Katie Taylor: Croke Parkdagi xayrlashuv jangidagi xotiralar
Croke Parkdagi xayrlashuv jangiga chiqayotgan Katie Taylor uchun bu kecha nafaqat karera yakuni, balki butun bir davrning yopilishi. Uning izidan kelganlar, yonida bo‘lganlar, ring chetida ovoziga ovoz qo‘shganlar bugun orqaga qarab, ilk lahzalarni eslaydi.
Bu xotiralarning barchasi bitta haqiqatni tasdiqlaydi: Katie Taylor irland sportini o‘zgartirib yubordi.
“Bu mening sparring sherigim!” – Eric Donovanning ko‘z o‘ngida tug‘ilgan afsona
Sobiq EBU super yengil vazn chempioni Eric Donovan bilan Katie deyarli tengdosh. U Irlandiya terma jamoasiga 2003-yilda, dastlabki kunlaridanoq qo‘shilganida, Katie ham allaqachon atrofda edi. Bir vazn toifasi. Bir ring. Bir xil mashg‘ulotlar.
Ular 16–17 yoshida bir-biriga qarshi sparring qila boshlashdi. Donovan avvaliga tabiiy, lekin xato bir refleks bilan harakat qildi: sekinroq, yumshoqroq, ehtiyotkorroq.
“Men axir qiz bilan sparring qilyapman”, deb o‘ylardi u.
Shunda murabbiy Zaur Antia portlab ketdi. U Donovanni qattiq koyidi, “bu yomon sparring, juda yomon” deb. Donovan esa o‘zini oqlamoqchi bo‘ldi: “Men Katie Taylor bilan sparring qilyapman. Qiz bilan.”
Antia bunga chiday olmadi. “U qiz bo‘lishi mumkin, lekin u chempion! U Olimpiada chempioni bo‘lishni xohlaydi. Sen ham jiddiy bo‘lishing kerak”, dedi u. O‘sha gap Donovanning qarashini butunlay o‘zgartirdi. Endi Katie “qiz” emas, zaldagi boshqa har qanday sportchi kabi hurmatga loyiq raqib edi.
Shundan keyin sparringlar o‘zgardi. Tezlik oshdi, texnika charxlandi, intensivlik ko‘tarildi. Lekin hech qachon yovuzlik chegarasidan o‘tilmadi. U erkaklar orasidagi yagona ayol bo‘lishiga qaramay, hech qachon o‘zini ojizdek ko‘rsatmagan. “Bolalardan biri” edi. Lekin darajada – alohida.
O‘sha paytda ayollar boksi Irlandiyada deyarli ko‘rinmas edi. Deirdre Gogarty birinchi yo‘l ochgan bo‘lsa, mamlakatni tark etishga majbur bo‘lgan. Keyin sahnaga Katie chiqdi. U nafaqat ringdagi raqiblarini, balki tizimdagi devorlarni ham sindira boshladi. Qonunlar o‘zgardi, eshiklar ochildi.
2005-yilda u ilk bor jahon chempioni bo‘lganida, 2008-yilgi Beijing Olimpiadasida ayollar boksi dasturga kiritilmadi. Bu uning yuragini sindirdi. Lekin u to‘xtamadi.
2007-yil, Chikagodagi jahon chempionati. Bu turnir Beijing uchun saralash edi. Katie esa final kechasida maxsus taklif bilan ko‘rgazmali jangga chiqishi kerak edi. Unga kiyinish xonasidayoq aytishdi: “Sen hozir ringga chiqib, ayollar boksini London Olimpiadasi dasturiga kiritish uchun jang qilasan.”
Bu oddiy sparring emasdi. Bu butun avlod uchun boshlangan kampaniya edi.
U ringga chiqdi va master-klass ko‘rsatdi.
Frankie Gavin, Billy Joe Saunders, Luke Campbell, James DeGale kabi yulduzlar tribunada turib, hayrat bilan so‘rashardi: “Bu kim o‘zi?” Eric Donovan esa faxr bilan javob bergan: “Bu mening sparring sherigim.”
