Lionel Messi va Vozinha: Kabo-Verde vs Argentina
Lionel Messi qarshi Vozinha. Dastlab quloqqa g‘alati eshitiladi, lekin jahon chempionati shu nuqtaga kelib, aynan mana shu to‘qnashuvni kutyapti.
Juma kuni kechasi, Miami Stadium. Bir tomonda futbol tarixining eng buyuk sahifalarini yozgan Argentina. Ikkinchi tomonda esa uch hafta oldin deyarli hech kim tanimagan, 40 yoshli darvozabon boshchiligidagi Kabo-Verde.
Bu faqat 1/16 final emas. Bu turnirning eng ertakona hikoyalaridan birining sinovi.
Kichik orollar, katta sahna
Kabo-Verde jahon chempionatiga ilk bor kelgan bo‘lsa-da, allaqachon bosh sarlavhalarni egallashga ulgurdi. Ularga Yevropa chempioni Ispaniyaga qarshi hech kim imkon bermagan. Natija? 0:0.
G‘alaba ham bo‘lmadi, baribir bu jahon chempionatlari tarixidagi eng katta sensatsiyalardan biri sifatida tilga olindi. Keyin esa ikki karra jahon chempioni Urugvay va Saudiya Arabistoni bilan duranglar. Uchta o‘yinda uchta durang – va guruhdan ikkinchi o‘rin bilan chiqish.
Endi esa raqib – amaldagi jahon chempioni Argentina. Qog‘ozda – tarixdagi eng katta nomutanosibliklardan biri bo‘lishi mumkin bo‘lgan juftlik.
Bir tomonda – uch karra jahon chempioni, qit’a chempionatida rekord sohibi, doimiy gigant. Ikkinchi tomonda – Afrika Millatlar Kubogiga ilk bor atigi 2013 yilda chiqqan, futbol federatsiyasi 1980-yillar o‘rtalarida tashkil topgan davlat.
Argentina ilk bor 1930 yilda jahon chempionatida ishtirok etganida, Kabo-Verde hali Portugaliya mustamlakasi edi. O‘sha turnirda argentinaliklar finalga qadar yetib borib, Urugvayga yutqazishgan. Shundan buyon La Albiceleste faqat bir marta – 1970 yilgi Meksikadagi mundialni boy bergan, urush yillari atrofidagi uchta turnirdan esa o‘z ixtiyori bilan voz kechgan.
1978 yil – Buenos-Ayresda Niderlandiyani 3:1 hisobida mag‘lub etib, birinchi kubok. 1986 yil – G‘arbiy Germaniya ustidan 3:2 hisobidagi g‘alaba va ikkinchi unvon. So‘nggi to‘rt yil ichida esa Qatar osmonida uchinchi jahon chempionligi, Fransiya bilan 3:3 hisobidagi dramatik durang va penaltilar seriyasi.
Bu orada Argentina qit’ada ham hukmronlik qildi: Copa America’da 16 marta g‘oliblik, oxirgi ikki turnir – ketma-ket. Fifa reytingida 2022 yil martidan beri ilk uchlikdan tushmagan, ikki yil davomida birinchi pog‘onani egallab turib, o‘tgan yili o‘rnini Fransiyaga bo‘shatgan.
Kabo-Verde esa? Ularning futbol federatsiyasi 1982 yilda tuzilgan, Fifa a’zoligiga 1986 yilda qabul qilingan – aynan Argentina ikkinchi bor jahon chempioni bo‘lgan payt.
Diasporadan boshlangan inqilob
Kabo-Verdening o‘sish hikoyasi 2010 yilda, murabbiy Joao de Deus katta qaror qabul qilganida boshlanadi. U diaspora tomon yuzlandi va bir yo‘la sakkiz nafar debyutantni chaqirdi.
Hozirgi tarkibda 12 nafar futbolchi orollarning o‘zida tug‘ilgan. Urugvayga qarshi 2:2 hisobidagi durangda jahon chempionatlaridagi ilk golni urgan Kevin Pina – poytaxt Praia shahri vakili. Biroq jamoaning tayanchi baribir diasporada.
Beshta futbolchi Niderlandiyada tug‘ilgan, uch nafardan Fransiya va Portugaliyada. Hech biri mamlakatning yarim professional ichki ligasida to‘p surmaydi. 23 nafar futbolchi Yevropada, lekin faqat bitta o‘yinchi – Villarreal himoyachisi Logan Costa – qit’aning eng kuchli besh ligasidan birida o‘ynaydi.
Vozinha – 40 yosh, turnir kashfiyotlaridan biri, hozircha klubga ega emas. Portugaliyaning ikkinchi divizioni vakili Chaves bilan shartnomasi seshanba kuni yakunlandi. U Portugaliyada to‘p surayotgan yetti futbolchidan biri, biroq faqat Sidny Lopes Cabral yirik klub tizimidan chiqqan: u Benfica tarkibida bo‘lgan, endi esa Trabzonspor safiga qo‘shilmoqda.
Transfermarkt ma’lumotiga ko‘ra, butun Kabo-Verde terma jamoasining bozor qiymati 54,5 million yevro. Turnirdagi 48 jamoaning atigi to‘qqiztasi ulardan arzonroq. Eng past ko‘rsatkich – Qatar, 19,9 million yevro.
