Leeds’dagi Ironman: Suv o‘tlari va duatlon haqidagi haqiqat

Ironman triatlonini yakunlash – sport dunyosida eng og‘ir, eng nufuzli marralardan biri. 2,4 mil suzish, 112 mil velopoyga, 26 mil yugurish. Uch bosqich, bitta unvon.

Leeds’dagi musobaqada esa bu formuladan bir bo‘lak uzilib tushdi.

16 avgust kuni o‘tkazilgan Ironman Leeds’da 2 mingga yaqin ishtirokchi start chizig‘iga chiqdi. Ammo eng boshida, eng ramziy bo‘lim – suzish bekor qilindi. Sabab bitta: suv yuzasini qoplagan zaharli ko‘k-yashil suv o‘tlari.

Bu faslda bunday “gulash” yangilik emas. Ammo bu yoz Britaniyani ketma-ket urgan jazirama to‘lqinlari ko‘l va daryolarni odatdagidan ham xavfliroq qildi. Natijada to‘liq triatlon o‘rniga duatlon. Va minglab soatlik tayyorgarlikdan keyin bo‘shliq hissi.

“Men Ironman bo‘ldim, lekin...”

Jack Chamberlain uchun shu yakshanba hayotidagi eng katta sport sinovi bo‘lishi kerak edi. To‘rt-besh oy davomida haftasiga qariyb 15 soatlik mashg‘ulotlar, butun hayotini shu startga moslab yashash.

U avval ham triatlonlarda qatnashgan, lekin bu – birinchi to‘liq Ironman bo‘lishi kerak edi.

Finish chizig‘idan o‘tganida odatda baland ovozda aytiladigan mashhur ibora bor: “You are an Ironman.” Shu so‘zlar uch bosqichni – suzish, velosiped, yugurishni – yengib o‘tganlarga ataladi. Chamberlain esa bu safar shu jumlani eshitdi, lekin ichida nimadir joyiga tushmadi.

U o‘zini faxr bilan his qildi. Ammo baribir nimadir “notog‘ri”. Triatlon emas, duatlon. Unvonga kichik, ammo sezilarli yulduzcha qo‘shilgandek.

Britain Triathlon ma’lumotiga ko‘ra, bu yil suv o‘tlarining ko‘payishi tufayli bekor qilingan to‘rtinchi start bo‘ldi. Statistik raqam quruq ko‘rinadi, lekin har bir bekor qilingan musobaqa ortida Chamberlain kabi yuzlab, minglab soat tayyorgarlik, rejalashtirilgan ta’til, sarflangan minglab funtlar turibdi.

Chamberlain va ko‘plab ishtirokchilar uchun eng og‘riqli nuqta – ogohlantirishning kech kelgani. Oldinroq xabar berilganida, kimdir boshqa musobaqa topishga, kimdir rejalarini o‘zgartirishga ulgurardi. U esa baribir o‘ziga nisbatan qarzdorlik hissini yo‘qotish uchun musobaqadan bir kun oldin yaqin atrofdagi ko‘lda deyarli 2,5 mil masofani suzib chiqdi. Boshqa sportchilar esa ertalabdan oldin mahalliy sport markaziga kirib, basseynda o‘z “uchinchi bosqich”ini ado etishga harakat qildi.

Chamberlainning achchiq gaplari bir nuqtaga borib taqaladi: bu holatni ancha oldinroq nazorat qilish mumkin edi. U 58 ta mamlakatdan kelgan ishtirokchilarni eslatadi – butun dunyodan odamlar, vaqtini, pulini, kuchini shu kuni uchun sarflaganlar. Shunday musobaqada xavf omillarini haftalar oldin tekshirish – hashamat emas, majburiyat bo‘lishi kerak edi.

