Infantino ortga chekindi: FIFAdagi mojaro qanday barbod bo‘ldi?
Gianni Infantino haftani dunyo futbolining mutlaq hokimi sifatida boshlab, uni siyosiy mag‘lub sifatida yakunladi. Bir necha kun ichida u o‘zi shaxsan itarib kelgan eng yirik loyihasini nafaqat yo‘qotdi, balki o‘z kelajagini ham xavf ostiga qo‘ydi.
Gap FIFA’ning tijorat va musobaqalar operatsiyalaridan ulush sotish rejasi haqida ketmoqda. Haftalar davomida bosim ostida turgan Infantino juma kuni kechqurun keskin burilish qildi va rejani rasman bekor qilishini e’lon qildi.
“Eshitdik, ko‘rdik, bu loyiha bo‘linishlar keltirib chiqardi. Bizning maqsadimiz esa birlashtirish,” degan mazmundagi bayonot bilan u ortga chekindi. “Shu sabab bu taklif endi davom ettirilmaydi.”
Qisqa muddatli reja, ulkan raqamlar
FIFA haftaning boshida yangi xususiy tuzilma — FIFA Forward Enterprises (FFE) tashkil etilishini ma’lum qilgandi. U Jahon chempionati va Club World Cup kabi asosiy turnirlarni boshqarishi, 21 foizlik kichik ulush esa tashqi investorlarga sotilishi kerak edi.
Maqsad aniq: 4,2 milliard dollar jalb qilish va bu pulni 211 a’zoga FIFA Fast-Forward Programme (FFFP) orqali tezkor ravishda tarqatish. FIFA hisob-kitobiga ko‘ra, keyingi to‘rt yillikda rivojlanish dasturlari uchun umumiy paket 10 milliard dollardan oshib ketishi kerak edi.
Rejaning mexanikasi ham keskin edi. Agar biror assotsiatsiya FFE taklifiga qarshi bo‘lsa-yu, baribir loyiha Kongressda o‘tib ketsa, u 2027–2030 yillar oralig‘ida 20 million dollar olishi kerak edi (2031–2034 yillarda 22 million, 2035–2038 yillarda 24 million). Loyiha tarafdorlari esa shu davrda 40 million dollar olishi belgilangan edi. Pulning ikki baravar farqi siyosiy bosim sifatida talqin qilindi.
Ammo pul hamma narsani hal qilmadi. Aksincha, qarshilikni yanada keskinlashtirdi.
UEFA zarbasi, ortidan Concacaf va AFC
Infantino uchun og‘ir zarba avvalo Yevropadan keldi. UEFA barcha 55 a’zo assotsiatsiyasi nomidan qat’iy ogohlantirdi: agar reja bekor qilinmasa, ular FIFA musobaqalarini, shu jumladan Jahon chempionatlarini boykot qiladi.
Bu oddiy bayonot emas, real tahdid edi. Jahon chempionatining iqtisodiy va sportiy og‘irligi katta qismi Yevropaga bog‘liq. Shu fonda UEFAning ovozi har doimgidan balandroq yangradi.
FIFA juma kuni tongda javob qaytardi. Rasmiy bayonotda “hech kim futbolni sotmayapti” deb ta’kidlandi, tanqidlar “eshitilgani va hurmat qilinishi” yozildi, lekin reja davom ettirilishi qayd etildi. Tashkilot “ochiq va demokratik maslahatlashuv”ga sodiq ekanini ham urg‘uladi.
Ammo bu qat’iy ohang uzoq turmadi. Oradan ko‘p o‘tmay, Osiyo konfederatsiyasi — AFC UEFA va Concacaf bilan birdamlikda ekanini e’lon qildi. Shimoliy va Markaziy Amerika ham qarshilik frontiga qo‘shilgach, FIFA ichidagi kuchlar muvozanati keskin o‘zgardi.
Uchala konfederatsiya birgalikda 211 a’zodan 137 tasini ifodalaydi. Bu raqam Infantino uchun xavfli signalga aylandi: agar masala ovozga qo‘yilsa, u yutqazishi mumkin edi. Loyiha endi nafaqat bahsli g‘oya, balki siyosiy xavfga aylandi.
Ichki isyon: Cordeiro va Lamour sahnaga chiqdi
Tashqi bosim kuchayib borayotgan bir vaqtda, eng og‘ir zarbalar ichkaridan keldi.