Argentina esa boshqa olam. Ularning tarkibi yulduzlarga to‘la, umumiy qiymati – 807,5 million yevro, bu ko‘rsatkich bo‘yicha jahon chempionatida yettinchi o‘rin. Jadval tepasida – 1,52 milliard yevrolik tarkibga ega Fransiya.
Argentinaning ikki futbolchisi ichki chempionatda – River Plate va Boca Juniors safida, bittasi Braziliyaning Palmeiras klubida. Yarim himoyachi Rodrigo De Paul va hujumchi Lionel Messi MLSdagi Inter Miami sharafini himoya qiladi. Qolgan 21 futbolchi esa Yevropaning eng kuchli besh ligasida o‘ynaydi.
Faqat ikki o‘yinchi Argentina hududidan tashqarida tug‘ilgan: hujumchilar Giuliano Simeone (Roma, Italiya) va Nico Paz (Tenerife, Ispaniya).
Reytinglar, raqamlar va haqiqat
Kabo-Verde ilk bor 2002 yilgi saralashda jahon chempionati yo‘llanmasi uchun kurashga qo‘shilgan. Haqiqiy imkon esa faqat 2022 yil oldidan paydo bo‘ldi. To‘rt yil avval ular Qatarga bir qadam qolganda to‘xtashdi: Nigeriyaga qarshi Lagosdagi hal qiluvchi o‘yinda 1:1 – g‘alaba bo‘lganda, aynan ular mundialga yo‘l olardi.
2026 yilgi final bosqichi uchun saralashda esa vazifa yanada murakkabdek ko‘ringan: sakkiz marta jahon chempionatida qatnashgan Kamerun bilan bir guruhga tushishdi. Natija – 10 o‘yinda atigi bitta mag‘lubiyat va birinchi o‘rin.
Afrika Millatlar Kubogida ilk ishtirok – 13 yil avval, chorak finalgacha yetib borishdi va Gana tomonidan to‘xtatib qo‘yildi. Shundan beri Afcon’ga to‘rt marta chiqdilar, 2023 yilda yana chorak final. Shunga qaramay, 2025 yilgi turnirga yo‘llanma ola olishmadi, jahon chempionatiga chiqqan bo‘lsalar ham.
Fifa reytingida ular ilk bor 2006 yilda kuchli 100 talikka kirdi, birinchi Afcondan so‘ng 36-o‘ringa ko‘tarildi. 2014 yilda, 2015 yilgi turnirga yo‘l olganlarida, tarixiy maksimum – 27-o‘rin. So‘nggi to‘qqiz yil davomida 60–80 oralig‘ida aylanib yurishdi. Argentina bilan o‘yin arafasida – 64-o‘rin.
Raqamlar juda ko‘p, lekin bitta fakt alohida ajralib turadi: Kabo-Verde jahon chempionati pley-off bosqichiga chiqqan eng kichik mamlakatga aylandi. Aholisi qariyb 530 ming kishi – Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, bu son AQShning har bir shtatidan kam. Jahon chempionatiga chiqqan mamlakatlar orasida faqat Curacao va Islandiya undan kichikroq, lekin pley-offga qadar hech biri yetib kelmagan. 1958 yildan beri bu rekordni saqlab kelgan Shimoliy Irlandiya (1,4 million) nihoyat ortda qoldi.
Kabo-Verde – Atlantika o‘rtasidagi 10 oroldan iborat arxipelag, ulardan to‘qqiztasi yashash uchun qulay. Senegal qirg‘og‘idan 450 kilometr narida, Makroneziya guruhiga kiradi – Kanar orollari va Madeira bilan bir qatorda. 15-asrgacha bu yerda hech kim yashamagan, keyin portugaliyaliklar kelgan. Asrlar davomida bu hudud qul savdosining yirik markazlaridan biri bo‘lib qoldi. 1975 yilda esa mustaqillikka erishdi.
Argentina bilan solishtirsak, tafovut yanada keskinlashadi. BMT ma’lumotiga ko‘ra, mamlakat aholisi – 46 million. Maydoni – 2,8 million kvadrat kilometr. Dunyoning sakkizinchi, Janubiy Amerikaning esa Braziliyadan keyingi ikkinchi yirik davlati. YaIM – 683 milliard dollar. Kabo-Verde? 3 milliard.
Bir tomonda – global iqtisodiy o‘yinchi, futbol superdavlati. Ikkinchi tomonda – Atlantika o‘rtasidagi kichik orollar davlati, o‘z orzusi ortidan ketayotgan jamoa.
Messi va Vozinha: sahnaga chiqish vaqti
Mana endi bu ikki qutb Miami Stadium maydonida to‘qnashadi. Lionel Messi – o‘zining ehtimol so‘nggi jahon chempionatida, yana bir bor tarixga muhr qo‘yish ilinjida. Qarshi tomonda esa Vozinha – 40 yoshida birdaniga global sahnaga chiqqan, jamoasining ramziga aylangan darvozabon.
Kabo-Verde uchun bu o‘yin allaqachon mo‘’jiza. Argentina uchun esa bu – majburiyat, bosim, unvonni himoya qilish yo‘lidagi navbatdagi qadam.
Savol bitta: bu kecha kuchlar nisbati g‘alaba qozonadimi yoki jahon chempionati yana bir bor kichik orollarning katta orzusiga yon beradimi?
