Oxford United mojarosi: “United 93” yozuvi nima uchun olib tashlandi
Oxford United yangi “Campus Clothing” kiyimlar liniyasini katta shov-shuv bilan emas, balki keskin tormoz bilan yakunladi. Klub mahsulotlar do‘konidan ham, onlayn savdodan ham butun kolleksiyani olib tashladi. Sabab bitta, ammo juda og‘ir: “United 93” yozuvi.
Yangi kolleksiya g‘oyasi oddiy va an’anaviy edi – klubning 1893-yilda asos solinganini eslatish, tarixni kiyimga aylantirish. Shuning uchun futbolkalar va boshqa buyumlar orqa qismida yirik qilib “United 93” deb yozildi. Sport marketingida bunday qisqartma va raqamlar ko‘p uchraydi, ammo bu safar tanlov klubni global fojia bilan to‘qnash keltirdi.
Bu yozuv bevosita United Airlines Flight 93 bort raqamiga to‘g‘ri keladi – 2001-yil 11-sentabr teraktlari chog‘ida o‘g‘irlab ketilgan to‘rtinchi samolyot. O‘sha kuni Shanksville (Pennsilvaniya) yaqinida qulagan laynerdagi 44 kishining barchasi halok bo‘lgan, yo‘lovchilar va ekipaj a’zolari terrorchilarga qarshi kurashgan holda samolyotni AQSh poytaxtidagi siyosiy nishondan burib yuborishga uringan edi.
“United 93” atamasi shunchaki raqam emas. U 11-sentabr dahshatining, ayni paytda qarshilik va fidoiylik ramziga aylangan. Bu voqealar haqida 2006-yilda suratga olingan “United 93” nomli hujjatli-badiiy film ham butun dunyoda katta rezonans keltirgan.
Shu bois bu nomga bo‘lgan sezgirlik nihoyatda yuqori. 19 nafar Al-Qoida a’zosi tomonidan amalga oshirilgan hujumlar Nyu-Yorkdagi World Trade Center egizak minoralarining qulashi, Pentagonka zarba va minglab insonlarning o‘limi bilan yakunlangani butun sayyoraning xotirasida iz qoldirgan. To‘rtinchi samolyot – United 93 – aynan yo‘lovchilar qarshiligi tufayli maqsadiga yetolmay, qishloq hududiga qulagani uchun ham alohida ramziy ma’noga ega.
Shunday global tarixiy og‘riq bilan bog‘langan nomni, hatto mutlaqo tasodifan bo‘lsa ham, reklama yoki brend sifatida ishlatish darhol e’tiroz uyg‘otishi aniq edi. Oxford United uchun ham aynan shunday bo‘ldi: yangi kolleksiya ko‘rinishi bilanoq ijtimoiy tarmoqlarda keskin tanqidlar, savollar, noroziliklar ko‘paydi. Klub tezda orqaga chekindi.
“Campus Clothing” liniyasining to‘liq bekor qilinishi moliyaviy zarba bo‘lishi tayin. Tayyorlangan mahsulotlar omborda qoladi yoki yo‘q qilinadi, sarmoya qaytmaydi. Lekin klub rahbariyati obro‘ va ishonchni saqlab qolishni birinchi o‘ringa qo‘ydi. Savdo raqamlari emas, nom va mas’uliyat muhimroq bo‘ldi.
Endi e’tibor ichki jarayonlarga qaratilgan. Klub merchandising tasdiqlash tizimini tubdan qayta ko‘rib chiqmoqda, dizayn va yozuvlarni bozorga chiqishidan ancha oldin sinchkovlik bilan tekshirish rejalashtirilmoqda. Bunday xato bir marta bo‘ldi – ikkinchi marta takrorlanmasligi kerak.
Bu voqea faqat Oxford United uchun emas, butun EFL klublari va undan tashqaridagi jamoalar uchun ham ogohlantiruvchi dars bo‘lib turibdi. Asos solingan yilni raqam bilan ifodalash, qisqartmalar, “stil” uchun ishlatiladigan yozuvlar – bular oddiy marketing detali bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Ammo global xotira va tarixiy jarohatlar fonida har bir raqam va har bir so‘zning bahosi bor.
Savol endi shunda: kimlar bu saboqni vaqtida o‘zlashtiradi, kimlar esa navbatdagi mojaroni kutib turadi?
