Jahon chempionati: Yulduz hujumchilar va himoya strategiyalari
Jahon chempionati har doim o‘zgacha bo‘ladi. Lekin bu safar turnirning ohangini mutlaqo boshqacha qilayotgan narsa bor – to‘rt yulduz hujumchi nihoyat sahnaga chiqdi va bir haftaning o‘zida musobaqaga tamg‘a bosdi.
Bir-birini quvib o‘tgan, bir-biridan ilhom olgandek bo‘lgan kechalar. To‘rtta o‘yin, to‘rtta yulduz, to‘r xil uslub.
Avvaliga sahnaga Real Madrid hujumchisi Kylian Mbappe chiqdi. Fransiyaning Senegal ustidan 3:1 hisobidagi g‘alabasida u dubl qayd etdi va turnirni baland notada ochdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Manchester City forvardi Erling Haaland Norvegiya safida Iroq darvozasiga to‘rtta g‘alaba to‘pining ikkitasi muallifi bo‘ldi – 4:1, va yana bir yulduz porladi.
Keyin esa Inter Miami hujumchisi Lionel Messi navbatni o‘z qo‘liga oldi. Argentina – Jazoir uchrashuvida u xet-trik qayd etdi, 3:0, va yoshi 39 ga yaqinlashayotganini eslatadigan hech narsa ko‘rinmadi. Kechaning so‘nggi akordini esa Bayern Munich forvardi Harry Kane ijro etdi: Angliyaning Xorvatiya ustidan 4:2 hisobidagi g‘alabasida yana bir dubl.
Savol endi shunday: bu turnir “yulduz hujumchilar chempionati”ga aylanadimi? Va eng muhimi – ularga qarshi qanday himoyalaniladi?
Sobiq Everton va Uels himoyachisi Ashley Williams
BBC Sport’ga aynan shuni tushuntirib berdi.
Messi: “noqulay” zonaga emas, “qulay” zonaga haydash
Keyingi o‘yin: Avstriya, dushanba 18:00 BST
Messi chorshanba kuni 39 yoshga kiradi. Ammo Jazoirga qarshi uchrashuvni ko‘rgan odam uchun bu raqamlar hech narsani anglatmaydi. Uning xet-triki uni Jahon chempionatlari tarixidagi eng yaxshi to‘purarlik poygasida Germaniya afsonasi Miroslav Klose bilan tenglashtirdi – 16 ta gol. Orqasidan esa allaqachon Mbappe atigi ikki golga ortda bormoqda.
120 ta xalqaro gol. Bunday formada bo‘lgan Messini qanday to‘xtatish mumkin?
Williams buni individual emas, tizimli masala deb biladi.
“Bu ko‘proq jamoaviy ish, – deydi u. – Himoyachi sifatida har doim ozgina omadga ham umid qilasan.”
Uningcha, Messiga qarshi o‘ynaganda eng avvalo variantlarni yopish kerak: ba’zan raqibga juda yaqin borish, ba’zan esa orqaga chekinib, yarim himoyaga pressing qilish imkonini berish. Lekin bitta asosiy tamoyil bor – uni o‘zing uchun “qulay” zonalarga yo‘naltirish.
“Tana holati, masofa, yondashish burchaklari bilan iloji boricha uni o‘zing xohlagan joyga burishga harakat qilasan, – deydi Williams. – U shunday futbolchi-ki, agar ‘zaharlardan birini tanlash’ kerak bo‘lsa, zarbani aynan undan emas, boshqasidan qabul qilganing ma’qul.”
Messini “chap oyog‘iga majburlayman” yoki “o‘ngiga haydayman” degan oddiy sxemalar ishlamasligini Williams yaxshi biladi.
“Qaysi tomonga haydashga urinmang, u baribir to‘p nazoratini qo‘ldan bermaydi, – deydi u. – Past og‘irlik markazi, muvozanati zo‘r, birinchi teginishi ajoyib. To‘pni shunday boshqaradiki, oxir-oqibat sizni o‘zingiz xohlamagan joyga sudrab boradi.”
Messiga qarshi o‘ynayotgan himoyachi tanlovi ko‘p emas: xavfni kamaytirish, vaqt yutish, qolganini esa jamoa hal qiladi.