“Haqiqatda mavjud bo‘lmagan orzuni ko‘rdi” – Gráinne Walsh uchun yo‘l ochgan kun
Gráinne Walsh o‘zini butunlay boshqa sportda tasavvur qilgan. U 16 yoshiga qadar to‘liq futbolga oshufta bo‘lgan, orzusi – professional futbolchi bo‘lish. Oilasida boks bilan shug‘ullanuvchi hech kim yo‘q, an’ana yo‘q, ringga bog‘lovchi hech narsa yo‘q edi.
Barchasi tasodifga o‘xshagan bir qarorga bog‘liq bo‘ldi.
2012-yil yozida u ilk bor yozgi futbol ligasiz qoldi va o‘zini formaga keltirish uchun nimadir izlay boshladi. Oddiy sport zaliga borish motivatsiya bermasligini his qildi. Shu payt uyining ro‘parasida yangi boks klubi ochilayotgani, eng muhimi, uni ochish uchun Tullamore shahriga Katie Taylor o‘zi kelishi haqida eshitdi.
Bu tasodifdek tuyulgani bilan, Gráinne uchun taqdir burilishi bo‘ldi.
Katie o‘sha payt Xitoydan, beshinchi bor jahon chempioni bo‘lib qaytgan, London Olimpiadasiga atigi bir necha oy qolgan edi. Gráinne uni ko‘rdi, suhbatlashdi va shundan keyin Olimpiadadan ko‘z uzolmadi. Bu tarixiy turnir edi – ayollar boksi ilk bor Olimpiada dasturiga kiritilgan payt.
Walsh bir narsani doim ta’kidlaydi: Katie aslida mavjud bo‘lmagan orzuga ishongan. Ayollar uchun Olimpiada ringi yo‘q paytda ham, u o‘sha ringni ko‘rib, unga erishish uchun kurashgan. Bu orzu keyinchalik butun avlodga yo‘l ochib berdi.
Gráinne boksga shu tariqa kirib keldi. Murabbiyi orqali Zaur Antia bilan aloqa qilishni, Katie mashg‘ulotlarini ko‘rish uchun yuqori malaka markaziga kirishni iltimos qildi. U zalning bir burchagida jim o‘tirib, Taylorni kuzatardi.
Oradan ko‘p o‘tmay, o‘zi ham milliy chempionatlarga chiqdi, unvonlar oldi, Irlandiya terma jamoasiga chaqirildi. 2016-yilda Qozog‘istondagi jahon chempionatiga borganida esa, pasportida yozilgan haqiqatni o‘zi ham zo‘rg‘a hazm qilardi: Katie Taylor endi uning jamoadoshi edi.
Super-muxlis bo‘lgan qiz, bir paytlar televizor qarshisida hayajondan qaltirab turgan tomoshabin, endi samolyotda Katie yonida o‘tirib, gapirayotganda qizarib ketmaslikka harakat qilardi. Shunga qaramay, ichida o‘sha eski hayrat yashab qolgan edi.
London, Excel Arena: Marty Morrissey uchun eng baland cho‘qqi
RTÉ ovozi Marty Morrissey o‘z karerasida ko‘p narsa ko‘rgan. Lekin u 2012-yilgi London Olimpiadasida Katie Taylor oltin medali uchun bo‘lgan jangni radioefirda sharhlab turgan paytini alohida qo‘yadi. Hatto yaqinda Mayo All-Irelandni yutganida ham, bu tajriba uning uchun birinchi o‘rinda qolgan.
Excel Arena o‘sha kuni nafaqat sport, balki ijtimoiy voqea markaziga aylangan. “The Fields of Athenry” kuylanganida, arenadagi har bir devor, har bir o‘rindiq titragandek tuyulgan. Irlandiyalik muxlislar ovozi tom ma’noda shiftni ko‘targan.
Ringda esa oson bo‘lmagan jang. Sofya Ochigava bilan to‘qnashuv yakunida Katie bir lahzaga ikkilandi. U otasi Pete va murabbiyi Zaur Antia tomonga qarab, “yutdimmi?” degandek savol nazari bilan boqdi. Ular esa ishonch bilan bosh irg‘ashdi. E’lon yangraganida, u endi Olimpiada chempioni edi.
