Liverpoolning 4,4 milliard funtlik narxi: Arzonmi yoki qimmat?
To‘rt milliard funtdan ortiq turadigan narsa “arzon” bo‘lishi mumkinmi?
Moliyaviy bozorlar tilida hozir aynan shunday savol Liverpool haqida berilyapti. Jeff Bezos ham kirgan yangi investorlar konsorsiumi klubda sezilarli, ammo nazoratni qo‘lga olmaydigan ulushni taxminan 4,4 milliard funt (6 milliard dollar) atrofidagi bahoda olish arafasida turibdi. Qog‘ozda bu raqam ulkan ko‘rinadi. Raqamlar ichiga kirganingizda esa, bu narx kutilmaganda jozibali ko‘rinish ola boshlaydi.
Liverpool – NFL pastki choragida, lekin tepadagi daromad bilan
Shimoliy Amerikadagi sport biznesi bilan taqqoslaganda, Liverpool deyarli “chegirmadagi” aktivga aylanadi. 2025 yilda Forbes hisob-kitobiga ko‘ra, 32 ta NFL klubidan atigi yettitasi Liverpoolning 4,4 milliard funtlik qiymatidan past baholangan. Demak, klub NFL o‘lchovida pastki chorakda turardi – Arizona Cardinals (5,5 milliard dollar) yoki Cincinnati Bengals (5,25 milliard dollar) qatorida.
Biroq daromad jadvaliga qarasangiz, manzara butunlay o‘zgaradi. 2024/25 mavsumida chempionlikka erishgan Liverpool 703 million funt (taxminan 950 million dollar) tushum qayd etdi. NFL ichida bundan ko‘prog‘ini faqat bitta jamoa – Dallas Cowboys – ishlab topdi, ularning daromadi 1,2 milliard dollar (taxminan 880 million funt) atrofida bo‘lgan. Arizona Cardinals esa, taqqoslash uchun, 571 million dollar atrofida daromad ko‘rsatdi – deyarli Liverpoolning yarmiga teng.
Ya’ni, NFL mezonida bu klub eng arzonlardan biri bo‘lardi, lekin daromad bo‘yicha deyarli cho‘qqida. Investorlar uchun bu kombinatsiya – kam uchraydigan topilma.
Lakers bilan narx o‘yini: ikki baravar daromad, yarmidan kam baho
Amerika sportidagi boshqa yulduz aktivga o‘taylik. Josh Kushner va Bob Iger boshchiligidagi guruh LA Lakers klubini sotib olish bo‘yicha kelishuvga yaqinlashmoqda. Taxminiy narx – 12,5 milliard dollar (9,3 milliard funt atrofida). NBA gigantining o‘tgan yildagi daromadi taxminan 550 million dollar (407 million funt).
Endi taqqoslash aniq ko‘rinadi: Liverpool bir yilda deyarli ikki baravar ko‘p daromad keltiradi, lekin qiymati Lakers bahosining yarmidan ham past. Shu nuqtada 4,4 milliard funtlik kirish narxi “qimmat”dan ko‘ra “shans”ga o‘xshab qoladi.
Global sahna: Liverpoolning yetib boradigan joylari
Moliyaviy hisobotlar qatoriga ijtimoiy tarmoqlarni qo‘shsangiz, farq yanada keskinlashadi. 2024 yil dekabrida Liverpool barcha platformalarda 200 milliondan ortiq obunachi borligini ma’lum qildi. Bu ko‘rsatkich – NBA’da eng ko‘p kuzatiladigan jamoa bo‘lgan Lakers auditoriyasidan ikki baravar katta.
Klub yiliga bir milliarddan ortiq ijtimoiy tarmoq “engagement”larini qayd etadi. Bu faqat raqamlar emas, balki geografiya: Liverpool va boshqa Premier League klublari deyarli har qit’ada tomoshabinga ega. Eng yirik Amerika franchayzinglari ham global qamrov va miqyos bo‘yicha bu darajaga yetolmayapti.
Yangi konsorsium shuni sotib olyapti: Shimoliy Amerika standartlari bo‘yicha eng yuqori daromadli franchayzinglar qatoriga kiradigan aktiv, lekin bahosi hanuz ko‘plab NFL va NBA gigantlaridan past; ustiga-ustak, chegaralardan o‘tib ketadigan, sportdan tashqariga ham cho‘zilgan iste’molchi bazasi.
Arzon narxning soyasi: Yevropa futbolining xavfi
Biroq bu “arzonlik”ning narxi bor. Yevropa futbol klublari odatda og‘ir zarar bilan ishlaydi. 2024/25 mavsumida Premier League doirasida soliqqa qadar foyda ko‘rsatgan atigi to‘rtta klubdan biri – aynan Liverpool bo‘ldi. Ungacha esa ketma-ket ikki yil davomida klub 57 million va 9 million funt soliqqa qadar zarar yozgan.
NFL bilan solishtiring: ligadagi jamoalar o‘rtacha 100 million dollar (taxminan 75 million funt) atrofida operatsion foyda qiladi. Lakers o‘tgan yili taxminan 170 million dollar foyda ko‘rsatgan. Ya’ni, Amerika franchayzinglari barqaror foyda mashinasiga o‘xshaydi, Yevropa klublari esa ko‘pincha egalarining cho‘ntagiga suyanadigan, xarajatlari tez o‘sadigan biznes.
Sabablar ma’lum: maosh chegaralari yo‘q, tushib ketish (relegation) xavfi bor, transfer bozoridagi raqobat narxlarni osmoniga chiqaradi. Daromadlar sog‘lom sur’atda o‘sayotgan bo‘lsa ham, xarajatlar undan ham tezroq ketishi mumkin. Kirish narxi pastroq, lekin bu klub deyarli an’anaviy tarzda kapital qo‘shimchalarini talab qiladi.
FSG o‘yin rejasi: 300 milliondan 4,4 milliardgacha
Shu xavfga qaramay, so‘nggi o‘n yillik Liverpool atrofidagi sarmoyadorlar hikoyasini butunlay boshqa ranglarda bo‘yab qo‘ydi. Fenway Sports Group 2010 yilda klubga kirganida, baholash atigi 300 million funt atrofida edi. O‘n olti yil o‘tib, shu klub 4,4 milliard funt turadigan aktivga aylandi.
Bu – 14 baravardan ortiq o‘sish. NFL jamoalarida xuddi shu davrda o‘rtacha ko‘rsatkich – taxminan 7 baravar. Ya’ni, FSG tajribasi shuni ko‘rsatdiki, eng yirik Yevropa klublari qiymati Amerika franchayzinglaridan ham tezroq ko‘payishi mumkin.
Bugungi yangi investorlar aynan shu garovni qo‘yyapti. Ular Yevropa futbolidagi xarajat bosimi va moliyaviy xavflarni biladi, lekin yuqori toifali klublar qiymati hali ham NFL va NBA raqiblaridan tezroq o‘sishini kutyapti. FSG ning o‘tgan 16 yillik yo‘li bu qarashni tasdiqlab turibdi.
Savol endi boshqa: agar Liverpool keyingi o‘n yillikda ham xuddi shunday sur’atda o‘sishda davom etsa, 4,4 milliard funt – tarix kitoblarida qanchalik “pishiq savdo” sifatida qayd etiladi?
