Matthew Mayich: Arizona State Universityda halokatli vaziyat
Arizona tongi. Soat hali erta. Arizona State University muz jamoasi yangi mavsum oldidan ochiq havoda mashg‘ulot o‘tkazmoqda. Shu payt 21 yoshli himoyachi, Hamiltonlik Matthew Mayich yiqiladi. Endi u shifoxona karavotida hayot uchun kurashmoqda, oilasi esa yonidan jilmayapti.
Onasi Christina aytishicha, mashg‘ulotdan oldin u “mutlaqo sog‘lom” edi. Bir necha soatdan so‘ng esa Phoenixdagi shifoxonada, hayot-mamot o‘rtasida qolib ketdi.
Otasi Johnning so‘zlari qisqa, ammo og‘ir: “Biz bilamiz, Matthew jangchi. U bundan chiqib ketishiga umid qilyapmiz”.
Bolaligidan muz ustida, ammo “faqat xokkeychi” emas
Matthew hikoyasi Kanadaning oddiy muz maydonlaridan boshlanadi. Taxminan besh yoshida ilk bor xokkey formasini kiyadi. Shundan keyin orqaga qaytish bo‘lmagan.
U 2016–2020-yillarda Hamilton Huskies safida o‘ynadi, keyin Ottawa 67’s tarkibiga qo‘shildi. 2023-yilda esa uning ismi NHL draftida yangradi: St. Louis Blues uni tanladi. Oilasi uchun bu faxr, o‘zi uchun esa bolalik orzusi sari navbatdagi qadam edi.
John shunday deydi: “Uchun farqi yo‘q edi — Hamiltondagi kichik muz maydoni bo‘ladimi yoki St. Louisdagi katta arena, to‘la tomoshabinlarmi — u o‘yinni shunchaki yaxshi ko‘rardi”.
Ammo ota-onasi o‘g‘lini faqat xokkey orqali eslashni istamaydi. Ular uni “kichkina o‘t bo‘lagi” deb tasvirlaydi — odamlar o‘z-o‘zidan yoniga tortiladigan, xonani darrov jonlantiradigan yigit sifatida.
“U yoshligidan beri xonaga kirishi bilan hamma narsa yorishib ketardi”, — deydi John.
ASUdagi yangi bosqich va halokatli tong
Arizona State University jamoasiga qo‘shilish — NHL sari zinapoyadagi navbatdagi pog‘ona edi. Yangi universitet, yangi jamoadoshlar, yangi kvartira. Oila Phoenixga uchib kelib, tez orada uni talabalar arenasida ko‘rishni orzu qilayotgan edi.
Oxirgi mashg‘ulotdan oldin ota-onasi bilan qisqa suhbatlashgan. Matthew kayfiyati baland, “ishga tayyorman”, degan.
Oradan ko‘p o‘tmay, telefon jiringlaydi. Christina qo‘ng‘iroqni ko‘taradi — Matthew jamoadoshlaridan biri bo‘lgan voqeani aytib beradi. Oila zudlik bilan Phoenixga uchib keladi va o‘shandan beri uning yonidan ketmayapti.
“Biz larzaga tushdik. Yurak ezildi. Shok holatida edik. Ishonish juda qiyin”, — deydi Christina.
Oila yollagan Phoenixlik yurist Leonard Aragonning ta’kidlashicha, Matthew mashg‘ulot paytida issiq urishidan aziyat chekkan. Uning ohangi ota-onasinikidan ancha og‘irroq: “Men yuristman, shifokor emasman, lekin uning tirik qolishiga ishonmayman”, — deya gapirgan u CBC News’ga.
“Bolalarni sindirish uchun mo‘ljallangan mashg‘ulot”
Johnning aytishicha, o‘sha tongda maydonda qariyb 25 nafar o‘yinchi bo‘lgan. Oktabr oyidagi mavsum ochilishiga tayyorgarlik sifatida o‘tkazilgan mashg‘ulot yugurish, push-up, medbol ko‘tarib maydon bo‘ylab yugurish kabi mashqlardan iborat bo‘lgan.
Aragon bu mashg‘ulotni “harbiy uslubdagi” deb ataydi: chidab bo‘lmas issiq, suvga ruxsat yo‘q, tana esa cheksiz sinov ostida.
“Bu mashg‘ulot bolalarni sindirish, yil boshidayoq ularga qandaydir ‘qattiqlik’ singdirish uchun tuzilgan edi”, — deydi u.
Yuristning da’vosiga ko‘ra, universitetning o‘zi belgilagan xavfsizlik qoidalari ham buzilgan.
“ASUning o‘z protokollariga ko‘ra, issiqdan qiynalayotganlarni kuzatish, issiq urishi yoki issiq charchoqlarida sovitish vannasi bo‘lishi kerak edi. Bularning hech biri qilinmadi. Natijada mana shunday fojia yuz berdi”, — deydi Aragon.
Universitet intervyu berishdan bosh tortdi, sababi sifatida ichki tekshiruv davom etayotganini ko‘rsatdi. Mashg‘ulotni olib borgan shaxs universitet tomonidan qanchalik tekshirilgani yoki rahbariyat bo‘yicha qandaydir choralar ko‘rilgan-ko‘rilmagani haqidagi savollarga javob berilmadi.
