Harry Kane: O‘nlikdagi yangi rol
Harry Kane karyerasi davom etar ekan, uning o‘yini ham sekin-asta o‘zgardi. Bugun 33 yoshli hujumchini ba’zan o‘z jarima maydoni atrofida to‘p qabul qilib olayotganini ko‘rasiz. Klassik “toza” forvard uchun bu g‘alati manzara. Ammo raqamlar yolg‘on gapirmaydi: o‘tgan mavsumda u Angliya va Bayern Munich safida 73 ta gol urdi – karyerasidagi eng yuqori ko‘rsatkich – va buni o‘zining eng chuqur pozitsiyalaridan birida o‘ynab amalga oshirdi.
Bu paradoksni tilga olganimda, yuzida tabassum paydo bo‘ladi. U o‘zini tushuntirishga shoshilmaydi, lekin fikri aniq: “Futbolni va biz gaplashayotgan narsani chindan tushunmaguncha, ‘balandroq turgin, gol urasan’ deyish juda oson. Lekin futbol bunday ishlamaydi”, deydi Kane.
Maydondagi hujumchi – yon chiziqdagi murabbiy
Kane mashg‘ulotda maydonga eng birinchilar qatorida chiqadi. Angliya terma jamoasining eng yaxshi to‘purari bo‘lgan yulduz atrofdagilarga beparvo qarab turmaydi, lekin yoshlar kabi mayda-futbol, “fint ko‘rsatish” bilan ham ovora emas. U ko‘proq murabbiylar shtabi a’zosi bilan suhbatga berilib turadi.
Uzoqdan qaraganda, uni murabbiy bilan adashtirish oson. Ayniqsa, maydondagi roli ham bunga mos: u nafaqat hujumni yakunlaydi, balki o‘yinni boshqaradi, pressingni yo‘naltiradi, bo‘sh zonalarni ochadi.
Kane o‘yin uslubi uning shaxsiyatini eslatadi: to‘liq shakllangan, kamtar, o‘ylab harakat qiladigan futbolchi. U atrofdagilarni o‘ylaydi, lekin o‘ziga xos talabchanlik bilan.
Mavsum endigina boshlanmoqda. Ammo Kane o‘tgan 12 oy ichidagi gollar yomg‘iriga mahliyo bo‘lib qolmagan. Atigi besh kunlik yig‘indan so‘ng u Bayern safida Borussia Dortmundga qarshi Germaniya Superkubogi finalida 90 daqiqa maydonda bo‘ldi va 2:1 hisobidagi g‘alabada yana markaziy figuraga aylandi.
Raqamlar ortidagi motor
Uning roli har qachongidan ko‘ra ko‘proq yugurishni, ko‘proq tezlanishni, ko‘proq qaror qabul qilishni talab qiladi. STATSports – Kane sarmoya kiritgan sport texnologiyalari kompaniyasi – so‘nggi olti mavsumni tahlil qilib, qiziq manzarani ochdi: Kane bosib o‘tgan masofa 8 foizga, yuqori tezlikdagi yugurishlari 22 foizga, tezlanishlari esa 42 foizga oshgan.
Bu oddiy moslashuv emas. Yevropa futbolining taktik manzarasi so‘nggi besh-olti yil ichida keskin o‘zgardi. Kane bunga shunchaki yetib olgani yo‘q, balki undan oldinda ketmoqda.
“Oxirgi besh-olti yil ichida odamni odamga mahkam bosim berish ancha kattalashdi”, deydi u. “Yevropa futboli juda jismoniy bo‘lib qoldi, top jamoalar to‘pni yuqorida qaytarib olishga intilmoqda, himoyachi va yarim himoyachilariga yakkama-yakka holatlarda ishonishmoqda”.
Shu sababli eng yaxshi klublar tezkor, kuchli, raqibini bemalol aldab o‘tadigan driblerlarni yig‘moqda. Kane esa hech qachon “dahshatli dribler” sifatida tanilmagan. O‘zi ham “eng tezkor emasman”, deb tan oladi. Baribir u o‘z o‘yinini boshqacha yo‘l bilan mukammallashtirdi.