Oqimga qarshi kayfiyat: xavfsizlikdan minnatdor bo‘lganlar ham bor

Biroq Leeds’dagi kayfiyat faqat hafsalasi pir bo‘lgan sportchilardan iborat emasdi. Marina Angela Andresen bu vaziyatda o‘ziga boshqa nuqtai nazar topdi.

U – sodiq marafonchi, o‘ziga 12 oy ichida 10 ta Ironmanni yakunlash maqsadini qo‘ygan. Suzish qismini to‘liq bekor qilish – uning sport hayotida birinchi marta yuz berdi. Oldin masofa qisqartirilgan paytlar bo‘lgan, lekin butunlay olib tashlash – yo‘q.

Shunga qaramay, u o‘zini xursand his qildi. Sababi sodda: xavfsizlik. Ko‘k-yashil suv o‘tlari bilan to‘lgan suvga kirishni u xohlamaydi. Bu nafaqat yoqimsiz, balki sog‘liq uchun xavfli.

Andresen uchun bu kun baribir bayram bo‘lib qoldi. U Yorkshire aholisi bilan birga ajoyib poyga o‘tkazganini aytadi, kayfiyat yuqori, yo‘l bo‘yidagi qo‘llab-quvvatlash kuchli bo‘lgan. U uch bosqichdan biri bekor bo‘lsa ham, kunni “eng yaxshi tarzda” o‘tkazganini his qildi.

Suv o‘tlari – faqat bir kunlik muammo emas

Leeds’dagi Ironman – bu faqat bitta misol. Shu haftada suv o‘tlari boshqa ko‘plab ommaviy suzish joylariga ham zarba berdi. Hatto London markazidagi Thames bo‘yidagi birinchi rasmiy cho‘milish hududi ham vaqtincha ogohlantirish e’lon qildi: suvga kirmang, “gullash” ketmaguncha kuting.

Yovvoyi suzishni yaxshi ko‘radigan, bu mavzuda bir nechta kitob yozgan Daniel Start bu holatda issiqni yagona aybdor sifatida ko‘rmaydi. Uningcha, suv o‘tlarining ko‘payishida ifloslanish ham shunchalik katta rol o‘ynayapti.

Qishloq xo‘jaligidagi intensivlashuv, dalalarga ko‘proq o‘g‘it sepilishi, keyin esa shu moddalar yomg‘ir va sug‘orish suvlari bilan ko‘l va daryolarga oqib tushishi – bularning bari “gullash” uchun ideal sharoit yaratadi. Bu esa bir mavsumlik emas, yildan-yilga chuqurlashayotgan muammo.

Startning so‘zlari qisqa, lekin og‘ir: bu muammo tez orada yo‘qolmaydi. Aksincha, davom etadi va kuchayadi.

Tashkilotchilarning og‘ir qarori

Ironman Group vakili ham o‘z pozitsiyasini bildirdi. Ular Leeds’dagi suzish bosqichini bekor qilish qarorini “og‘ir, ammo majburiy” deb ta’riflaydi. Ular uch yo‘nalish – suzish, velosiped, yugurish – bo‘yicha tinmay mashq qiladigan sportchilar mehnatini yaxshi biladi va suzishdan voz kechish qancha umidlarni yarim yo‘lda qoldirganini tushunadi.

Ammo suv sifati – bahsga ochiq bo‘lmagan chiziq. Zaharli suvga sportchini majburlab tushirish – hech bir professional tashkilot zimmasiga ololmaydigan xavf.

Leeds’dagi Ironman shu bilan sportchilar uchun ham, tashkilotchilar uchun ham og‘ir savolni stolga qo‘ydi: iqlim o‘zgarishi, ifloslanish va ekstremal ob-havo sharoitlari fonida kelajakdagi katta startlar qanday himoyalanadi?

Yangi rekordlar, yangi chempionlar haqida o‘ylashdan oldin, sport olami endi eng oddiy savolga javob topishi kerak: musobaqa bo‘ladigan suv, havo va yerning o‘zi qanchalik xavfsiz?