Oxford United klubining “United 93” bahsi – tarixiy xotira masalasi
Oxford United yangi kiyim-kechak liniyasini taqdim etaman deb turib, o‘zi kutmagan darajada og‘ir tarixiy xotirani bosib ketdi. Klub “Campus Clothing” nomli kolleksiyasida futbolkalarning orqa qismiga yirik qilib “United 93” raqamini yozdirganidan so‘ng, keskin tanqidlar ostida qolib, rasmiy raviyda uzr so‘rashga majbur bo‘ldi.
Klub aslida oddiy, hatto odatiy niyatni ko‘zlagan: Oxford United tarixiga, aniqrog‘i, uning 1893-yilda tashkil etilganiga ishora qilish. 1893 — klubning tug‘ilgan yili. Dizaynerlar shundan “United 93” shaklida qisqartma yasashgan.
Ammo bu yozuv butunlay boshqa, ancha og‘ir ma’noni eslatadi.
“United 93” – futbolkadan ancha kattaroq ma’no
11 sentyabr 2001-yil. AQSh tarixidagi eng qora kunlardan biri. O‘sha kuni 19 nafar Al Qaeda a’zosi to‘rtta yo‘lovchi samolyotni qo‘lga kiritdi. Ikki samolyot Nyu-Yorkdagi World Trade Center egizak minoralariga urilib, ulkan vayronagarchilik va minglab qurbonlarga sabab bo‘ldi. Yana biri Vashington yaqinidagi Pentagon binosiga borib urildi.
To‘rtinchi samolyot esa — United Airlines Flight 93. U Shanksville, Pennsylvania yaqinidagi qishloq hududiga qulagan. Bortdagi 44 kishining barchasi halok bo‘lgan. Tekshiruvlar va keyingi yillarda e’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, bu samolyotning ehtimoliy manzili Vashingtondagi AQSh Kongress binosi bo‘lgani taxmin qilingan.
Bu fojia haqida 2006-yilda “United 93” nomli hujjatli-badiiy film ham suratga olingan. Ya’ni, “United 93” iborasi nafaqat parvoz chaqiruvi, balki butun bir fojeaning ramziga aylangan.
Shunday paytda sport klubining savdo mahsulotida aynan shu yozuv paydo bo‘lishi tabiiy ravishda jamoatchilik g‘azabini uyg‘otdi.
Klubning kech bo‘lsa-da, qat’iy uzri
Oxford United rasmiy bayonotida “Campus Clothing” liniyasi zudlik bilan savdodan olib tashlanganini ma’lum qildi. Klub o‘z xatosini tan oldi va so‘zlarini cho‘zmay, ochiq uzr so‘radi.
Bayonotda shunday deyiladi: kolleksiya “tarixiy kontekst va assotsiatsiyalarni to‘liq tushunmagan holda” chiqarilgan. Klub vakillari bu mahsulot “sotuv bosqichiga yetib kelmasligi kerak edi” deya ta’kidladi va “tegishli tekshiruvlar yetarlicha o‘tkazilmagani uchun to‘liq javobgarlikni zimmasiga olishini” bildirdi.
Kiyimlar darhol savdodan olindi, klub esa ichki tasdiqlash va nazorat jarayonlarini qayta ko‘rib chiqayotganini ma’lum qildi. Maqsad bitta: bunday holat bir marta sodir bo‘ldi, ikkinchi bor takrorlanmasligi kerak.
Futbol, brend va mas’uliyat
Oxford United — 1893-yilda Headington nomi ostida havaskor jamoa sifatida asos solingan klub. Bugun u League One, ya’ni Angliya futbol piramidasining uchinchi pog‘onasida to‘p suradi. Maydonda uchinchi daraja bo‘lish mumkin, lekin tarixiy xotiraga nisbatan mas’uliyatda bunday darajalanish yo‘q.
9/11 hujumlarida jami 2 977 kishi halok bo‘lgan, yana o‘n minglab insonlar jarohatlangan. Bunday raqamlar fonida har qanday reklama g‘oyasi, har qanday dizayn, har qanday brend xabari sinchkovlik bilan o‘ylab chiqilishi shart.
Klub bu safar og‘ir saboq oldi. Savol esa ochiq qoladi: global auditoriyaga ega futbol brendlari tarixiy xotira va savdo o‘rtasidagi nozik chiziqni yana qachon, va qay darajada ehtiyotkorlik bilan bosib o‘tadi?
