Lionel Messi: Futbolning Eng Buyuk Afsanasi
39 yoshida, jaziraviy issiq ostida 120 daqiqa yugurganidan so‘ng Lionel Messi jim turib qoldi. Ko‘zlari yoshlanib, bo‘ynida kumush medal. Ammo bu safar 12 yil avvalgi singari bo‘lmadi. Uni yillar davomida nishonga olgan, tushunarsiz tanqidlar tasvirlagancha ham emas. U shunchaki atrofga boqdi, hammasini yana bir bor ichiga yutdi.
Keyin esa o‘tirib qoldi. O‘sha maydon chizig‘iga, bundan o‘n yil avval “terma jamoa bilan hech qachon yutolmayman”, degan ishonch bilan tark etgan o‘tloqqa. Butsa bog‘ichlarini yecha boshladi. Argentina libosida oxirgi marta.
Sahna ortidan ketayotgan afsona
Messi o‘ziga xos uslubida, shovqinsiz, kameralar uchun maxsus sahnalarsiz, “Last Dance”siz, katta intervyusiz ketmoqda. Turnir tugaguncha bir og‘iz so‘z ham aytmadi. Bu ajablanarli emas: Rosario ko‘chalarida to‘rt yoshli, “katta bolalar uchun juda kichkina” deb hisoblangan paytidan beri u gapni emas, o‘yinini ishlatib keladi.
Ikki o‘n yillikdan ortiq davom etgan xalqaro yo‘l. 207 o‘yin. To‘qqiz final. To‘rtta yirik sovrin. Eng kattasi — 2022 yilda. Endi esa Messi Argentina terma jamoasidan rasman ketdi. Hikoya Ispaniyaga qarshi og‘ir mag‘lubiyat bilan yakunlandi, lekin bu yakun uning turnirdagi porlashi, qolaversa butun ertakdek karerasidan hech narsani olib qo‘ya olmaydi.
2026 yil. 39 yoshli futbolchi orzu qilgan hamma cho‘qqilarni zabt etgan. Shunday paytda, uzoq yillar davomida unga qaratilgan eng katta e’tiroz — “xalqaro maydondagi muvaffaqiyatsizlik” bo‘lganini eslash ham qiyin. “Ha, u Barca bilan qila oladi, lekin nega mamlakati bilan eplay olmaydi?” degan savol yillar davomida qayta-qayta yangradi.
Bu kinoyalar faqat raqib muxlislaridan kelmadi. O‘z mamlakati ichida ham. Messi va uning oilasi Argentina muxlislari hamda ayrim jurnalistlar tomonidan haqorat, hurmatsizlik, hatto nafratni boshidan kechirdi. Bugun esa aynan o‘sha odamlar uni osmonga ko‘tarishdan charchamayapti.
To‘rt ketma-ket yo‘qotilgan final. Yillar davom etgan alam. 2016 yilda Chile ustidan yana bir finalni boy bergach, terma jamoadan ketishini e’lon qilgani, so‘ngra bu qarorini qaytarib olgani. Ana shundan keyin kayfiyat asta-sekin o‘zgara boshladi.
La Scaloneta davri va toshib ketgan to‘lqin
Lionel Scaloni, Rodrigo De Paul, Cristian Romero, Emiliano Martinez bilan birga, tajribali Angel Di Maria va Nicolas Otamendi yelkasiga tayanib, Messi boshchiligidagi Argentina nihoyatda maxsus jamoaga aylandi. 2021 yilda, ashaddiy raqib uyida, nihoyat to‘g‘on yorildi. To‘lqin ochilgach esa, uni hech kim to‘xtata olmadi.
Enzo Fernandez, Julian Alvarez kabi yangi yuzlar kelib qo‘shildi. Argentina yana dahshatli kuchga aylandi, yo‘lida uchraganlarni (Saudiya Arabistonidan tashqari) yoppasiga yanchib, yana uchta yirik sovringa, jumladan 2022 yilgi FIFA World Cup kubogiga qo‘l soldi. “La Scaloneta”ga qarshi o‘ynashni hech kim xohlamasdi. Chunki bu jamoani oldinda bitta inson — mutlaq lider, ortida esa o‘z butiga xizmat qilayotgan armiyaga o‘xshagan futbolchilar olib borardi.
