Madring: Ispaniya Gran-prisi uchun yangi trassa
Formula 1 taqvimi nihoyat yangi manzilga ega bo‘ldi. Las Vegasdan keyingi ilk yangi trassa — Madring — bu hafta Ispaniya Gran-prisini qabul qiladi va allaqachon paddokdagi kayfiyatni o‘zgartirib ulgurgan. Qog‘ozda u ko‘cha trassasi sifatida yuritiladi, lekin haqiqiy manzara bundan ancha murakkabroq: yarim qismi IFEMA ko‘rgazma markazi atrofida aylanadi, qolgan qismi esa deyarli doimiy avtodromga xos ruh bilan La Monumental tomon burilib ketadi.
Ko‘tarilishlar, pasayishlar, ko‘r-ko‘rona burilishlar — hammasi bor. Ayniqsa, 7-burilishdan 8-burilishga qadar bo‘lgan 8 foizlik tik ko‘tarilish televizordagidan ko‘ra tirik ko‘z bilan ko‘rganda ancha keskin seziladi. Haydovchilar hali asfaltni haqiqiy tezlikda sinab ko‘rishga bir sutka bor, ammo allaqachon ilk xulosalar paydo bo‘lgan: bu hafta oxiri oson o‘tmaydi.
La Monumental: amfiteatrga aylangan burilish
Madring haqida gap ketganda, hamma avvalo bir nuqtani tilga oladi: La Monumental. Banklangan, uzun, tomoshabinlar bilan o‘ralgan bu burilish trassaning yuragi bo‘lib ulgurgan.
Dastlabki chizmalar paydo bo‘lganidan beri haydovchilar, jamoalar va Pirelli uni mavsumdagi eng murakkab texnik burilishlardan biri sifatida tilga olmoqda. Qurilish paytidagi suratlar ham hayrat uyg‘otgan edi, ammo endi — 550 metrga cho‘zilgan burilish to‘liq tayyor bo‘lgach — manzara yanada ta’sirli ko‘rinadi.
Tribunalar baland ko‘tarilgan, ichki tomonda ulkan mehmondo‘stlik zonasi qad rostlagan. Muhitda bir paytlar Interlagos start-finish to‘g‘risidagi siquvchi, shovqinli atmosfera eslaydi. Bu yerda poyga faqat tezlik haqida emas, bosim, xatoga yo‘l qo‘ymaslik va jasorat haqida ham bo‘ladi.
Endi asosiy savol: bu burilishda bir nechta poyga trayektoriyasi paydo bo‘ladimi? Agar haydovchilar turli chiziqlarni sinab ko‘rish imkoniga ega bo‘lsa, La Monumental nafaqat texnik sinov, balki quvib o‘tishlar uchun ham sahnaga aylanishi mumkin.
Turn 5/6: yashirin tuzoq
Madring atrofida xatoga majbur qiladigan nuqtalar yetarli. La Monumental, 17-burilishdagi og‘ir tormozlanish — bularning bari haydovchilarni hushyor turishga majbur qiladi. Lekin asosiy bosh og‘riq boshqa joyda bo‘lishi kutilmoqda.
F3 sinovlaridan olingan ma’lumotlar, asfalt ustidagi shinalar izi bitta nuqtani ko‘rsatmoqda: 5/6-burilishlardagi shikana. U trassaning eng tez qismidan — 3-burilishdan keyingi uzun, oqimli bo‘limdan so‘ng keladi. Haydovchilar yuqori tezlikdan murakkab, ritmi buzuvchi shikanaga “sakrab tushishlari”ga to‘g‘ri keladi.
Kerblar bilan ehtiyot bo‘lish kerak bo‘ladi. Lekin asosiy xavf — chiqishdagi to‘siq burchagi. U shunday “qisuvchi” nuqta hosil qiladiki, ozgina xato, ozgina haddan tashqari agressiv chiqish — va mashina beton bilan yuzma-yuz. Madring ilk haftasida eng ko‘p xatolik aynan shu yerda ko‘rilsa, ajab emas.
Silliq asfalt va tabiiy chegaralar
Ko‘cha trassalari ko‘pincha notekislik, chayqalish, mashinalarni balandroq klirensga majburlovchi “to‘lqinlar” bilan esga tushadi. Madring bundan mustasno.
Trassa bo‘ylab piyoda sayr qilish asfaltning naqadar silliqligini ochib berdi. Jamoalar uchun bu yaxshi xabar: sozlamalarda mashinani keraksiz ko‘tarishga hojat qolmaydi, demak, aerodinamik samaradorlikni saqlab qolish mumkin bo‘ladi.
