Jahon chempionati savdoga qo‘yildimi? Yevropa FIFA rejasiga qarshi
Futbolning yuragi bo‘lgan Jahon chempionati atrofida kuchli siyosiy va iqtisodiy to‘lqin ko‘tarildi. FIFA’ning yangi tijoriy kompaniya tuzish va turnir ulushini tashqi investorlar qo‘liga berish rejasi Yevropada keskin qarshilikka uchramoqda.
Yevropa Ittifoqi ham endi UEFA safiga qo‘shildi. Gap shunchaki pulda emas, o‘yin ruhida ketmoqda.
“Korroziv tijoratlashuv” – Bryusselning og‘ir tashxisi
Yevropa Ittifoqining sport bo‘yicha komissari Glenn Micallef X ijtimoiy tarmog‘ida keskin ohangda yozdi: futbolning “tinimsiz tijoratlashuvi yemiruvchi tus olayotgani”ni ta’kidladi. Uning eng katta xavotiri – FIFA’ning tartibga solish vakolatlari bilan xususiy kapital manfaatlari bir nuqtada tutashib qolishi ehtimoli.
Ya’ni, qoidani ham o‘zi yozadigan, pul oqimini ham o‘zi boshqaradigan tashkilot paydo bo‘lishi xavfi. Bryussel buni befarq kuzatmoqchi emas.
Micallef Yevrokomissiya bu takliflarni diqqat bilan o‘rganishini ma’lum qildi. Chunki Yevropa shartnomalariga ko‘ra, sport qoidalari Yevropa iqtisodiyotiga ta’sir ko‘rsatsa, ular ham YI qonunchiligi doirasiga tushadi. Endi futbol maydonidan sud zaliga o‘tishi mumkin bo‘lgan jarayonlar boshlanmoqda.
FIFA rejasi: 20 milliard dollarlik yangi tuzilma
FIFA seshanba kuni katta portlashga teng e’lon qildi: Jahon chempionati va boshqa musobaqalarni boshqaradigan yangi sho‘’ba kompaniya tashkil etiladi. Kutilayotgan hajm – 20 milliard dollar atrofida, ya’ni qariyb 17,6 milliard yevro.
Ushbu tuzilmaning 20 foizigacha bo‘lgan ulush tashqi investorlar qo‘liga sotilishi rejalashtirilgan. Rasmiy bayonotga ko‘ra, bu FIFA a’zolariga “bir martalik kapital ko‘rinishida 20 million dollargacha mablag‘ olish imkonini” beradi.
Pul miqdori jozibador. Ayniqsa, infratuzilmasi zaif, moliyaviy tomondan qiynalayotgan federatsiyalar uchun. Ammo savol boshqa: bu evaziga nimalar boy beriladi?
UEFA zarbasi: “o‘yin ruhi sotilmaydi”
Yevropaning futbol uyushmasi FIFA qarorini eshitishi bilan o‘qdek javob qaytardi. UEFA rahbariyati futbol bosh tashkilotini o‘yin “ruhini” savdoga qo‘yishda aybladi.
Bu shunchaki diplomatik norozilik emas, balki ochiqchasiga keskin siyosiy signal. Jahon chempionati – UEFA uchun ham, Yevropa assotsiatsiyalari uchun ham strategik maydon. U yerda nafaqat sport nufuzi, balki siyosiy ta’sir, telehuquqlar, reklama bozoridagi kuch muvozanati hal bo‘ladi.
Bosim kuchaymoqda. Endi unga Bryussel ham qo‘shildi.
Nyu-York kapitali va siyosiy soyalar
FIFA bu loyihada Nyu-Yorkdagi JP Morgan bilan ishlayotgani ma’lum. Potensial investorlar orasida Joshua Kushner asos solgan Thrive Eternal jamg‘armasi ham bor. Joshua Kushnerning ukasi Jared Ivanka Trump’ga uylangan, u esa AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning qizi.
