Magnus Carlsen: Gukesh yutish imkoniyatini ko‘rishi kerak
BENGALURU – Bes karra jahon chempioni Magnus Carlsen kelayotgan D Gukesh – Javokhir Sindarov jahon chempionlik bahsiga boshqacha nigoh tashladi. U hindistonlik grandmaster atrofida aylayotgan “unvonni himoya qilish” gaplarini rad etib, bu matchni Gukesh uchun yo‘qotishdan ko‘ra, yutish ko‘proq bo‘lgan imkoniyat sifatida ko‘rish kerakligini aytdi.
Global Chess League (GCL) doirasida jurnalistlar bilan suhbatda Carlsen ohangni aniq belgilab berdi. Uningcha, so‘nggi ikki yildagi o‘yini fonida Gukesh o‘zini faqat mavjud narsani asrab qolayotgan chempion sifatida emas, yana bir cho‘qqiga chiqayotgan o‘yinchi sifatida ko‘rishi lozim.
“‘Himoya qilish’ degan so‘zdan boshlash yaxshi emas, – dedi u. – Chunki Gukesh so‘nggi bir necha yilda shunday darajada o‘ynadiki, u hech narsani himoya qilish holatida emas. U hammasini qo‘lga kiritishi mumkin bo‘lgan pozitsiyada.”
2024-yilgi “shift” va shubhalar fonidagi chaqiriq
Carlsen ayniqsa Gukeshning 2024-yildagi chiqishlarini misol qilib keltirdi. Uning fikricha, bu yil ko‘rsatilgan eng yuqori daraja Gukeshning haqiqiy shiftini aniq ko‘rsatib qo‘ydi.
“U 2024-yilda hammasi joyiga tushgan paytda nihoyatda yuqori darajada o‘ynash salohiyatiga ega ekanini ko‘rsatdi”, – dedi norvegiyalik.
U shuni ham qo‘shib qo‘ydi: tashqaridan qaraganda, Gukesh yana o‘sha cho‘qqiga chiqishiga ishonch unchalik katta emas, lekin aynan shu bosim matchni yanada qiziqarli qiladi.
“Ko‘pchilik hozir u buni yana qaytara oladi, deb o‘ylamaydi. Lekin aynan shuning o‘zi uning uchun o‘sha darajaga qaytishga urinishni yanada qiziqarli chaqiriqqa aylantiradi”, – deya ta’kidladi Carlsen.
Taxtadagi yurishlar emas, boshdagi kurash
Carlsen gapni faqat debütlar va variantlar bilan cheklab qo‘ymadi. U matchning psixologik tomoni ham kamida natija kabi muhim bo‘lishini ochiq aytdi. Uningcha, bu to‘qnashuvda raqibning ongiga kirib borish – pozitsion ustunlikdan kam qurol emas.
“Shaxmat juda kuchli psixologik o‘yin. Sindarov ongiga shubha solish va Gukeshga ishonch berish uchun ko‘p narsa kerak bo‘lmaydi”, – dedi u.
Ya’ni, bu faqat ochilishdagi tayyorgarlik yoki kompyuter tahliliga tayanadigan duel emas. Birinchi xato ko‘pincha qo‘l titraganidan, emas, ichkaridagi shubhalardan boshlanadi.
Carlsen va klassik jahon chempionligi formatiga keskin qarash
Savol Gukeshning hozirgi formasi match boshlangach qanchalik ahamiyatli bo‘lishiga borganda, Carlsen mavzuni kengaytirdi va o‘zi yillar davomida tanqid qilib kelayotgan klassik jahon chempionlik formati haqida yana keskin fikr bildirdi.
APL Pipers jamoasi safida GCLning to‘rtinchi mavsumida o‘ynayotgan Carlsen uchun bu yangilik emas, lekin ohang keskinligicha qolgan:
“Dunyoning eng kuchli shaxmatchisini aniqlash uchun bu favqulodda yomon usul, deb o‘ylashimning sabablaridan biri shuki, siz eng ‘tenglashtiruvchi’ format – klassik o‘ynaysiz, lekin partiyalar soni juda kam bo‘ladi”, – dedi u.
Uning ta’kidlashicha, hatto match oldidan baho juda bir tomonlama bo‘lib ko‘ringan taqdirda ham, natija ko‘pincha hisobda shunday aks etmaydi.
“Agar siz bir matchni boshlanishidan oldin 80–20 deb baholasangiz ham, shaxmat juda ‘durli’ o‘yin bo‘lgani uchun yakunda hisob juda yaqin bo‘lib chiqishi ehtimoli baribir juda yuqori”, – dedi Carlsen.
Qisqa format, kam partiya – kichik tebranishlar, katta oqibatlar.
Gukeshning shift darajasi va hal qiluvchi start
Matchning o‘zi haqida gap ketganda, Carlsen Gukesh va Javokhir Sindarov sifati bo‘yicha teng kurashga chiqayotganini ochiq aytdi. Uningcha, gap faqat shakl va momentni kim yaxshiroq ushlab qolishida.
“Gukesh o‘z shift darajasi Sindarovnikiga teng yoki undan ham yuqori ekanini ko‘rsatgan”, – dedi u.
Shu bilan birga, u qisqa formatda startdagi zarba hamma narsani hal qilib qo‘yishi mumkinligini ogohlantirdi. Bu yerda birinchi bo‘lib oldinga chiqish – nafaqat hisob, balki psixologik maydonni egallash demak.
“Agar Sindarov erta oldinga chiqsa, bu Gukesh uchun juda, juda yomon xabar. Agar Gukesh erta oldinga chiqsa, u avtomatik tarzda katta favoritga aylanadi. Bunday matchlar shunday ishlaydi”, – dedi Carlsen.
Shunday qilib, bu bahs atrofidagi savol bitta nuqtaga borib taqaladi: kim birinchi zarbani aniq beradi – Gukeshmi yoki Sindarovmi? Natija, ehtimol, aynan shu lahzada hal bo‘ladi.
