LeBron James Luandada yangi E1 World Championship shousida

Luanda ko‘rfazida shamol futbol to‘plarini emas, elektr qayiq dvigatellarining hushtagini ko‘tardi. Basketbol va futbol hukmron bo‘lgan mamlakatda bunday manzara hali ko‘rgan emas. Bitta ism esa hammasini o‘zgartirib yubordi.

LeBron James shaharga keldi.

41 yoshli NBA afsonasi hafta oxirida E1 World Championship musobaqasi ilk bor janubiy Afrikaga, aniqrog‘i Angolaga kirib kelgan paytda A-list yulduzlar safida Luandada paydo bo‘ldi. Seriya o‘tgan yili qit’aga ilk qadamini Lagosda qo‘ygan edi, endi navbat Atlantika bo‘yidagi bu shovqinli poytaxtga yetdi.

E1 bosh ijrochi direktori Jamie Copas buni bejiz safar emasligini aytadi.

“Bu qisqa parvoz emas, lekin u bu yerda, chunki biz qilayotgan ishga ishonadi”, – deydi u Angola poytaxtida. “Buning qiymatini kamsitib bo‘lmaydi. Ular – yulduz egalar – ulkan auditoriyani ergashtirib kelishadi.”

LeBron endi bu seriyaning oddiy mehmoni emas. U Rafa Nadal, Tom Brady, Didier Drogba, Virat Kohli va aktyor Will Smith qatorida E1 jamoasiga egalik qiladigan sport va shou-biznes gigantlari safida.

Quruqlikdagi Formula E’ni eslatadigan bu loyihaning maqsadi aniq: sportni barqarorlik va yashil texnologiyalar haqidagi kuchli xabar bilan aralashtirish.

LeBronning Angolaga ilk safari esa boshqa bir qatlamga ega bo‘ldi. U milliy qullik muzeyiga tashrif buyurib, mamlakat uni “super mehmondo‘st” kutib olganini mahalliy OAVga aytdi.

“Bu yerda juda katta tarix bor”, – dedi u yangi klubi Philadelphia 76ers nomidan gapirar ekan. “Bu tarix faqat shu mamlakatga tegishli emas, Amerikaga ham o‘tib ketadi.”

Angola erkaklar terma jamoasi amaldagi Afrika chempioni, o‘tgan yili Luandada o‘z uyida 12-marta qit’a toji bilan taqdirlangan. Shuning uchun Clube Naval de Luanda bo‘yida E1 poygasini tomosha qilgan muxlislar LeBronni ko‘rish uchun talpinishi ajab emasdi. Ular yillar davomida uni faqat televizorda ko‘rishgan, ko‘cha maydonlarida uning harakatlarini takrorlashgan, devorlariga uning posterlarini ilishgan.

Endi esa ularning orzusi suv ustida yaltirab turardi.

Yulduzlar va yangi sport

Jurnalist Omar Prata, Jornal de Angola muxbiri, E1 haqida bir necha oy avvalgacha deyarli hech narsa bilmas edi. Hammasi Will Smith va uning Westbrook Racing jamoasi Angolada keyingi uch yil davomida poyga o‘tkazish bo‘yicha kelishuv tuzilganini mart oyida e’lon qilganidan so‘ng o‘zgardi. Jamoaning bosh homiysi – Visit Angola.

“Shaharni dunyoga ko‘rsatish uchun bu qanday imkoniyat berishini ko‘ryapman, ayniqsa hukumat turizm ustida ishlayotgan bir paytda”, – deydi Prata. “Va albatta, LeBron Jamesning bu yerda bo‘lishi biz uchun juda katta gap. Angolaliklar uni televizorda ko‘rishgan, ko‘chalarda uni taqlid qilishgan, ularning uylarida uning posterlari bor.”

E1 uchun aynan shu yulduz kuchi juda zarur. Elektr quvvatli qayiqchilar 100 km/soatga yaqin tezlikda tor yo‘laklarda sakrab, sirg‘anib yuradigan bu sport turi odatda tor doiradagi muxlislarga tanish edi. Endi esa Miami, Monaco, Lake Como kabi odatiy yulduzlar manzillari qatorida Luanda nomi ham taqvimda paydo bo‘ldi.

Ko‘pchilik uchun bu ro‘yxatda Luanda begona ko‘rinadi. Ammo ko‘rfaz bo‘yidagi fanzoneda turgan mahalliy aholi vakili Edson Cabeta uchun bu – boshlanish.

“Men bunday narsani birinchi marta ko‘ryapman”, – deydi u. “Bugun buni chet elliklar qilyapti; ertaga, balki bizning ham o‘zimizning angolalik jamoamiz bo‘lar.”

Turizm vaziri Marcio de Jesus Lopes Daniel ham aynan shuni orzu qiladi. E1 poygasini qabul qilish orqali mamlakat tashrif buyuruvchilar sonini oshirishni ko‘zlamoqda.

“Bizning maqsadimiz shunchaki Angolani mashhur qilish emas”, – deydi u. “Biz Angolani tashrif buyurish, sarmoya kiritish va biznes qilish uchun yanada jozibador qilishni xohlaymiz.”

Bu yo‘lda ular allaqachon tavakkal qilib bo‘lishgan. O‘tgan noyabrda Lionel Messi boshchiligidagi Argentina terma jamoasini mamlakat mustaqilligining 50 yilligini nishonlash uchun Luandaga taklif qilishdi. Endi esa navbat suv ustidagi elektr dvigatelli shouga kelgan.