Aql bilan dribling qiladigan hujumchi
Dortmundga qarshi o‘yinda bitta epizod bor: Kane chuqurroqqa tushadi, bo‘sh zonaga, belgilarsiz hududga chiqib boradi. Raqib xavfni sezadi va darhol ikki futbolchi uni yopishga oshiqadi.
Bu yerda Kane oyoqlari bilan emas, miyasi bilan dribling qiladi. U pastga egilib, markaziy himoyachi Waldemar Antonni kuch bilan ortda qoldiradi, keyin tanasini yengilgina o‘ng tomonga buradi. Shu kichik harakatlar – uning o‘yinidagi imzo. Shu mikro-burilishlar bilan u butun jamoaning og‘irligini bir tomondan ikkinchisiga ko‘chiradi.
Daniel Svensson va Jobe Bellingham bu feintga uchib, noto‘g‘ri tomonga og‘ib ketadi. Kane esa to‘pni qarama-qarshi tomonga tortib, Bayern yarim himoyasidan boshlab butun maydonni ochib beradi.
Yil boshida Bayern bosh murabbiyi Vincent Kompany Kane rolini “50 foiz murabbiylar ko‘rsatmasi, 50 foiz – Kane o‘zi qaror qiladi” deb ta’riflagan edi. Hujumchi bu fikrni davom ettiradi: “Bu qisman instinkt, qisman futbol miyasidan foydalanish va maydondagi tuyg‘u”, deydi u. “Masalan, men biroz chuqurroqqa tushib, markaziy himoyachi qanchalik ortimdan kelishini tekshirmoqchiman. U yarim himoyagacha chiqadimi? Yoki men o‘z jarima maydonimgacha qaytsam ham ortimdan ergashadimi? Dastlabki besh-o‘n daqiqada raqib qanday o‘ynashini tushunib olasiz, va bu mening o‘yinimni ham belgilab beradi”.
Bayern ichida bu erkinlik tushunilgan, kelishilgan. Tashqaridan qaraganda tasodifiy ko‘ringan rotatsiyalar aslida aniq mantiqqa ega. Markazda esa, tabiiyki, Kane turibdi.
“Endi o‘zimni ikki o‘nlikdan biri deb his qilaman”
“Men hozir ko‘proq ikki o‘nlikdan biri sifatida o‘ynayapman, va biz birga ishlaymiz”, deydi u. “Bir tomonda ikki kishi bo‘lib raqibni son jihatdan ko‘paytirishimiz mumkin, bu esa markaziy himoyachilarga kimni olishini hal qilib bo‘lmaydigan muammo tug‘diradi. Agar ikkalamizni ham olmoqchi bo‘lishsa, odamni odamga o‘ynashlariga to‘g‘ri keladi, bu esa qanot hujumchilarimiz yoki himoyachilarimiz uchun bo‘sh zonalar ochadi. Raqibga savollar beramiz. Shaxsan o‘zimga esa yonimda bog‘lanib o‘ynaydigan futbolchi bo‘lgani yoqadi”.
Kane nomini dunyoga tanitgan rol – yakka to‘qqizinchi raqam edi. Endi esa u o‘zini old chiziqda juftlikdagi o‘nlik sifatida ko‘rmoqda.
“Yakka to‘qqizinchi bo‘lsangiz, ikki markaziy himoyachi sizni yopib qo‘yishi mumkin, va to‘pga tegish juda qiyinlashadi”, deydi u. “Siz boshqalarning sizni topishiga umid qilib yashaysiz”.
Video tahlil: chuqurga tushgan to‘qqizinchi
O‘tgan mavsumdan ikki epizodni ko‘rsataman. U ularni ko‘rarkan, darhol joylashuv, yugurish chiziqlari, raqibning e’tiborini tahlil qila boshlaydi.
“Bizning sxemada shunaqaki, har bir pozitsiyada kimdir bo‘lsa bo‘ldi, bu aynan kim ekani unchalik muhim emas”, deydi u. “Bu epizodda Lucho [Luis Diaz] o‘nliklardan biri sifatida o‘ynayapti. Men biroz ortga qaytib, bo‘sh joy ochishga harakat qilganman, Lucho esa markazdan o‘tib ketgan”.
