Katie Taylor: Croke Park orzusini amalga oshirayotgan afsona

Katie Taylor bugun Croke Park’ni to‘ldirayotgan afsonaga aylangan bo‘lishi mumkin, lekin u bir paytlar ringni tark etishni ham jiddiy o‘ylagan. Hali karerasi to‘liq boshlab ham ulgurmagan pallada.

Braydan chiqqan bu jangchi RTÉ Radio 1’ning Inside Sport dasturida o‘z yo‘li, cho‘qqilar va tubanliklar haqida gapirar ekan, hammasi yakunda Flora Pili’ga qarshi shanba kungi to‘liq sotilgan jang bilan yakun topishini tan oldi. Bu faqat navbatdagi kecha emas. Bu – butun bir avlod uchun yopilayotgan, lekin boshqa avlodlar uchun ochilib bo‘lgan eshiklar ramzi.

Pekinga kirmagan orzu

2006-yil. Taylor havaskor boksda tepalikka ko‘tarilayotgan, raqiblarini birin-ketin yengayotgan payt. Shu payt Xalqaro Olimpiya qo‘mitasi Pekin-2008 uchun yangi sport turlarini e’lon qiladi.

Yengil atletikadagi ayollar 3000 metr to‘siqli yugurish, ayollar BMX, qilichbozlikdagi ikki yangi ayollar yo‘nalishi, ayollar marafon suzishi – hammasi dasturga kiradi. Lekin ayollar boksi? Yo‘q. Unga “global joziba yetarli emas” degan hukm chiqariladi.

Taylor uchun bu shunchaki yangilik emas edi. Bu uning bolaligidan beri ortidan quvib kelayotgan orzusi eshik ostida qolgan lahza edi. Yana kamida to‘rt yil kutish. Yana to‘rt yil noaniqlik. Sportchi hayotida to‘rt yil – abadiydek uzoq.

Shu yerda u birinchi marta jiddiy to‘xtab o‘ylaydi: balki hammasini tashlash kerakdir?

O‘g‘il bola bo‘lib ringga kirgan qiz

Taylor o‘z hikoyasiga qaytadi. U boksni to‘qqiz-o‘n yoshida boshlagan paytda Irlandiyada ayollar boksi rasman tan olinmagan edi. Bu degani, unga raqib topish uchun o‘zini o‘g‘il bola sifatida ko‘rsatishga to‘g‘ri kelgan.

Uning aytishicha, bugungi yosh qizlar bunday yo‘lni bosib o‘tmasligi – eng katta yengilishlardan biri emas, balki eng katta g‘alabalardan biri. Endi Irlandiyada 14–15 yoshli qizlar besh, olti karra mamlakat chempioni bo‘lib ulg‘aymoqda. Yosh, dadil, iste’dodli avlod kelmoqda.

Taylor o‘zi esa boshqa yo‘lni tanlagan: gap bilan emas, zarba bilan o‘sish. U shov-shuv, balandparvoz bayonotlar ortidan quvmadi. Ringda ishini qilib, raqiblarini ishontirdi. Tomoshabinlar, murabbiylar, tashkilotchilar uni ko‘rgachgina eshiklar asta-sekin ochila boshladi.

Bu yo‘lda u yolg‘iz emasdi. Oilasi uning uchun kurashdi, tizimga qarshi turdi, unga zarur tayanch bo‘ldi. Shunga qaramay, yo‘l oson bo‘lmadi. Ba’zan u: “Ayollar boksi hech qachon Olimpiadaga kirmaydi, bu hech qachon ro‘y bermaydi”, degan fikrga kelgan pallalar ham bo‘lgan.

Beijing dasturiga kiritilmay qolgani – ayni o‘sha “yetar” degan chiziqqa eng yaqin kelgan lahzasi edi. U o‘sha o‘yinlarda ringda emas, RTÉ uchun boksni tahlil qilayotgan mutaxassis sifatida ishtirok etdi. Yon tomondan qarab turib, o‘z orzusining kechikkanini ko‘rdi.

“Bu qachon bo‘ladi o‘zi?” – degan savol uni qiynadi. Yana to‘rt yil kutish. Sportchining umrida bu juda katta sinov.

Lekin u qolishga qaror qildi. Qolganini tarix yozdi.

London 2012: olov yoqqan oltin

Beijingdan bir yil o‘tib, nihoyat ayollar boksi Olimpiya dasturiga qo‘shiladi. Bu ham Taylor uchun oddiy tasodif emasdi, balki yo‘lning keskin burilishi edi.