Birinchi bo‘lib Infantino maslahatchisi Carlos Cordeiro iste’fo berdi. U bayonotida loyihani “FIFA a’zolari uchun yomon bitim, futbol uchun yomon bitim, o‘yin kelajagi uchun yomon bitim” deb keskin tanqid qildi. Bu shunchaki norozilik emas, prezidentning eng yaqin doirasidan ochiq isyon edi.
Ortidan FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour Associated Press’ga intervyu berib, xodimlar “aldanganini” aytdi. U bu haqda ochiq gapirgani uchun ishidan ayrilishi mumkinligini bilgan holda, “shunga qaramay, endi tinch uxlayman”, dedi.
Lamourning eng og‘ir jumlasi esa shunday bo‘ldi: “Bu bir odamning loyihasi.” Ya’ni, u FFE tashabbusini keng muhokama qilingan strategiya emas, shaxsiy siyosiy o‘yin sifatida ko‘rsatdi. U nafaqat loyihani to‘xtatishga chaqirdi, balki “futbol siyosiy yetakchilari to‘g‘ri savollarni berib, to‘g‘ri qarorlar qabul qilishi vaqti keldi”, deya ishora qildi.
Bu so‘zlar FIFA ichida hokimiyat muvozanatining siljiyotganini ko‘rsatdi.
Investorlar, CONMEBOL va oxirgi burilish
Joshua Kushner boshchiligidagi Thrive sarmoya firmasi juma kechqurungacha bitimdan voz kechmagan edi. Tez orada bu faktning ahamiyati qolmadi: siyosiy bosim shunchalik kuchayib ketdiki, hatto investorlarning tayyorligi ham loyihani qutqara olmadi.
Janubiy Amerikadagi CONMEBOL ham kechga yaqin bayonot berdi. Ular rejani ochiq rad etmadi, ammo aniq chiziq chizdi: moliyaviy va tijoriy qarorlar “har doim futbol manfaatlariga xizmat qilishi, hech qachon uning mohiyatidan ustun turmasligi” kerakligini eslatdi. Bu ehtiyotkor, lekin sovuq signal edi.
Bir necha soatdan keyin FIFA ham taslim bo‘ldi. Rasmiy bayonot bilan FFE rejasi to‘liq bekor qilindi. Bir hafta ichida super loyiha g‘oyasidan — bo‘sh stolga.
Infantino kelajagi: kuchli prezidentdan zaif nomzodgacha
Adam Crafton tahliliga ko‘ra, bu jarayon Infantino uchun haqiqiy dars bo‘ldi. U yozda o‘tkazilgan erkaklar Jahon chempionatidan 15 milliard dollar daromad olgan prezident sifatida yilni boshlab, 2027-yilgi saylovga deyarli raqibsiz kirishi kutilayotgan edi. Ko‘plab federatsiyalar allaqachon unga qo‘llab-quvvatlash xatlarini yuborib bo‘lgan.
Endi esa manzara boshqacha. UEFA va Concacaf yig‘ilishlarida uning yetakchilik kelajagi ochiqchasiga savol ostiga qo‘yilgani ma’lum bo‘ldi. Bu endi yopiq eshiklar ortidagi shubha emas, jamoat maydoniga chiqqan bahs.
Norvegiya futbol federatsiyasi prezidenti Lise Klaveness shunday dedi: ularning tashkiloti Infantino uchun oxirgi saylovda ham ovoz bermagan, boshidan buyon shubha bilan qaragan. Uning so‘zlariga ko‘ra, boshqaruv tamoyillari va qoidalarga beparvo munosabat ishonchni juda tez yemiradi. “Mening hozirgi aniq taassurotim — u juda katta ishonchni yo‘qotdi,” dedi u VG nashriga.
Bu fikr Yevropa chegarasidan ancha uzoqqa borib yetayotgandek.
FIFA nizomiga ko‘ra, 2027-yilgi prezidentlik sayloviga nomzodlar noyabr oyigacha ko‘rsatilishi kerak. Oldinroq bu muddat deyarli rasmiyatchilik bo‘lib ko‘ringan: Infantino amalda yagona nomzod bo‘lib qolishi kutilardi.
Endi esa savol boshqacha: kimlar sahnaga chiqadi — va dunyo futbolining eng qudratli kreslosi yana qay darajada bahs maydoniga aylanadi?
