Jahon chempionati va Jack Charltonning medali: Soliq va sportning mohiyati
Shimoliy Amerikada bo‘lib o‘tgan so‘nggi Jahon chempionati maydondagi o‘yinlar nuqtai nazaridan ancha omadli chiqdi, lekin sahna ortida pul va siyosat soyasi futbol bayramiga qalin tushdi. Uch davlat mezbonlik qilgan turnirda asosiy yukni AQSh ko‘tardi, stadionlar to‘ldi, darvozalar ishladi, ammo tomoshabinga qaratilgan tijoriy bosim ko‘plab muxlislarning kayfiyatini buzdi.
Majburiy suv ichish tanaffuslari har bir uchrashuvga kiritildi. Haroratdan qat’i nazar. Rasmiy izoh – futbolchilar salomatligi. Ammo stadionda ham, ekran ortida ham ko‘pchilik buni reklama bloklari sonini oshirish uchun qulay bahona deb qabul qildi. Har bir tanaffus – yangi rolik, yangi homiy, yangi daromad.
Turnir tugashi bilan tortishuvlar yanada keskinlashdi. FIFA Jahon chempionatining bir qismini xususiy investorlar qo‘liga topshirish rejasini ilgari surdi. Gap Donald Trump oilasi bilan aloqador guruhlar haqida ketayotgani ma’lum bo‘lgach, Yevropa futboli keskin javob qaytardi: 55 ta UEFA assotsiatsiyasining barchasi bu g‘oyaga qarshi chiqdi. Futbolning eng yirik sahnasi bo‘lgan musobaqani bozor logotipiga aylantirish urinishiga ochiq rad javobi berildi.
Shu fon ortida esa yana bir hikoya paydo bo‘ldi. Bu safar gap milliardlik shartnomalar emas, bitta medal va uning atrofidagi soliq yukida.
1966 yodgorligi va 200 ming funtlik savol
Angliya Jahon chempionatini faqat bir marta, 1966 yilda yutgan. O‘sha tarixiy jamoaning tarkibida himoyachi Jack Charlton ham bor edi. U 2020 yilda olamdan o‘tdi va o‘zining eng qimmatbaho sport yodgorligini – Jahon chempioni medali – vasiyatida o‘g‘liga qoldirdi.
Ammo bu medal bugun oilaviy faxr emas, moliyaviy bosim manbaiga aylanmoqda.
Jack Charltonning o‘g‘li talkSPORT efirida gapirar ekan, unga meros qilib qoldirilgan shu medal uchun taxminan 200 ming funt sterling miqdorida meros solig‘i to‘lashi kerakligini ochiq aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, medal rasmiy ravishda uning nomiga o‘tgani zahoti soliq organlari bu summani talab qilgan.
U savolga javob berar ekan, tan oladi: bu pulni to‘lashga tayyor emas va tayyor ham bo‘lolmaydi. Medalni sotish variantimi, degan savolga esa qat’iy javob beradi – yo‘q. Shuning o‘rniga u medali onasiga qaytarib berganini aytadi. Hozircha medal ona nomida turgani uchun, rasmiy jihatdan u o‘z zimmasidan bu soliq majburiyatini chetga surib qo‘ygandek bo‘ladi.
Efir davomida mezbon soliq idorasi bu 200 ming funtlik qiymatni qanday hisoblab chiqqanini so‘raganida, Charltonning o‘g‘li bu borada aniq tushuntirish olmaganini ta’kidladi. U bunday yondashuv nafaqat futbolchilarga, balki Olimpiya gimnastikachilari va boshqa yirik musobaqa sovrindorlariga ham tatbiq etilishini eslatib o‘tdi – ya’ni, tarixiy medallar va sport yutuqlari davlat ko‘zida, avvalo, soliq solinadigan mulk sifatida ko‘rilmoqda.
Bir tomonda – reklama tanaffuslari, xususiy investorlar, global brendga aylangan Jahon chempionati. Ikkinchi tomonda – 1966 yili ko‘tarilgan bitta oltin medal va uni oilada saqlab qolish uchun talab qilinayotgan 200 ming funt.
Savol esa o‘tkirligicha qoladi: futbol tarixini kim ko‘proq qadrlashi kerak – muxlislar va oilalar, yoki soliq idoralari va investorlar?