Raqamlar bilan birga siyosiy soyalar ham maydonga tushdi. Futbol kapitali bilan global siyosat orasidagi chiziq yanada xira bo‘lib bormoqda.
FIFA esa investorlar uzoq muddatga tanlab olinishi, faqat ozchilik, boshqaruvni nazorat qilmaydigan ulushlar sotilishi va sof foyda butun dunyo bo‘ylab futbolga qayta yo‘naltirilishini ta’kidlaydi. Rasmiy bayonotda hammasi chiroyli. Ammo Yevropada ishonch savollari ko‘paymoqda.
Buyuk Britaniya: “Jahon chempionati mahsulot emas”
Tanqid faqat Bryussel yoki Nyon bilan cheklanib qolmadi. Buyuk Britaniya Bosh vaziri Andy Burnham ham pozitsiyasini ochiq bildirdi: uning so‘zlariga ko‘ra, Jahon chempionati “mahsulot emas”, bu “dunyo sportidagi eng buyuk musobaqa” va “hech qachon hech kimga sotish uchun tegishli bo‘lmagan”.
Bu bayonot Yevropa jamoatchilik kayfiyatini aniq aks ettiradi. Futbol bu yerda oddiy biznes emas, ijtimoiy identitet, tarix va siyosiy kapitalning o‘ziga xos aralashmasi.
Boykot soyasi: Yevropa Jahon chempionatidan voz kechadimi?
Sky News xabariga ko‘ra, Yevropa futbol assotsiatsiyalari keyingi Jahon chempionatini boykot qilish masalasini jiddiy ko‘rib chiqmoqda, agar FIFA prezidenti Gianni Infantino bu rejadan qaytmasa.
Bu allaqachon oddiy norozilik emas, global futbol tizimini larzaga keltirishi mumkin bo‘lgan tahdid. Yevropa bo‘lmasa, Jahon chempionati qanday ko‘rinishda bo‘ladi? Savol juda og‘ir.
Assotsiatsiyalar bu hafta favqulodda onlayn yig‘ilishda masalani muhokama qilishi kutilmoqda. Telefonlar jiringlaydi, lobbi ishga tushadi, siyosiy savdolashuvlar boshlanadi.
Infantino ultimatumi va katta rag‘bat
FIFA hozircha hamon notijorat, Shveysariyada joylashgan, 211 milliy federatsiyani birlashtirgan uyushma hisoblanadi. Har qanday yangi reja, shu jumladan 20 milliard dollarlik sho‘’ba kompaniya, aynan shu a’zolar tomonidan ma’qullanishi kerak.
Gianni Infantino esa vaqtni cho‘zmoqchi emas. Britaniya ommaviy axborot vositalarining yozishicha, u futbol assotsiatsiyalariga 19 sentyabrgacha rejani qo‘llab-quvvatlash uchun muddat bergan. Va qarorni “shirinlashtirish” uchun 40 million dollarlik (taxminan 35,1 million yevro) rag‘bat paketi taklif qilinmoqda.
Bu endi siyosiy ovozlar uchun ochiq savdo maydoni. Kim prinsipni, kim byudjetni tanlaydi?
Futbolning kelajagi: maydonmi yoki bozor?
Bugun gap nafaqat yangi kompaniya, nafaqat yangi investorlar haqida. Savol ancha kengroq: global futbol boshqaruvi qayerga qarab ketmoqda?
Bir tomonda – futbolni tijorat jihatdan maksimal darajada “ochish” va pul oqimini ko‘paytirish istagi. Ikkinchi tomonda – Jahon chempionatini insoniyat sport merosi sifatida saqlab qolish, uning ruhini kapitaldan himoya qilish talabi.
Yevropa keskin ohangda javob berdi. Endi navbat FIFA a’zolarida. Ular qaysi tomonga og‘adi – stadion chiroqlari ostidagi o‘yin tomonga yoki Nyu-York moliya minoralari tomongami?