Ko‘plab joylarda devorlar tabiiy chekka vazifasini bajaradi. Ayrim uchastkalarda esa bo‘yalgan kerblar haydovchilarni beton devordan uzoqroqda ushlab turish uchun qo‘shilgan. FIA ayrim burilishlarda Jeddah, Miami va Austin trassalarida qo‘llanadigan mayda bo‘rtma chiziqlarni ham ishlatgan — ular oq chiziqni “sezdirib” turadi va haydovchiga chegarani oyoq va rul orqali his qilishga yordam beradi.
Trassa tez, silliq va xatoni kechirmaydigan ko‘rinishda. Bu kombinatsiya poyga kuni dramatik lahzalar va xavfli xatolar uchun zamin yaratishi mumkin.
IFEMA paddoki: adashib qolish oson bo‘lgan gigant
Madringga kelganlar uchun birinchi “poyga” — trassada emas, paddok ichida. IFEMA majmuasi ichida joylashgan F1 paddoki mislsiz darajada katta. Hamma birinchi kunlarda yo‘l topish bilan ovora.
Garajlar odatdagidek bir chiziqqa tizilgan emas. Williams va Racing Bulls o‘rtasida 150 metrli katta bo‘shliq bor — bu yerga media va TV zonasi joylashtirilgan. Natijada paddok chizig‘i uzilib-uzilib ketgan, ritmi buzilgan, lekin o‘ziga xos.
Garajlar ortidagi manzara ham noodatiy. Texnik ofislar va yuk mashinalari bir joyda, mehmondo‘stlik zonalari esa butunlay boshqa hududga chiqarib qo‘yilgan. Ayrim jamoalar — IFEMA ichidagi konditsionerli binolarda, boshqalar, jumladan McLaren va Mercedes — tashqarida, issiq ostida ishlashga majbur.
Odatda yonma-yon joylashadigan Williams va Racing Bulls o‘rtasida bu safar g‘alati masofa paydo bo‘lgan: biridan ikkinchisigacha piyoda yurish ikki daqiqadan ko‘proq vaqt oladi. Bu mayda detallar emas — logistika, uchrashuvlar, muhandislar va haydovchilar harakati uchun bu ham alohida boshqaruv talab qiladi.
Uzun pit-leyn va murakkab chiqish
Trassaning noodatiy arxitekturasi pit-leynni ham o‘zgartirib yuborgan. Garajlar kompleksining cho‘zilgan shakli tufayli pit-leyn favqulodda uzun bo‘lib chiqqan.
Rasmiy o‘lchovga ko‘ra, tezlik cheklov chiziqlari orasidagi masofa 562 metrni tashkil etadi. Bu — strategiya nuqtai nazaridan juda katta raqam. Va bu hali hammasi emas: chiqish yo‘li ham ancha cho‘zilgan, murakkab.
Mashinalar pitdan chiqqach, o‘ng tomondagi beton devorga qarab tezlanadi, so‘ngra 3-burilish chiqishida asosiy trassaga qo‘shiladi. Pirelli hisob-kitobiga ko‘ra, bitta pit-stop taxminan 25 soniya yo‘qotishga teng bo‘ladi. Bunga pit-leynning 1-burilishga emas, balki 3-burilishga ulanayotgani ham ta’sir qiladi.
Bu esa bitta savolni o‘rtaga tashlaydi: jamoalar strategiyada qanchalik jasur bo‘la oladi? Uzun pit-leyn qo‘shimcha to‘xtashlarni qimmat qiladi, demak, rezina boshqaruvi, stintlarni cho‘zish va xavfsizlik mashinasi ostidagi “bepul” pit-stoplarni poylab turish Madringda hal qiluvchi omilga aylanishi mumkin.
Madring hozircha faqat ko‘z bilan baholangan, simulyatorlarda “haydalgan” trassa. Ammo bir narsani allaqachon aniq aytish mumkin: bu oddiy yangi nuqta emas. Silliq asfalt, baland tribuna ostidagi La Monumental, xatoga to‘la shikana va strategiyani o‘zgartirib yuboradigan pit-leyn — hammasi birlashib, Ispaniya Gran-prisini yangi davrga olib kirishi mumkin.
Endi navbat haydovchilarda: kim birinchi bo‘lib bu murakkab labirintni o‘z foydasiga aylantira oladi?
