko‘zlik” va “avtogol”: mutaxassisning keskin tanqidi
Iste’molchilar huquqlarini himoya qiluvchi mutaxassis Scott Dixon (The Complaints Resolver) bu jarayonni keskin tanqid qildi. U narxlarning oshishini “ochiqdan-ochiq ochko‘zlik” deb atadi va klublar o‘zlariga o‘zlari “avtogol” urayotganini aytdi.
Dixonning fikricha, bu ko‘tarilishlar ko‘p yillardan beri davom etayotgan muammo va endi ko‘plab sodiq muxlislar: “Qachongacha?” degan savolni yanada balandroq ovozda berishni boshlaydi. U liboslarni “har qanday mezon bo‘yicha haddan tashqari qimmat” deb ta’riflab, ko‘p muxlislar oddiygina bozordan siqib chiqarilayotganini ta’kidladi.
Eng og‘ir zarba – oilalarga
Dixon ayniqsa bolalar formasi bo‘yicha raqamlarni ko‘tarib chiqdi. Uning eslatishicha, bolalar kiyimi uchun soliq nol stavkada, mato kamroq ishlatiladi, shunga qaramay ayrim klublar bolalar to‘plamida 25 foizgacha oshirishga borgan.
Bu yerda “pester power” – bolalarning ota-onaga bosimi – asosiy qurolga aylanadi. Klublar juda yaxshi biladi: maktab hovlisida yoki stadionda eng yangi futbolkasiz qolgan bola o‘zini chetda his qiladi. Ota-onalar esa o‘z navbatida, imkonidan qat’i nazar, so‘nggi modelni olishga majbur bo‘ladi.
Dixonning pozitsiyasi aniq: sodiq muxlislar bundan yaxshiroq munosabatga loyiq. Uningcha, klublar keyingi avlodni o‘ziga bog‘lashni istasa, ularni narx bilan chetga surmasligi kerak.
Qimmat libos – arzon soxta mahsulot?
Narxlar ko‘tarilgani sari yana bir xavf kuchaymoqda: soxta liboslar bozori. Dixon muxlislarni “oyoq va hamyon bilan ovoz berishga”, ya’ni bunday narxlarga rozi bo‘lmaslikka chaqirar ekan, bitta nozik nuqtani ham ko‘rsatdi – bunday bojkot ko‘pincha soxta mahsulotlarga oqimni oshiradi.
Bu esa shunchaki arzon variant emas, jinoyat zanjirining bir bo‘lagi. Soxta futbolkalar savdosi ko‘p hollarda uyushgan jinoyatchilikni moliyalashtirishi ma’lum.
Yaqinda Jahon chempionati paytida Buyuk Britaniyada 18 million funtdan ortiq qiymatga ega soxta futbolkalar musodara qilindi. Rasmiylar bu mahsulotlar nafaqat iqtisodiy, balki xavfsizlik nuqtai nazaridan ham xavfli ekanini ta’kidlagan.
Operation Bloxwich doirasida faoliyat yuritayotgan Police Intellectual Crime Unit 220 mingdan ortiq soxta futbol mahsulotlarini qo‘lga kiritdi. Bu raqamlar bozordagi yashirin oqimning ko‘lamini ko‘rsatib turibdi.
Savol endi shunda: klub do‘konidagi narx shkalasi yuqoriga ko‘tarilaverar ekan, muxlislar qayerda chiziq chizadi – kassada, yoki qora bozor chegarasida?
