Infantino va Jahon chempionati: Keskin siyosiy to‘lqinlar
Gianni Infantino o‘z prezidentligi davridagi eng og‘ir sinovga duch keldi. Sabab bitta: Jahon chempionati tijorat tuzilmasiga xususiy kapitalni kiritish rejasi butun futbol olamida keskin qarshilik uyg‘otdi.
FIFA rahbarining o‘rni endi ilk bor shunchalik jiddiy savol ostida turibdi. Kechagi ittifoqchilar, konfederatsiyalar va hatto siyosatchilar — barchasi bir savolni bermoqda: Infantino hanuz bu tashkilotni boshqarishga munosibmi?
20 milliard dollarlik savol
Mo‘ljallangan loyiha markazida yangi tijorat sub’ekti — FIFA Forward Enterprise turibdi. Reja sodda, ammo juda sezgir: Jahon chempionati kabi eng qimmat aktivlar — translyatsiya va homiylik huquqlari — aynan shu tuzilma qo‘liga o‘tadi.
Shu kompaniyaning 20 foizlik ulushi sotilishi ko‘zda tutilgan, butun korxona qiymati esa qariyb 20 milliard dollarga baholanmoqda. Potensial yirik sarmoyador sifatida Joshua Kushner asos solgan Thrive Eternal fondi tilga olinmoqda.
Infantino bu tashabbusni “futbol rivoji uchun ko‘proq mablag‘” va “a’zolarga kuchliroq moliyaviy yordam” sifatida oqlashga urinmoqda. Uning nuqtai nazarida, bu — global futbol infratuzilmasini yangi bosqichga olib chiqadigan mexanizm.
Ammo savol o‘tkir: Jahon chempionati kabi ramziy va sport jihatdan noyob turnirga xususiy kapital kirsa, kim aslida boshqaruvchi bo‘lib qoladi?
UEFAning keskin javobi va global bezovtalik
Javob uzoq kutdirmadi. UEFA shoshilinch yig‘ilish o‘tkazdi va reja bo‘yicha pozitsiyasini keskin ifoda etdi. Yevropa futboli rahbarlari Jahon chempionati ustidan xususiy ta’sir paydo bo‘lishi g‘oyasini qat’iy rad etib, bu qadriyatlar va boshqaruv tamoyillariga tahdid ekanini uqtirdi.
Qit’alar darajasidagi norozilik Yevropa bilan cheklanib qolmadi. CONCACAF ham, Osiyoni birlashtirgan Asian Football Confederation ham xavotir bildirdi. Ularning bayonotlari ohangi turlicha bo‘lishi mumkin, ammo mazmuni bir: FIFA rahbariyatiga bosim ortib bormoqda.
Ichkaridan zarba: Infantino atrofidagi doira yemirila boshladi
Eng xavfli signal esa FIFA ichidan keldi. Yillar davomida Infantino atrofida shakllangan tor doira endi bo‘linib ketayotgandek.
Avvaliga AQSh futboli sobiq prezidenti va Infantino maslahatchisi bo‘lgan Carlos Cordeiro masofani saqlashni tanladi. U tashabbusni ochiq tanqid qilib, FIFA allaqachon katta moliyaviy zaxiraga ega ekanini eslatdi va “nega tashqi kapital kerak?” degan savolni ko‘tardi.
Oradan ko‘p o‘tmay, yanada kuchli zarba: FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour o‘z pozitsiyasini bildirib, reja bo‘yicha na xodimlar, na rasmiylar, na konfederatsiyalar yetarlicha xabardor qilingani, jarayon shaffof bo‘lmagani haqida gapirdi. Uning fikricha, bu mojaroda faqat bitta loyiha emas, balki butun boshqaruv madaniyati, qaror qabul qilish uslubi va ochiqlik darajasi muhokama ostida turibdi.
Bu endi oddiy ichki ishchi bahsi emas. Bu — tizimga ishonch masalasi.
Siyosiy bosim va eski bahslarning qaytishi
Mavzu futbol chegarasidan chiqib ketdi. Turli mamlakatlardan siyosiy arboblar Infantino qarorini qayta ko‘rib chiqishga chaqira boshladi. Jahon chempionati kabi global voqea ustidan nazorat, tabiiyki, siyosiy maydonda ham befarq qoldirmaydi.
Bunga qadar ham Infantino atrofida tortishuvlar yetarli edi: ayrim siyosiy jarayonlarga aralashganlik ayblovlari, 2026 yilgi Jahon chempionati bilan bog‘liq qarorlar bo‘yicha keskin tanqidlar. Endi esa ularga xususiy kapital mojarosi qo‘shildi.
Shu fon’da yana bir muhim detal paydo bo‘ldi: FIFA bosh kotibi Mattias Grafström — uzoq yillar Infantino yaqin ittifoqchisi sifatida ko‘rilgan shaxs — bu inqiroz chog‘ida prezidentdan tobora uzoqlashayotgani haqida xabarlar tarqaldi. U potensial rahbariyat o‘zgarishida markaziy figura bo‘lishi mumkinligi haqida taxminlar kuchaymoqda, garchi hech qanday rasmiy tashabbus e’lon qilinmagan bo‘lsa-da.
Qattiq nazoratdan bo‘linishga: FIFAning burilish nuqtasi
Uzoq yillar davomida Infantino FIFA ichida deyarli so‘zsiz hukmron ko‘rinardi. Uning tashabbuslari, islohotlari, turnirlarni kengaytirish g‘oyalari odatda qarshiliksiz o‘tardi. Endi esa manzara boshqacha.
Yangi tijorat rejasi FIFA ichidagi yoriqlarni yuzaga chiqardi. Ittifoqchilar savol bera boshladi. Konfederatsiyalar qarshilik ko‘rsatmoqda. Siyosiy maydon esa bu jarayonni diqqat bilan kuzatmoqda.
Infantino hozircha iste’fo haqida o‘ylayotganini bildirmadi. U hech qanday tarzda lavozimni tark etish niyatini ko‘rsatgani yo‘q. Ammo masala endi faqat uning xohishida emas. Kelgusi oylar FIFA a’zolari va yuqori lavozimli rasmiylar qaysi tomonni tanlashini ko‘rsatadi.
Savol shunday: Jahon chempionati va FIFA kelajagi xususiy kapital bilan yangi davrga kiradimi yoki bu mojaro Infantino davrining eng og‘ir, balki yakunlovchi bo‘limiga aylanadimi?
