Premier League hakamlariga ochiqlik: KMI Panel qarorlari ommaga e’lon qilinadi
Premier League bu mavsumdan boshlab eng bahsli lahzalar bo‘yicha qabul qilingan hakamlik qarorlarini muxlislardan yashirmaydi. Endi Key Match Incidents Panel – KMI Panelning to‘liq hukmlari ommaga e’lon qilinadi.
Yillar davomida bu hujjatlar faqat ichki foydalanish uchun saqlanardi, klublar esa vaqti-vaqti bilan ma’lumotlarni “sizdirib”, jamoatchilikka yetkazib kelardi. Endi esa liga o‘zi parda ko‘taradi.
Uch yo‘nalishda ochiqlik
Premier League yangi mavsumga hakamlikka doir uchta asosiy ochiqlik chorasini qo‘llab kirib kelmoqda:
- KMI Panelning to‘liq hukmlarini e’lon qilish
- Hakamlarning bevosita izohlarini ommaga chiqarish
- RefCam orqali hakam va futbolchilar o‘rtasidagi audio suhbatlarni efirga uzatish
Bu tashabbuslar hakamlikka bo‘lgan ishonch so‘nggi yillarda keskin pasaygan, VAR esa har turdan keyin katta munozaralarga sabab bo‘layotgan bir pallaga to‘g‘ri kelmoqda. Liga rahbariyati endi qarorlar qanday qabul qilinishini ochiq ko‘rsatishga majbur.
KMI Panel – kimlar va nima qiladi?
KMI Panel 2022-yilda klublarning tashabbusi bilan tuzilgan. Maqsad bitta: hakamlar faoliyatini baholashni faqat hakamlar tashkiloti qo‘lida qoldirmaslik.
Tarkibda besh kishi bor: uch sobiq futbolchi yoki murabbiy, bittadan vakil esa Premier League va hakamlar organi Pro Refdan. Ular har hafta yig‘ilib, gollar, penaltilar, qizil kartalar va boshqa yirik epizodlarni mayda-chuydasigacha tahlil qiladi.
Avval maydondagi hakamlar brigadasining qarori ko‘rib chiqiladi. Keyin navbat VARga keladi. Bu yerda bir muhim nuqta bor: VAR “aniq va ravshan xato” mezonida ishlaydi. Shuning uchun KMI Panel ba’zi holatlarda “maydon hakami adashdi, lekin VAR aralashmasligi to‘g‘ri bo‘lgan” degan xulosaga kelishi mumkin.
VAR ko‘rib chiqa olmaydigan vaziyatlar – masalan, ko‘rinmay qolgan ikkinchi sariq kartalar – ham panel muhokamasidan chetda qolmaydi. Har bir epizod bo‘yicha oddiy ko‘pchilik ovoz yetarli: qaror to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri, xolos.
Muxlislar endi faqat “umumiy gaplar”ni emas, haqiqiy muloqotni ko‘radi
Avval Premier League o‘z Match Centre sahifasida faqat umumiy, silliqlangan izohlarni berardi. Endi esa boshqa davr boshlanmoqda.
Tanlab olingan vaziyatlarda hakamning o‘sha paytdagi so‘zlari, yoki VARning nega aralashmagani bo‘yicha bevosita izohi e’lon qilinadi. Bu matnlar Premier League Match Centre sahifasida, rasmiy saytida va ilovasida paydo bo‘ladi.
Bu oddiy “hakam shunday deb o‘yladi” degan bayonot emas. Qaror qanday mantiq bilan qabul qilinganini, nimaga e’tibor qaratilgani, nimaga qaratilmagani – barchasi tushuntiriladi.
RefCam: hakam va futbolchi o‘rtasidagi jonli nerv
RefCam kengaytirilishi esa alohida e’tiborga loyiq. Endi ilk bor hakam va futbolchilar o‘rtasidagi audio suhbatlar efirga chiqariladi.
Bu, albatta, jonli efirda bo‘lmaydi. VAR bilan bo‘lgan muloqot ham yozuvga kiritilmaydi. Lekin har turda bir-ikki o‘yin davomida muhim lahzalar tanlab olinib, o‘sha paytdagi hakam va futbolchilar suhbati namoyish qilinadi.
Shu tariqa muxlislar faqat imo-ishoralarni emas, o‘sha sekundlarda aytilgan so‘zlarni ham eshitadi. Nima uchun ogohlantirish berildi? Nega penalti emas? Nega o‘yin davom ettirildi? Endi bularni faqat taxmin qilish shart emas.
IFAB to‘sig‘i va davom etayotgan kurash
Premier League va Pro Ref qarorlar ochiqligini kengaytirishga urinmoqda, lekin ularning qo‘li to‘liq erkin emas. Xalqaro futbol qoidalarini belgilovchi IFAB hozircha VAR muloqotlarini jonli efirda berishga ruxsat bermayapti.
Shunga qaramay, liga IFAB bilan muloqotni davom ettiradi. Maqsad aniq: VAR qarorlari bo‘yicha ommaga ko‘proq ma’lumot yetkazish.
Xatolar soni, raqamlar va hakamlarning cho‘ntagi
O‘tgan mavsumdagi KMI Panel hukmlari BBC Sport tomonidan ko‘rilgan. Raqamlar qiziq manzara chizadi.
25 ta VAR xatosi. Bir yil avval bu ko‘rsatkich 18 bo‘lgan. Shunga qaramay, bu hali ham avvalgi yillarga qaraganda sezilarli yaxshilanish: 2023-24 mavsumida 31 ta, 2022-23 mavsumida esa 38 ta xato qayd etilgan.
Har bir xulosa yonida panel a’zolarining izohi bor – ular nima uchun shunday ovoz berganini tushuntirib beradi. Bu hujjatlar faqat bahslarni tinchlantirish uchun emas: mavsum oxirida hakamlarning ish haqi va mukofotlari ham aynan shu baholarga qarab shakllantiriladi.
Yangi mavsumda esa bu jarayon ilk bor to‘liq ko‘rinishda omma ko‘z o‘ngida bo‘ladi. Endi savol bitta: oshkoralik bosimi ostida hakamlar yanada aniqroq ishlaydimi yoki VAR atrofidagi shovqin yanada kuchayadimi?