Kane chuqurga tushgani uchun raqib yarim himoyachilaridan biri unga tortiladi. Natijada markazda bo‘shliq paydo bo‘ladi va Joshua Kimmich to‘pni Diazga kesib o‘tkazadi.
“O‘ylashimcha, orqaga yugurayotgan Serge [Gnabry] bo‘lsa kerak, u himoyachilarni chuqurga olib ketadi, bu esa menga va Luchoga oraliqda joy beradi. Lucho to‘pni menga tashlaydi, va men har safar 20-25 metr atrofida bo‘lsam, birinchi o‘yim – zarba bera olamanmi, yo‘qmi”.
Bu – Kane chuqurga tushib, epizod yakunida baribir zarba pozitsiyasiga kirib boradigan ko‘plab holatlardan biri.
“Men chuqurroq o‘ynaganimda, hujum rivojlanar ekan, hamma pasayganda o‘zimni o‘nlik zonasida topaman”, deydi u. “Bu yerda men jarima maydoni chizig‘idan zarba bera olaman – bu mening katta kuchim – yoki raqib ortidan yugurib kiraman, va hech kim meni ololmay qoladi, chunki yarim himoyachiga bunday masofada meni kuzatib borish qiyin”.
Ikkinchi epizod – Bayernning Club Brugge bilan Chempionlar Ligasi uchrashuvidan. Odatda Kane bilan markaziy himoyachi shug‘ullanadi, lekin bu safar belgiyaliklar uni tayanch yarim himoyachiga topshirgan. Kane buni bir zumda ilg‘aydi va o‘sha zaif nuqtani ishga soladi.
Lennart Karl gol uradi. Kane to‘pga tegmaydi. Lekin epizodning tomir urishi – aynan undan boshlanadi.
“Bu kichkina yugurishlar bor, hamma ham ko‘ravermaydi”, deya tushuntiradi u. “Jamal Musiala va Lenny to‘pni qabul qilib, dribling qilishda juda kuchli. Ba’zan men o‘zimni balandroq ushlab turaman va ularga chuqurroqda to‘p bilan ishlashga imkon beraman, o‘zim esa orqaga yugurishlar qilaman. O‘yinimni keskin o‘zgartirmasdan, atrofimdagilarga moslashishga harakat qilaman. Bilaman, Lenny o‘sha cho‘ntaklarda juda yaxshi, u yerga kirishi bilan men ortga yugurishni o‘ylayman: birinchidan, u meni uzib, darvoza bilan yuzma-yuz chiqarishi mumkin, ikkinchidan, u o‘zi dribling qilib, xuddi shu epizoddagidek harakatni bajarishi mumkin. Lenny o‘sha cho‘ntakka kirishi bilanoq men yugurishni boshlayman. Har safar to‘pni olish uchun emas – ba’zan shunchaki himoyachini o‘zim bilan olib ketish uchun. Natijada u markazda markaziy himoyachi bilan yakkama-yakka qoladi, bu esa istalgan himoyachi uchun xavfli holat”.
Ballon d’Or bahsida ko‘rinmay qolayotgan Kane
Ballon d’Or yakuniy ro‘yxati e’lon qilinishi arafasida Kane nomi ham muhokamada. Asosiy dalil – gollar soni. 73 ta golni e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydi. Lekin bu bahsda ko‘pincha ko‘zdan qochadigan narsa bor: uning qolgan o‘yini.
Kane maydonning har bir nuqtasida, o‘yinning har bir fazasida jamoa uchun ishlaydi. Shu bilan birga, individual ko‘rsatkichlari Cristiano Ronaldo, Lionel Messi, Erling Haaland kabi superyulduzlar darajasiga chiqib bormoqda.
U o‘zini ba’zan o‘nlik, ba’zan to‘qqizinchi, ba’zan hatto oltinchi raqam rolida o‘ynayotganini aytib keladi. Futbolda rollar tobora torayib, futbolchilar bitta vazifa bilan “dasturlanayotgan” bir davrda, bitta insonning bularning barchasini bir tanada mujassam etayotgani – o‘zi bir yutuq emasmi?