ASU matbuot xizmati 3-sentabr kuni tarqatilgan bayonotga ishora qilish bilan cheklandi. Unda atletika dasturida “issiqlik bilan bog‘liq xastaliklar bo‘yicha ko‘rsatmalar mavjudligi” va ertalabki mashg‘ulotda jamoa bilan ilgari ishlagan “uchinchi tomon” ishtirok etgani aytiladi. Universitet politsiyasi voqeani “har qanday jiddiy holatda bo‘lgani kabi” o‘rganayotgani bildirilgan.
Aragon esa universitetning darhol mustaqil, uchinchi tomon tekshiruvini chaqirmaganini “oila uchun shapaloq” deb baholaydi.
Johnning o‘ylari esa faqat o‘g‘li bilan cheklanmaydi. U Matthew yiqilishini ko‘rgan yosh sportchilarni ham eslaydi.
“Bu dahshatli voqea edi. Ularga ham achinaman. Bunday narsani ko‘rish oson emas”, — deydi u.
“Sog‘lig‘i bilan karerasi orasida tanlov bo‘lmasligi kerak”
Bu hodisa xokkey olamida katta aks-sado berdi. Professional Hockey Players’ Association masala bo‘yicha qat’iy pozitsiya bildirdi. Ularning bayonotida Matthew nomi tilga olinmagan, ammo ohang aniq:
Agar sportchilar jarohat, kasallik, charchoq yoki xavotir haqida gapirishdan qo‘rqsa, chunki oqibatidan cho‘chisa, tizim ularni chindan ham himoya qilmayapti, — deyiladi ijrochi direktor Brian Ramsay imzolagan bayonotda. “Sportchi hech qachon sog‘lig‘i bilan karerasi orasida tanlov qilishga majbur bo‘lmasligi kerak. Nuqta”.
Wainwright (Alberta) shahridagi xokkey rivojlantirish murabbiyi Adam Huxley ham shunga o‘xshash fikrni bildiradi. Uningcha, raqobat darajasi baland bo‘lgan muhitda sportchini himoya qilish bo‘yicha chora-tadbirlar yanada muhimlashadi.
“Jamoada 30 o‘yinchi, lekin faqat 20 o‘rni bo‘lsa, ‘o‘zimni yaxshi his qilmayapman’ deb aytishdan qo‘rqadiganlar chiqadi. ‘Zaif bo‘lib ko‘rinaman’, deb o‘ylashadi”, — deydi u.
Huxleyga ko‘ra, sportchilarga o‘z chegarasini tanish, tanasi signallarini tushunish bo‘yicha ko‘proq bilim berish kerak. Shu bilan birga, jamoalar ham o‘yinchiga: “Agar yomon bo‘lsa, aytishing mumkin, bu zaiflik emas”, deb ochiq ayta olishi shart.
“Agar muammoga duch kelsang, ayt. Nimalardir noto‘g‘ri ketayotgandek tuyulsa — ayt. Bu faqat o‘sha o‘yinchiga emas, atrofidagi jamoadoshlariga ham, murabbiylar shtabiga ham tegishli. Hamma bu voqeadan saboq olishi kerak”, — deydi u.
PHPA bayonotida Ramsay yana bir bor tizimga ishora qiladi: “Professional xokkeydagi karerasining eng muhim bosqichida turgan o‘sha yigitni tizim himoya qilmadi. Uni asrashga majbur bo‘lgan tizim”.
Student-athletlarni nazorat qiluvchi National Collegiate Athletic Association o‘z maqsadlaridan biri sifatida “kollej sportchilari farovonligini ta’minlash”ni ko‘rsatadi, ammo ushbu voqea bo‘yicha izoh berishdan bosh tortdi. NHL ham CBC News so‘rovlariga javob qaytarmadi.
Shifoxona xonasida qo‘shiq, duo va kutilyotgan mo‘’jiza
Hozircha Mayichlar oilasining butun hayoti bir palataga jamlangan. Ota-ona, ukasi, opasi, buvi-buvalar, amma-xolalar — hamma navbatma-navbat yonida.
“Bolalar odatda uning atrofiga yig‘ilib, qo‘shiq aytishadi. Doimiy ravishda Muqaddas Kitobdan o‘qiladi, duo qilinadi. Biz unga kulgili voqealarimizni aytib beramiz, chunki u o‘zi ham kulgich, hazilkash edi”, — deydi Christina.
Uning aytishicha, xonada g‘alati bir iliqlik bor: “Xonada juda ijobiy kayfiyat. Tushuntirib bo‘lmaydigan bir narsa bor. Juda ko‘p muhabbat, juda ko‘p tinchlik”.
Oila hozircha faqat bitta narsaga yopishib turibdi — vaqtga. Har kuni alohida sinov, har nafas — umid.
“Biz har kuni oldinga qarab yurishga harakat qilyapmiz va Rabbimizdan mo‘’jizamizni so‘rashda davom etyapmiz”, — deydi Christina.
Savol esa ochiq qolmoqda: yosh sportchilar hayoti necha foizga o‘z irodasi, necha foizga esa ularni “qattiqlashtirish”ni istaydigan, lekin himoya qilishga ham majbur bo‘lgan tizim qo‘lida?