Mbappe: tezlik ritmiga “qulflanib” qolish
Keyingi o‘yin: Iroq, dushanba 22:00 BST
Williams Mbappe bilan maydonda to‘qnash kelgan. 2017-yil noyabrida, Parijda bo‘lib o‘tgan xalqaro o‘rtoqlik uchrashuvida Uels sardori sifatida u atigi 18 yoshli, ammo allaqachon shov-shuvga aylangan hujumchini 84 daqiqa davomida “ushlab turishga” majbur bo‘lgan.
O‘sha kuni Mbappe gol ura olmadi, lekin Olivier Giroud’ning goliga golli uzatma berdi va Fransiya 2:0 hisobida g‘alaba qozondi. Bugun esa manzara boshqacha: Senegalga qarshi dubli bilan u Giroud’ni ortda qoldirdi va 58 ta gol bilan Fransiya tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylandi.
“Hech qachon oson bo‘lmagan, – deya eslaydi Williams. – Mbappe Messi’dan ko‘ra to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qiladi. Bu uni yaxshiroq qiladi, degani emas, lekin himoyachi uchun qanchalik qiyinligini o‘lchaganda – u bilan barobar.”
Mbappe driblingi boshqa: keskin, tez, to‘pni o‘ziga kerak bo‘lgan tomonga burishida intensivlik juda yuqori.
“Unga qarshi o‘ynaganda ham sen majburan o‘sha ritmga kirib qolasiz, – deydi Williams. – U 100 chaqirim tezlikda bo‘lsa, sen ham shu tezlikda himoyalanishing kerak. Messi esa seni sekinlashtiradi, keyin birdan tezlashtiradi. Mbappe bilan esa boshidan oxirigacha bir xil yuqori sur’at.”
Williamsning tanlovi aniq: “Ehtimol, Mbappe’ga qarshi o‘ynashni tanlardim, chunki u bilan bir ritmda qolasan, u bilan ‘qulflanib’ olasan.”
Biroq Fransiya tarkibida faqat Mbappe emas. Michael Olise, Ousmane Dembele, boshqa texnik va tezkor futbolchilar. Bitta yulduzga butun e’tiborni qaratish – qolganlar uchun eshikni ochish bilan barobar.
“Ularning odatdagi yugurish yo‘nalishlarini o‘rganasiz, – deydi Williams. – Masalan, Olise ko‘proq chap oyog‘iga kirib kelishni yoqtiradi. Shu harakat Dembele yoki Mbappe uchun orqaga keskin yugurish yo‘lini ochishi mumkin. Ularning hammasida takrorlanadigan tendensiyalar bor, ularni tahlil qilish kerak. Agar butun diqqatni Mbappe’ga qaratsangiz, boshqalari sizni jazolaydi. Shuning uchun butun chiziq bir xil fikrda, bir sahifada bo‘lishi shart.”
Haaland: to‘p emas, bo‘shliq bilan o‘ynaydigan yirtqich
Keyingi o‘yin: Senegal, seshanba 01:00 BST
Erling Haaland Jahon chempionatiga 25 yoshida, faqat hozir kirib keldi. Na faqat Mundial, balki umuman yirik xalqaro turnirlar uchun ham bu uning ilk sahnasi. Shuning o‘ziyoq uning qancha vaqt kutganini ko‘rsatadi. Endi esa u bu kechikishni har bir yugurishda his qildiryapti.
“U Mbappe va Messi’ning to‘liq aksi, – deydi Williams. – U seni to‘psiz yengadi. Bu esa yanada xavfli.”
Himoyachi tabiatan yarim himoyaga yordam berish uchun yuqoriga ko‘tarilishni xohlaydi – raqib yarim himoyachilariga bo‘shliq bermaslik uchun. Lekin Haaland maydonda bo‘lsa, bu qaror xavfga aylanadi.
“Bir qarich bo‘shliq qoldirsang, u zudlik bilan o‘sha joyni topadi, – deydi Williams. – Sen chiziqni ko‘tarib, maydonni qisqartirmoqchisan, lekin orqangda joy paydo bo‘lishi bilan u uni yirtib tashlaydi.”
Haalandning ta’sirini kamaytirishning birinchi sharti – uzatmalarni bo‘g‘ish.
“Eng avvalo, orqaga tashlanadigan to‘plarni to‘xtatish kerak, – deydi Williams. – Uzatma manbaini kesib tashlash shart. Yarim himoya bilan masofani to‘g‘ri ushlasangiz, uning imkoniyatlarini cheklaysiz. U tez-tez to‘pni olib, to‘rt kishini aldab o‘tib, o‘zi gol uradigan turdagi hujumchi emas. Unga xizmat ko‘rsatishadi, u esa bundan maksimal foydalanadi.”