Daniel bu haftadagi poyganing aniq iqtisodiy ta’sirini baholash “erta” ekanini tan oladi.

“Bunday ko‘lamdagi tadbir bir vaqtning o‘zida bir necha sohada talabni oshiradi va imkoniyatlar yaratadi”, – deydi u. “Biz E1 keltirgan xalqaro e’tiborni kelajakdagi sayohatlar, tunashlar, xususiy investitsiyalar va ish o‘rinlariga aylantirmoqchimiz. Biz izlayotgan haqiqiy qaytish – shudir.”

Yashil g‘oya, qora raqamlar

E1 o‘zini shunchaki motospordan ko‘ra ko‘proq narsa sifatida ko‘rsatmoqchi. Barqarorlik – seriyaning asosiy tayanchi. Angoladagi poyga atrofida dengiz ekotizimini asrash ishlari, jumladan, mangrovzorlarni tiklash loyihalari o‘tkazildi.

Lekin barqarorlikni bayroq qilib ko‘targan har qanday loyiha singari, E1 ham sinchkov nigohlarni jalb qiladi. Ayniqsa, poygalar Saudiya Arabistoni, AQSh, Nigeriya va endi Angola kabi yirik neft ishlab chiqaruvchi davlatlarda o‘tayotgani fonida.

“Dunyo safarda,” – deydi Copas. “Bizni ko‘p miqdorda fosil yoqilg‘i infratuzilmasiga ega mamlakatlar qabul qilmoqda. Har bir bozor buning farqiga boradi va yashil tomondan ko‘proq ish qilishni xohlaydi. Agar biz yordam bera olsak, nega buni qilmasligimiz kerak?”

Copasning aytishicha, E1 jamoalarni tashishda avia-transportdan faqat eng oxirgi chora sifatida foydalanishni ko‘zlaydi. Har bir bekatda ular o‘z texnologiyasini namoyish etib, suvda ham elektr quvvatlash dizelga haqiqiy muqobil ekanini isbotlamoqchi.

Ammo global seriya kengaygani sari o‘z izini ham qoldirmoqda. 2025 yilda jamoalar soni 10 taga, poygalar esa yettita bosqichga yetishi rejalashtirilgan. Seriyaning o‘z yillik barqarorlik hisobotiga ko‘ra, birinchi mavsumdagi 1 672 tonna karbonat angidrid ekvivalenti ikkinchi mavsumda 4 049 tonnagacha oshgan.

“Biz yangi odamlarga yetib borish, o‘z hikoyamizni aytish uchun sayohat qilishimiz kerak, – deydi Copas. – Umid qilamizki, bu biz qoldirayotgan karbon izi zararidan ko‘ra ko‘proq foyda keltiradi. Biz karbon chiqindilarimizni qoplash va logistika zanjirining har bir bosqichini imkon qadar barqaror qilish ustida juda qattiq ishlaymiz. ‘Biz sayohat qilmaymiz, poyga qilmaymiz’ deyishimiz tentaklik bo‘lardi – unda bu yerda bo‘lishimizning ma’nosi qolmaydi.”

E1 ichida ham ish hali tugamaganini, faqat qoplash emas, faol ravishda qisqartirish ham kerakligini tan olishadi. Lagosga qaytish uchun mo‘ljallangan poyga oktyabr oyida bo‘lib o‘tishi kerak edi, ammo bu bosqich bekor qilindi. Seriya hanuz o‘z o‘rnini topishga urinayotganini ko‘rsatuvchi ishora.

Afrikadagi uzoq muddatli ta’sirini baholash uchun vaqt kerak bo‘ladi. Lekin paddock atrofida yulduz egalarining ta’siri darhol sezildi.

Suv ustida mag‘lub bo‘lgan yulduz, quruqlikda yutgan shahar

Will Smith o‘z pilotlarini ko‘rgani kelib, keyin fanzoneda muxlislar bilan selfi va qo‘l siqishlarga to‘xtadi. U sahnadan “bu yerda bo‘lish juda ajoyib” ekanini aytib, olqishlar ostida ketdi.

Suv ustida esa ssenariy boshqacha yozildi. Westbrook Racing uchun ertakdek yakun bo‘lmadi. Mexanik nosozlik jamoaning g‘alaba umidlarini barbod qildi. Inauguratsion Luanda poygasida chempionlikni Team Brady qo‘lga kiritdi.

Bu yerda, Angola suvlarida, Smithga mahalliy afsonaviy suv ruhi – baliqchilarning homiysi hisoblangan Kiandaning yordami kerak bo‘lgandek tuyuldi. Ammo hatto Kiandaning mo‘jizasi ham bu yerda futbol va basketbolni taxtdan tushira olarmikan?

Elektr qayiq poygalari angolaliklarning yuragida eng sevimli sportga aylanishi uchun uzoq yo‘l bor. Copas esa boshqa maqsadni ko‘zlaydi.

“Menimcha, bu yerda biz Angolaning hikoyalarini aytishga yordam berishimiz, Angola esa biznikini aytishga yordam berishi kerak”, – deydi u. “Biz keyingi yili ham qaytamiz, undan keyingi yili ham. Bu yerda o‘tkazayotgan bir necha kunimiz bilangina cheklanmaydi. Ularning bosib o‘tayotgan yo‘lini yanada rivojlanib borishini, biz esa shu jarayonning bir bo‘lagiga aylanishimizni istaymiz.”

Savol endi shunday: Luanda suvlarida bugun chiqqan bu elektr to‘lqinlar, ertaga butun mamlakat bo‘yicha qanday aks sado beradi?