Maradonaning so‘nggi kunlari: sud jarayoni va afsonaning ahvoli

Diego Maradonaning o‘limi atrofidagi sud jarayonida uning massajchisi Nicolas Taffarel bergan ko‘rsatma yana bir bor afsonaning so‘nggi kunlari qanchalik og‘ir o‘tganini ochib tashladi. Gap nafaqat yurak yetishmovchiligi va o‘pkaning keskin shishi haqida, balki sekin-asta so‘nib borayotgan inson, o‘z taqdiriga ko‘ngan dahoning ichki qulash jarayoni haqida ketmoqda.

“U o‘rnidan turmasdi”

Taffarel sud zalida aytishicha, Maradona oxirgi kunlarida butunlay to‘shakka mixlangan edi. Uning so‘zlariga ko‘ra, 1986 yilgi jahon chempioni endi o‘zini parvarish qilishni ham istamasdi.

U shunday dedi: Maradona o‘rnidan turmasdi, ovqat yemardi, yuvinishni xohlamasdi, shaxsiy gigiyenasiga e’tibor bermasdi. Bu faqat charchoq emasdi, bu taslim bo‘lishga o‘xshardi.

Massajchi o‘sha paytda tibbiy guruhni ogohlantirganini esladi. U Maradonaning shifokorlariga har kuni yonida bo‘lish kerakligini aytgan, bu haqdagi audio xabar sudda tinglatildi. Taffarel uning ahvoli jiddiylashayotganini sezgan, bosim oshayotganini ko‘rgan, ammo o‘zi ta’kidlaganidek, tezkor va aniq chorani ko‘rmagan.

“Men ko‘rgan muammolarni yetkazdim, lekin aniq harakatni ko‘rmadim, tezkor yechim ham bo‘lmadi”, — dedi u ko‘z yoshiga yaqin holatda.

Shishgan oyoqlar, og‘ir tana

Taffarel Maradonaning tanasi qanday o‘zgarib borayotganini ham tasvirlab berdi. Uning aytishicha, afsonaning oyoqlari shishib ketgan, butun gavdasi bo‘kib, bo‘rtib qolgan ko‘rinishda edi.

Shifokorlar esa uni tinchlantirgan: bu alomatlar o‘tib ketadi, vaqtinchalik, degan. Massajchi o‘sha paytda ularga ishonganini tan oldi. Inson xavotirga tushganda, baribir oq xalatdagilarga suyanadi. “O‘tib ketadi, hammasi joyiga tushadi”, deb o‘zini ovutgan. Lekin o‘tib ketmadi.

Sudda aytilgan bu tafsilotlar, ayniqsa, tibbiy guruhga qo‘yilgan savollar fonida yanada og‘ir eshitiladi. Maradona o‘sha uyda sekin-asta so‘nayotgan paytda, uning atrofida bo‘lishi kerak bo‘lganlar yetarlicha yaqin bo‘lganmidi?

“Bu tamom, Taffita”

Eng alamli lahzalardan biri — 24 noyabr, ya’ni Maradona vafotidan bir kun oldin bo‘lgan suhbat. Taffarel o‘sha kuni uni o‘rnidan turishga, hech bo‘lmasa mate ichishga ko‘ndirmoqchi bo‘lgani aytadi.

Javob qisqa bo‘lgan: “Hech narsa xohlamayman, Taffita, bo‘ldi”. Massajchi so‘ragan: “Nima deganingiz, bo‘ldi degani?” Maradona esa yana bir marta: “Hech narsa, bo‘ldi”, deb javob qaytargan.

Ispan tilidagi “ya está” iborasi ikki xil ma’noda tushunilishi mumkin: “hammasi joyida” deganday tasalli beruvchi ohangda ham, “hammasi tugadi” degan keskin yakun sifatida ham. Taffarel bu so‘zlarni eslar ekan, aynan qaysi ma’no ustun bo‘lganini bilmaydi. Ammo ertasi kuni nima bo‘lganini butun dunyo biladi.

Yolg‘iz o‘lim va javobgarlik savoli

25 noyabr kuni, 60 yoshida, Maradona o‘z yotoqxonasida yolg‘iz holda vafot etdi. Rasmiy sabablarga ko‘ra, yurak yetishmovchiligi va o‘pkada suyuqlik to‘planishi — o‘tkir o‘pka shishi. Ikki hafta avval u jarrohlik amaliyotini boshdan kechirgan, ammo operatsiyadan keyingi davr qanday boshqarilgani bugun sud markazida turibdi.

Argentinada yetti nafar tibbiyot xodimi — shifokorlar va hamshiralar — ehtiyotsizlik va beparvolikda ayblanib, sud oldida javob bermoqda. Ular 25 yilgacha ozodlikdan mahrum etilishlari mumkin.

Har biri o‘zini oqlashga urinmoqda. Ko‘pchiligi faqat o‘z mutaxassisligi doirasida ish tutganini, Maradonaning o‘limiga bevosita sabab bo‘lgan klinik holatlarga ularning aloqasi bo‘lmaganini ta’kidlaydi. Ya’ni, ular o‘zlarini katta tizimdagi kichik bo‘lak sifatida ko‘rsatmoqda.

Sud jarayoni aprel o‘rtalaridan beri davom etmoqda va kutilishicha, avgustdan ham o‘tib ketishi mumkin. Har bir yangi ko‘rsatma, har bir audio yozuv, har bir tibbiy xulosa bir savolni yana qayta ko‘taradi: dunyo futbolini o‘zgartirgan bu odamga uning so‘nggi kunlarida haqiqatdan ham yetarlicha g‘amxo‘rlik qilinganmi?

Bu savolga javobni endi na Maradona, na uning eng yaqinlari bera oladi. Javobni sud topishi kerak. Va bu javob, qanchalik achchiq bo‘lmasin, futbol tarixidagi eng buyuklardan birining xotirasi bilan yashashga majbur bo‘lgan butun avlod uchun hal qiluvchi bo‘ladi.