Raqamlar ham shuni aytadi: 51 o‘yinda 57 gol. Bunday samaradorlik darajasi to‘rt yulduz ichida eng yuqorisi.
“U eng o‘tkir hujumchi, – deydi Williams. – Imkoniyat topsa, deyarli gol bo‘ladi.”
Yakka kurashda-chi?
“Jarima maydoni atrofida unga juda yaqin borish kerak va imkon qadar o‘ng oyog‘iga majburlashga harakat qilasan, – deydi u. – Lekin bu yerda hiyla ishlatishga urinmaysan. Eng sodda yo‘l – kuch bilan o‘ynash, to‘pni uzoqlashtirish va jamoaga vaqt yutib berish.”
Kane: zarba sifatida bu to‘rtlikning eng yaxshisi
Keyingi o‘yin: Gana, seshanba 21:00 BST
Harry Kane Williams uchun begona ism emas. Uels himoyachisi o‘z vaqtida Swansea va Everton safida bo‘lganida, Tottenham hujumchisi unga qarshi besh marta gol urgan. Oradan o‘n yil o‘tdi. Ammo bugungi Kane – 2016-yildagi Kane emas.
“O‘sha paytda u biroz tezroq, biroz harakatchanroq edi, – deydi Williams. – Ko‘proq orqaga yugurib kirardi. Hozir esa dribling bilan seni yenga olmaydi, shuning uchun unga juda yaqin borib, zarba berishga imkon qoldirmaslik kerak.”
81 ta gol bilan u allaqachon Angliya tarixidagi eng yaxshi to‘purarlardan biri. Williamsning fikricha, Kane zarba sifati bo‘yicha bu to‘rtlik orasida eng yuqorida turadi.
“Uning zarbasi, ehtimol, barchasidan kuchliroq,” – deydi u.
Kane o‘yinidagi eng katta o‘zgarish – pozitsiyasi. U endi faqat raqib jarima maydonida yashamaydi. Ko‘pincha markaz chizig‘igacha, hatto o‘z maydoniga qaytib, o‘yin qurishda qatnashadi.
“Aynan shu jihat uni boshqalardan ajratib turadi, – deydi Williams. – Xorvatiyaga qarshi o‘yinda u tez-tez yarim himoyaga tushib, uzatmalar bilan o‘yinni boshqardi.”
Bunday holatda markaziy himoyachi qanday qaror qabul qiladi? Orqasidan ergashadimi yoki chiziqda qoladimi?
“Men himoyada qolgan bo‘lardim va yarim himoya bilan doimiy muloqotda bo‘lardim, – deydi Williams. – U ma’lum bir nuqtaga tushganida, uni olish – yarim himoyachining vazifasi. Men esa orqada qolib, bo‘shliqni yopishga harakat qilardim. Himoyaviy yarim himoyachiga shuni aytardim: ‘Bilaman, sen o‘zingning odaming bilan ham, Kane bilan ham band bo‘lishing mumkin, lekin biz buni ko‘tara olamiz’.”
Chunki Kane orqaga tushgan paytda bo‘sh qoladigan hududga kim yugurib kiradi – mana shu haqiqiy tahdid. Noni Madueke, Jude Bellingham, Anthony Gordon kabi futbolchilar aynan shu zonani ekspluatatsiya qiladi.
“Ularning yugurishlari birinchi o‘ringa chiqadi, – deydi Williams. – Himoyachi sifatida Kane’ni markazda yopishdan ko‘ra, orqaga yugurayotgan futbolchini nazorat qilish muhimroq. Eng qiyin jamoalar – ikki yo‘nalishda ham hujum qiladigan jamoalar. Biz uchun chidab bo‘lmaydigan narsa – chiziqda bo‘shliq paydo bo‘lishi va orqaga yugurishlar. Angliya uchun esa aynan shu – eng katta qurol.”
To‘rt yulduz, to‘rt xil bosh og‘riq. Biri to‘p bilan sehrgar, biri tezlik bilan, biri bo‘shliq bilan, biri esa aql va zarba sifati bilan jazolaydi. Himoyachilar uchun bitta savol ochiq qoladi: bu turnir oxirida qaysi uslub ustun keladi?