Arenada g‘alati, tarixiy lahzalar ham ko‘p edi. Chiqish joylarida britan armiyasi askarlari qo‘riqlovda turardi, lekin irland muxlislari ularni ham quchoqlab, suratga tushishdan to‘xtamasdi. Qadimiy raqobat fonida paydo bo‘lgan kulgili manzara.
Yana bir noodatiy kadr: teleefir uchun sharh berayotgan Jimmy Magee yonida, radio kabinasida Marty Morrissey. Ularning oldiga kutilmaganda Kate Middleton ko‘tarilib keladi. U o‘sha kecha boksni tomosha qilishga kelgan edi. Prince William ham arenada bo‘lgandir, lekin ular bilan uchrashmagan.
RTÉ rahbariyati o‘sha kecha Katie’ni Bill O’Herlihy studiyasiga olib chiqishni istardi. Lekin Taylorlar telefon ko‘tarmas, hech qanday media qilmaslikka qaror qilgan edi. Bu ularning shaxsiy kechasi bo‘lishi kerak edi.
Morrissey esa taslim bo‘lmadi. Orqa shtabdan Katie tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgani haqida eshitdi. U tibbiyot xonasining eshigi oldida osilib turgan shifokor xalatini ko‘rib qoldi, lentali kartani taqdi va ichkariga kirib ketdi. Irlandiya terma jamoasi a’zolari uni ko‘rib, kulib yuborishdi: “Bu yerda nima qilyapsan o‘zi?”
Shunday bo‘lsa-da, u Katie va Pete’ni topdi. Pete yana rad etdi. Ammo Katie otasining ko‘ziga qarab, “Dad, menimcha, bu intervyuni qilishimiz kerak”, dedi. Shunday qilib, o‘sha tarixiy kecha efirda ham abadiylashdi.
Keyin ular “Irish embassy”ga borishlari kerakligi aytildi. Pete telefon qilib, yana mashina yuborishni so‘raganida, uning ovozida hayrat bor edi. Chunki “Irish Embassy” aslida pub bo‘lib chiqdi. U yerda ularga ulkan qarsaklar bilan kutib olish uyushtirilgan, lekin oila o‘sha kecha shovqinli bar emas, o‘z davrasida bo‘lishni xohlagan. Oxir-oqibat ular RTÉ studiyasiga qaytib, Bill O’Herlihy bilan efirga chiqishdi.
Greystonesdan Excel Arenagacha – Hugh Cahill ko‘rgan o‘zgarish
RTÉ sharhlovchisi Hugh Cahill uchun Katie Taylor avvaliga shunchaki mahalliy afsona edi. Katie Braydan, u esa Greystonesdan. Qishloq og‘zida bitta gap: “Bir qiz bor, yigitlarni sparringda urib tashlayapti.”
Bu g‘oya o‘sha yillarda ko‘pchilikka g‘alati tuyulardi. Ayollar boksi hali jiddiy qabul qilinmas, ko‘proq “qiziqarli yangilik” sifatida tilga olinardi. Cahill ham dastlab shunday o‘ylagan: mahalliy voqea, biroz oshirib yuborilgan rivoyat, xolos.
U Pete Taylorni avvaldan tanirdi – Pete Greystonesdagi Jim Doyle’s pabida eshikda ishlardi, ular regbi o‘yinlaridan keyin o‘sha yerga tez-tez kirib turishardi. Keyin esa Hugh mashg‘ulotlarni ko‘rishga bordi.
Shunda hammasi o‘zgardi.
Katie tezlik, intizom, texnika va ochko uchun kurashish madaniyatini butunlay boshqa darajada namoyish qilardi. U ringda shunchaki “yaxshi qiz bokschi” emas, mutlaq elita sportchi edi.