Bugunga kelib Messi terma jamoani uning tarixdagi eng buyuk davridan o‘tkazib, tark etmoqda. Bu jamoa futbol tarixidagi eng kuchli tarkiblardan biri sifatida tilga olinadi. Uning so‘nggi o‘yiniga qadar, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari Argentina Messining ishtiroki bilan pley-offda yutqazishini umuman ko‘rmagan edi. Bir paytlar “xalqaro maydonda muvaffaqiyatsiz” deb tamg‘a bosilgan odam endi shunchalik ko‘p kubok yutdiki, o‘sha tanqidchilar bugun “xalqaro futbol aynan unga moslab qurilgan” deb g‘o‘ldirashga majbur.
Raqamlar emas, ruh ketmoqda
Futbolning eng katta sahnasi o‘zining bosh yulduzini yo‘qotmoqda. Bir yil ichida 91 ta gol. Sakkizta Ballon d’Or — to‘rttasi 25 yoshiga qadar. 1 348 ta golga bevosita hissa. 44 ta sovrin. Rekordlar ro‘yxati tugamaydi, va ular yillar o‘tib ham saqlanib qoladi.
Lekin futbol aslida undan ham ko‘prog‘ini yo‘qotmoqda. Chunki bu o‘yin matematika emas, san’at. Messi esa shu san’atning eng sof, eng tiniq ifodasi edi.
U ehtimol tarixdagi eng iste’dodli futbolchi. Lekin iste’dodning o‘zi yetmaydi. U jamoasini yana bir bor World Cup finaliga sudrab chiqardi, o‘zi farzandlari yoshidagi yulduzlardan ustun o‘yin ko‘rsatdi, bularning bari otasi o‘lim to‘shagida yotgan paytda sodir bo‘ldi. Bu, shunchaki “talant” bilan tushuntirilmaydi. Sportni bir necha bor zabt etgan odam har bir uchrashuvga go‘yo oxirgisi kabi tashlanishi bilan ham izohlanmaydi.
Messining ta’sirini so‘z bilan to‘liq ifodalashning iloji yo‘q. Bunga mendan ancha iste’dodli qalam sohiblari ham urindi, ammo uddalay olmadi. Balki bunga sabab ham bor: futbol ixlosmandlari “overrated”, “overhyped” degan so‘zlarni eshitganda ko‘zini lo‘q qilib yuborishining sababi ham shu. Chunki uning eng katta merosi statistikaga umuman aloqador emas.
Har kimning o‘z Messisi bor
Har bir muxlis bu karerani o‘zicha boshdan kechirdi. Va har kim uni o‘zicha eslab qoladi. Kimdir Real Madrid, Athletic Club yoki Getafe darvozasiga kiritgan yakka-yu-yolg‘iz reydlarini eslaydi. Kimdir Jordi Alba uzatmalarini, MSN uchligining uyg‘unligini, tarixdagi eng buyuk yarim himoya uchligiga bo‘lgan aloqasini. Ko‘pchilik uchun esa uning qo‘lida Champions League, cheksiz La Liga sovrinlari va, albatta, nihoyat ko‘tarilgan World Cup kubogi jonlanadi.
La Pulga bizga maydonda minglab lahzalar qoldirdi. Ammo uning futbolga bergan eng katta qadriyati — bu o‘z hunarini mukammal egallagan insonni tomosha qilish hissi. O‘yinni boshqalardan ko‘ra chuqurroq ko‘radigan, tezroq o‘ylaydigan, boshqacha tushunadigan kimnidir kuzatish baxti. Milliardlab odam to‘p tepgan, lekin u keltirgan ehtiros, his-tuyg‘u, sof quvonch — mislsiz.
Kimdir uni o‘z mamlakati uchun o‘ynayotgani uchun sevdi. Kimdir esa shunchaki “dunyodagi eng yaxshi futbolchi”ni ko‘rish uchun ekran qarshisiga o‘tirdi. Baribir bir narsa o‘zgarmadi: uning har bir o‘yini — dahoning jonli namoyishi edi. Oddiy bir birinchi teginish, bo‘shliqqa qabul qilingan to‘p, tezkor devor o‘yini, yelka harakati yoki bo‘sh tashlab yuborilgan to‘p — bularning o‘zi odamni lol qoldirardi. Chunki u imkonsizdek tuyulgan ishlarni oson qilib qo‘yardi.
Keyin esa faqat o‘zi ko‘ra oladigan paslar. Faqat u topa oladigan burchaklar. Faqat u ochib bera oladigan himoyalar. Ustiga-ustak, u — tarixdagi eng sermahsul to‘purarlardan biri.
Bolaligimizni qaytarib bergan odam
Uning ketishi — kattalarning yuragiga bolalarcha yig‘ini qaytarib keladigan kamdan-kam holatlardan biri. O‘sish, maktab, universitet, psixologiya darslari buni tushuntirib bera olmaydi. Futbol — aslida bolalar o‘yini. Faqat kattalar bu o‘yinga aqldan ozdiradigan pul oladi, murabbiylik qiladi, tahlil qiladi. Bir odam esa bu o‘yinni mukammal darajaga olib chiqdi.
