Ispaniya terma jamoasining so‘zsiz madhiyasi: La Marcha Real
Ispaniya terma jamoasi maydonga chiqayotganda yangraydigan kuyni dunyo allaqachon yod olgan. Ammo ko‘pchilikni hayratga soladigan bir narsa bor: bu mashhur madhiyada biror rasmiy so‘z yo‘q.
So‘zsiz madhiyaning siri
“La Marcha Real” — tarjimada “Qirollik marsh” — xalqaro futbol sahnasidagi eng taniqli madhiyalardan biri. Iker Casillas, Xavi, bugungi kunda esa Rodri va Lamine Yamal singari yulduzlar yelkalarini tik tutib, shu kuy ostida saf tortishgan va tortishmoqda. Lekin lablari deyarli qimirlamaydi. Chunki aytiladigan rasmiy matn yo‘q.
Ko‘plab davlat madhiyalari bilan solishtirganda bu g‘ayrioddiy holat. Ispaniya o‘yinlari oldidan stadionni to‘ldirgan muxlislar kuyga hamnafas bo‘lishadi, biroq har kim o‘zicha — kimdir hushtak chaladi, kimdir ohangni xirgoyi qiladi, yana birov norasmiy so‘zlarni pichirlashi mumkin. Rasmiy talqin esa yo‘q.
XVIII asrdan bugungi stadionlargacha
“La Marcha Real” ildizlari XVIII asrga borib taqaladi. U dastlab harbiy marsh sifatida paydo bo‘lgan va bugungi kungacha qo‘llanilayotgan eng qadimiy davlat madhiyalaridan biri hisoblanadi. Qirollik marosimlari, tantanali yurishlar, davlat bayramlari — bu kuy uzoq vaqt davomida aynan hokimiyat va monarxiya timsoli bo‘lib kelgan.
Vaqt o‘tishi bilan Ispaniya siyosiy tizimi, jamiyati, futboli o‘zgardi. Ammo kuy qoldi. Uning kuchi aynan ohangida, ritmida, marosimona qadamida.
Nega so‘zlar hech qachon rasmiylashmadi?
Tarix davomida “La Marcha Real” uchun matn yozishga bir necha bor urinishlar bo‘lgan. Turli davrlarda turli shoirlar, siyosiy guruhlar, tashabbuskorlar o‘z versiyalarini taklif qilishgan. Lekin birortasi ham keng jamoatchilik va siyosiy doiralar tomonidan yakdil qabul qilinmadi.
Bunga sabablar ko‘p. Ispaniya — bir nechta til, madaniyat va tarixiy qarashlar kesishgan murakkab mamlakat. Kastiliya tili bilan birga katalan, bask, galisiy va boshqa tillar, turli mintaqaviy identifikatsiyalar yashaydi. Har qanday matn varianti ma’lum bir guruhga yaqinroq, boshqasiga esa begona tuyulishi xavfi bor edi. Natijada bahslar davom etdi, lekin rasmiy qaror hech qachon qabul qilinmadi.
Shu bois bugun ham “La Marcha Real” davlat marosimlari va xalqaro sport musobaqalarida faqat instrumental shaklda ijro etiladi. Hech qanday tasdiqlangan so‘zsiz.
Futbol maydonidagi ohang
Bugungi kunda bu kuy Ispaniya milliy identitetining ajralmas qismiga aylangan. FIFA World Cup yoki UEFA European Championship uchrashuvlari oldidan stadionda bir zum sukut cho‘kadi, so‘ngra fanfaralar ko‘tariladi. Futbolchilar safda, muxlislar esa o‘rinlarida tik turib, shu ohangni tinglaydi.
Kimdir uchun bu tarix, kimdir uchun faxr, kim uchundir esa faqat futbol oldidan yurakni junbushga keltiradigan marosim. Lekin bitta narsa aniq: “La Marcha Real” so‘zsiz bo‘lsa ham, Ispaniya terma jamoasi bilan bog‘liq eng kuchli ramzlardan biri bo‘lib qolmoqda.
Savol esa shunday: bu madhiyaga bir kun kelib baribir matn yoziladimi yoki aynan shu so‘zsizlik uni yanada betakror qiladimi?