2012-yilgi Olimpiada finali – Sofya Ochigavaga qarshi jang – Hugh uchun Bernard Dunne’ning 2009-yildagi jahon chempionlik kechasi bilan bir qatorda turadi. Excel Arena tor, shovqin devorlarga urilib qaytadigan darajada yopiq maydon bo‘lib, o‘sha kuni klubga o‘xshab ketgan. Devorlar titrar, qichqiriqlar qaytib kelar, nafas olishning o‘zi qiyinlashardi.
Zalda deyarli hech kim Ochigava tarafida emas edi. Bir necha rus sportchisi va murabbiylari xolos. Ularning ovozi esa Irlandiya to‘lqinida butunlay yo‘qolib ketgan.
Cahill bugun ham bir narsani aytadi: dunyo Katie’ni yaxshi ko‘radi, hurmat qiladi, lekin aslida uni juda kam odam chinakamiga “biladi”. U tinchgina xayriya ishlari bilan shug‘ullanadi, diniga sodiq, lekin ringdan tashqaridagi shaxsiy hayoti, ichki olami haqida jamoatchilik deyarli tasavvurga ega emas. U shon-shuhrat markazida turib, baribir sirli bo‘lib qolgan kam sonli yulduzlardan biri.
“Yaxshi edi. O‘ta xavfli edi” – Mick Dowling nazaridagi yosh yulduz
Ikki karra Olimpiada ishtirokchisi, ikki marta Yevropa bronza medali sohibi va tajribali murabbiy Mick Dowling uchun Katie Taylor bilan tanishuv oddiy kunlardan birida boshlangan. Uning eski do‘sti Pete Taylor qizini Terenuredagi Mount Tallant Boxing Club zaliga olib kelganida, Dowling hali qanday iste’dod qarshisida turganini to‘liq tasavvur qilmagan bo‘lishi mumkin.
Uning birinchi taassuroti aniq: g‘oyat fidoyi, cheksiz ishchan. Katie kuchli zarba egasi emasdi, lekin zarbalar soni, temp, tayyorgarlik darajasi bilan raqibni bo‘g‘ib qo‘yardi. “Bob-weave-slip-slide” – pastdan o‘tish, egilish, sirpanish, yon tomonga qochish. U Dowling yoqtiradigan uslubni mukammal bajarardi: doimiy harakat, doimiy bosim.
Otasi Pete o‘sha ilk yillarda uning hayotidagi eng katta tayanch edi. Dowling bu hissani unutmaslik kerakligini alohida ta’kidlaydi: Katie’ning yo‘lida otaning mehnati ham ulkan bo‘lgan.
“Yaxshi edi. O‘ta xavfli edi”, deydi u. Yuksak darajadagi futbolchini ilk bor ko‘rgandek – bir necha daqiqaning o‘zidayoq iste’dodni ilg‘ash mumkin bo‘lgan holat.
Yana bir muhim jihat: Katie zarba qabul qila olardi. Ko‘p bokschilar “iyagi” zaif bo‘ladi, lekin u zarbadan qo‘rqmasdi. Asosiy sir – imkon qadar kam zarba qabul qilish. Taylor ba’zan bir necha zarbani yeb olsa ham, javoban doim ko‘proq qaytarardi.
Dowling o‘sha paytda Irlandiya terma jamoasi bilan dunyo kezib yurgan bo‘lsa-da, bu yosh qizda haqiqiy yulduz ko‘rayotganini darhol his qilgan. Vaqt esa uning bu sezgisini to‘liq tasdiqladi.
Croke Parkdagi kecha endi faqat bir jang emas. Bu Donovanning “bu mening sparring sherigim” degan faxrli nigohi, Walshning futbol orzusidan ringga burilgan taqdiri, Morrissey kabinasiga kelgan malikalar, Cahill eshitgan “qiz yigitlarni uryapti” degan mish-mishlar va Dowling zalida ilk bor charchamas qizaloqni kuzatgan lahzalarning yakuniy nuqtasi.
Savol endi bitta: bu pardalar tushayotganida, Katie Taylor ochib bergan sahnada yana kimlar o‘z afsonasini yozadi?
