Jibuti futbolidagi katta mojaro: korrupsiya va boykot tahdidi
Jibuti futboli larzaga keldi: kichik davlat, katta mojaro
Afrikaning Shox hududidagi mitti Jibuti odatda global futbol sahnasida ko‘p tilga olinmaydi. Ammo hozir u yirik futbol davlatlari kabi shov-shuv markazida – korrupsiya, tarafkashlik va boykot tahdidlari bilan.
FIFA pullari, katta savollar
Mamlakat futboli deyarli to‘liq FIFA va CAF mablag‘lariga tayanadi. Har yili bir million dollardan ortiq pul tushadi. Ustiga-ustak, Jibuti Futbol Federatsiyasi uchun yangi shtab binosi qurish maqsadida Saudiya Arabistonidan ham alohida mablag‘ ajratilgan.
Ana shu pullar atrofida mojaro portladi.
2024-yilda o‘tkazilgan hukumat tekshiruvi hisobotida federatsiya “xaridlar va shartnomalar taqsimotida tarafkashlik”da ayblandi. Hisobotga ko‘ra, yangi shtab binosi bo‘yicha tanlov shaffof o‘tkazilmagan, ko‘plab ishlar va jihozlar narxi esa asossiz ravishda oshirilgan.
Bu hujjat yaqinda AFP qo‘liga tushdi va futbol jamoatchiligi g‘azabini yanada kuchaytirdi.
O‘yinchilar g‘azabi va boykot tahdidi
Jibutilik futbolchilar federatsiyaga qarshi ochiqdan-ochiq chiqmoqda. Ularning g‘azabi bitta savolda jamlanadi: FIFA va boshqa manbalardan kelayotgan katta mablag‘lar qayerga ketmoqda?
Mahalliy klub murabbiylaridan biri, xavfsizlik nuqtai nazaridan ismini oshkor etmaslikni so‘rab, AFPga joriy mavsum ligani boykot qilishga tayyorligini aytdi. Uning jamoasi rahbariyati, federatsiya rahbarlari almashtirilmasa, maydonga umuman chiqmaslikni ko‘rib chiqmoqda.
“Federatsiyaning resurslari futbol rivoji uchun ishlatilmayapti”, – deya keskin tanqid qilgan u. So‘ngra boshqa bir nuqtaga urg‘u berdi: Kabo-Verdening yuksalishi.
Kabo-Verde soyasi ostida
Kichik orol davlati Kabo-Verde yaqinda 2026 FIFA World Cup bahslarida pley-off bosqichiga chiqdi. Bu – Afrika futbolidagi eng ta’sirli hikoyalardan biri. Cheklangan resurs, ammo aniq tizim, puxta boshqaruv va strategiya.
Jibutiliklar esa shu misolga qarab, o‘zlariga savol berishmoqda.
“O‘ylayman: agar Kabo-Verde bunga qodir bo‘lsa, demak, bizning federatsiyamizda strukturaviy muammo bor”, – deydi o‘sha murabbiy.
Gap faqat natijada emas. Gap ishonchda. Tizimga, federatsiyaga, pulning manziliga bo‘lgan ishonchda.
Ichkaridan darz: iste’fo va e’tirozlar
Mojaro faqat tashqaridan bosim emas. Federatsiyaning o‘z ichida ham darzlar paydo bo‘ldi.
12-avgust kuni Jibuti Futbol Federatsiyasi ijroiya qo‘mitasi a’zolaridan biri – Mohamed Elmi Farah lavozimidan iste’fo berdi. U federatsiya mablag‘larini boshqarish va ishlatish bo‘yicha “chuqur xavotirlar”ini bayon qilgan.
Bu iste’fo ichki norozilikning rasmiy shaklga o‘tganini ko‘rsatadi. Endi gap faqat futbolchilarda yoki anonim murabbiylarda emas, rahbariyat darajasidagi shaxslar ham jarayonlardan norozi.
Waberi pozitsiyasi: “FIFA bizni oqlagan”
Federatsiya rahbari, uzoq yillardan beri tizim tepasida o‘tirgan Souleiman Hassan Waberi esa o‘zini qat’iy himoya qilmoqda. U nafaqat Jibuti futboli boshlig‘i, balki CAF nomidan FIFA Council a’zosi ham.
Waberi AFPga bergan izohida FIFA barcha ayblovlarni ko‘rib chiqqanini va federatsiyani “hech qanday qonunbuzarlik aniqlanmagan” deya xabardor qilganini ta’kidladi.
“FIFA bizga rasmiy ravishda shuni ma’lum qildiki, hozirgacha ularning monitoring mexanizmlari ajratilgan mablag‘larga oid hech qanday qonunbuzarlik alomatini topmadi”, – deydi u.
Biroq shu bilan birga, Waberi ayrim jihatlarda kamchilik borligini tan oldi: “Ayrim operatsiyalarda tender o‘tkazish bo‘yicha nuqsonlar bo‘lganini tan olamiz”, – deya izoh berdi u. Sabab sifatida esa Jibutida ko‘plab tovar va xizmatlarning cheklanganligi, shuning uchun raqobatli savdolarni to‘liq yo‘lga qo‘yish qiyinligini ko‘rsatdi. Uning aytishicha, jarayonlar keyinchalik yaxshilangan.
Savol esa ochiq qoladi: bu tushuntirish futbolchilarni, murabbiylarni va iste’fo bergan rahbarlarni ishontiradimi?
Infantino soyasi va siyosiy fon
Bu mojaro global futbol siyosatidan uzilgan emas. CAF hozirgi FIFA prezidenti Gianni Infantino uchun eng katta tayanchlardan biri bo‘lib turibdi. Infantino yaqinda Jahon chempionatini xususiy investorlar uchun ochish rejalari bilan bahs-munozaralar markaziga chiqqan.
Shunday bir fon ostida, CAF vakili bo‘lgan Waberi atrofidagi har qanday korrupsiya yoki boshqaruvga oid savollar avtomatik ravishda kengroq kontekstga ulanadi. Gap endi faqat Jibuti haqida emas, balki FIFA mablag‘larining butun qit’a bo‘ylab qanday nazorat qilinayotgani haqida ham ketmoqda.
Kichik davlat, katta imtihon
Jibuti maydonda hali Kabo-Verde darajasidagi ertak yozgani yo‘q. Lekin hozir u boshqaruv, shaffoflik va ishonch bo‘yicha o‘z sinovini topshirmoqda.
Futbolchilarning boykot tahdidi, hukumat auditorlarining keskin hisobotlari, ichkaridan kelgan iste’folar va Waberi tomonidan bildirilgan mudofaa pozitsiyasi – bularning bari bir savolni o‘rtaga tashlaydi:
Jibuti bu inqirozni futbolini tozalash va qayta qurish uchun imkoniyatga aylantira oladimi yoki navbatdagi yo‘qolgan imkoniyat sifatida tarixda qoladimi?