Paris-2024’da ayollar uchun oltita vazn toifasi bo‘lsa, London-2012’da atigi uchta bo‘lgan. Shunga qaramay, Taylor o‘zining tabiiy sahnasini topdi – 60 kg vazn toifasi, yengil vazn. U yerda u butun dunyoni larzaga keltiradigan oltin medalni qo‘lga kiritdi.

O‘yinlar boshidan boshlab “Katie-maniya” boshlanadi. Uning Natasha Jones’ga qarshi chorak final jangida arenadagi shovqin darajasi 113,7 decibelga yetgani qayd etiladi. Taqqoslash uchun: reaktiv dvigatel taxminan 140 decibel.

Bu shovqin – faqat qichqiriq emasdi. Bu Irlandiyaning o‘z qizini tan olishi, uning orzusi bilan birga ringga chiqishi edi.

Shu to‘lqin hech qachon to‘xtamadi. Rio’dagi alamli kampaniya, keyin esa Wembley, Madison Square Garden, Amerika bo‘ylab professional chempionlik kamarlarini jamlagan safarlar – hammasida uning ortidan bitta to‘lqin yurgan: muxlislar dengizi.

Muhammad Ali soyasidan chiqib, Croke Park’ni to‘ldirgan qiz

Endi esa navbat Croke Park’ga keldi. GAAning muqaddas uyi. Bu arena boks tarixida ham o‘z iziga ega: 1972-yilda Muhammad Ali Alvin Lewis bilan aynan shu yerda jang qilgan. O‘sha paytda Ali 18 ming tomoshabinni jalb qilgan.

Taylor esa barcha taxminlarni chil-parchin qildi. U Croke Park’ni – 80 ming o‘rinli ulkan arenani – chiroq yonib ulgurmasdan sotib tugatdi. Biletlar uning jablari kabi, bir zumda ketdi.

U uchun bu hech qachon savol bo‘lmagan. Irlandiyada odamlar o‘z odamini, jinsidan qat’i nazar, qo‘llab-quvvatlaydi. U buni bugun emas, yillar davomida his qilib kelmoqda.

Taylorning o‘zi ham bu qo‘llab-quvvatlashdan hayratda. U so‘nggi oylar ichida bo‘lib o‘tgan voqealarni “hayratlanarli” deb ataydi. 80 ming chipta – bir necha daqiqada. Bunday manzarani dunyoning nechta mamlakati ayol sportchi uchun yaratib bera oladi?

U minnatdor. Qayta-qayta minnatdor. Har bir safar, har bir parvoz, har bir stadion uchun. U endi bitta narsa xohlaydi: oxirgi jangida shunday chiqish qilishki, bu yillar davomida yonida bo‘lganlarning har bir qichqirig‘iga, har bir safariga arziydi.

Butun xalq bilan birga yozilgan meros

Taylorning hikoyasi – faqat uning o‘zi haqida emas. U Irlandiya haqida. U bu xalqning o‘z sportchisini qanday ko‘tarib yurgani haqida.

U eslaydi: London Olimpiadasidan oldin ham odamlar uning ortidan ergashgan. London-2012 paytida Excel Arena’da “Amhrán na bhFiann” yangraganida, u yolg‘iz emasdi. Rio’dagi alamli kunlarda ham yolg‘iz emasdi. Keyin esa professional ringda – London, Wembley, Manchester, Leeds, Boston, Brooklyn, Dallas, New York – hamma joyda bir xil bayroqlar, bir xil ovozlar, bir xil qo‘llar.

Endi esa ularning bari Croke Park’da. Uyda. Eng katta sahnada.

Taylor o‘zini bu xalqning vakili sifatida ko‘radi. U Irlandiyaning ayollar professional boksini shakllantirishdagi rolini ham alohida ta’kidlaydi. Chunki professional karera bo‘sh zalda qurilmaydi. Stadionlar to‘lmasa, bu sport turi ham, uning yulduzlari ham o‘sib chiqa olmaydi.

Uning aytishicha, Irlandiya bu borada o‘z ishini qildi: dunyo bo‘ylab sayohat qilib, uni qo‘llab, arenalarni to‘ldirib, unga ringda yashash va o‘sish imkonini berdi.

Endi esa navbat Taylor’da. Croke Park kechasi – uning butun yo‘lini, bolaligida o‘g‘il bola bo‘lib ringga chiqqan qizaloqdan tortib, Olimpiya chempioni va professional afsonaga aylanguncha bo‘lgan yo‘lini yakunlovchi chiziq.

Savol bitta: u bu chiziqni qanday kesib o‘tadi – shunchaki yakun sifatida emas, balki kelajakdagi har bir irland qizi uchun yana bir eshikni kattaroq ochib beradigan zarba sifatida?