Taktika, jismoniy tayyorgarlik, logistika — hammasi muhim. Lekin o‘yinning yuragi, bolalikdagi o‘sha beg‘ubor zavq yo‘qolmaydi. Uni faqat Messidek kimdir uyg‘ota oladi. Uning golini nishonlagan har bir muxlisda bolalikdagi hayratni qayta tiriltiradi. Hech kim uning ketishini istamaydi. Chunki hech kim bu sehr tugashini xohlamaydi. Hamon ichimizda o‘sha kichkina bola bor: “Yana bir yil qol, Leo”, deb iltijo qilayotgan.
Tarixda juda kam futbolchi bor — ham ramz bo‘lishga yetadigan iste’dod, ham yetakchilik qilishga yaroqli donishmandlikka ega bo‘lgan. Messi o‘z o‘yini, ehtirosi, kamtarligi va o‘yinga sof muhabbati bilan butun bir avlodni ilhomlantirdi.
O‘sha avlod bor-budini sotib, uni jonli ko‘rish uchun dunyoning narigi chekkasiga uchib bordi. O‘sha avlod maktabdan yugurib chiqib, eski Camp Noudagi navbatdagi darsini o‘tkazib yubormaslikka harakat qildi. O‘sha avlodning bolalari Argentina yoshlar terma jamoasi orqali katta futbolda ko‘tarildi. Va televizor qarshisida unga qarab ulg‘aygan, bir kun kelib hech bo‘lmasa mashg‘ulotda yonida turishni orzu qilgan o‘sha bolalar, maydonga chiqqan har bir daqiqasida hayotini tikdi. Faqat bitta maqsad bilan: o‘z qahramoniga nasib etishi kerak bo‘lgan kubokni nihoyat uning qo‘liga tutqazish.
Ko‘pchilik “futbol Messiga World Cup qarzdor edi” deydi. Aslida esa bu qarzni futbolchilar qaytarishi kerak edi — baribir bu jamoaviy sport. Ular buni juda yaxshi tushundi. Ular Messining yillar davomida osmonni ham, yeru ko‘kni ham ko‘chirib, mamlakatiga shon-shuhrat olib kelishga urinayotganini ko‘rib ulg‘aydi. Har safar mag‘lubiyatdan so‘ng qanday qayta turib, yana urinayotganini, qanday g‘urur va qat’iyat bilan yana o‘sha quduqqa qaytganini kuzatib bordi.
Maydondan tashqaridagi Messi
Messiga beriladigan eng katta ta’rif shundaki, klub va terma jamoa bilan qilgan ishlaridan tashqari, sobiq jamoadoshlari yo‘llayotgan xabarlar, avvalo, uning insoniy fazilatlarini tilga olmoqda. Kapitan sifatida, yetakchi, jamoadosh, do‘st sifatida u nafaqat o‘yinini, balki atrofidagilarni ham o‘zgartirdi, yaxshiladi. Maydondagi noyob mahoratidan tashqari, uning fidoyiligi uni futbolchi ham, muxlis uchun ham himoya qilinadigan, himmat qilinadigan qahramonga aylantirdi. Aynan shu fazilatlar unga xalqaro futbolni mutlaq g‘olib sifatida tark etish imkonini berdi.
Uning karerasi hali tugagani yo‘q, lekin global sahnadagi so‘nggi o‘yinini allaqachon o‘tkazib bo‘lgandek. Endi odamlar uni Miami safida, eng yaqin do‘stlari bilan o‘ynab, karerasining so‘nggi boblarini yozayotganini tomosha qiladi. U yerda ham yaqinda bir haftada to‘rtta gol urdi. Lekin haqiqiy bosim, haqiqiy mas’uliyatga to‘la so‘nggi uchrashuv — o‘sha World Cup finali bo‘lib qolgani ko‘rinib turibdi.
Bu adolatli tuyulmaydi. Chunki boshqa barcha sifatlari haqida gapirganimizda ham, u 39 yoshida ham istalgan maydondagi eng zo‘r la’nati futbolchi ekanini butun dunyoga yana bir bor ko‘rsatdi. Lekin endi u hech kimga, hatto o‘ziga ham hech narsa isbotlashi shart emas.
Endi savol bitta: u ketganidan keyin futbol yana shunday sehrgarni ko‘ra oladimi? Yoki bu davr bilan birga o‘yinimizning bir bo‘lagi ham abadiy ketdimi?
