Gianni Infantino inqirozi: FIFA tepasidagi hokimiyatni larzaga soldi
Gianni Infantino inqirozi: besh kunlik siyosiy bo‘ron FIFA tepasidagi hokimiyatni larzaga soldi
UEFA zarbasi siyosiy maydonda eng og‘iri bo‘ldi. Yevropa futboli hukumron organi FIFA rahbariyatiga ochiqchasiga hukm chiqardi: ular “ishonchni yo‘qotdi”. Nafaqat UEFA ko‘zida, balki “futbol oilasi”ning katta qismida ham.
Gap faqat keskin bayonotda emas edi. UEFA hatto barcha FIFA musobaqalarini, jumladan Jahon chempionatini boykot qilish bilan tahdid qildi, agar loyiha davom etsa. Bunga CONCACAF va Osiyo Futbol Konfederatsiyasi qo‘shildi. Qarshilik endi a’zolarning yarmidan ko‘prog‘ini qamrab olgan frontga aylandi.
Ichki isyon va “bir odamlik loyiha”
Zarbalar tashqaridan kelmadi, FIFA ichidan ham kelib tushdi. Gianni Infantinoning eng yaqin maslahatchilaridan biri, AQSh federatsiyasining sobiq prezidenti Carlos Cordeiro iste’fo berdi. U rejani keskin rad etdi, uni “a’zolar uchun yomon bitim, futbolning uzoq muddatli kelajagi uchun yomon bitim” deb atadi.
FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour ham sukut saqlamadi. U rahbariyatni xodimlarni “aldaganlikda” aybladi va butun tashabbusni “bir odamlik loyiha” deya tamg‘aladi.
Shu tariqa, 2027-yildagi prezidentlik saylovlari yaqinlashar ekan, Infantinoning kelajagi muallaq holatga tushib qoldi. Avvallari deyarli kafolatlangan qayta saylanish endi savol ostida. U tobora ko‘proq yakka qolgan, boshqaruvni tubdan qayta ko‘rib chiqish talablari esa baland ovozda yangramoqda.
So‘nggi kunlardagi matbuot xabarlariga ko‘ra, yaqin atrofidagi odamlar uni oldindan ogohlantirgan, biroq u baribir bir tomonlama qarorlar bilan oldinga intilgan. Aynan shu yondashuv uni ayrim kuzatuvchilar tili bilan aytganda “yerda yurgan o‘lik odam”ga o‘xshatdi.
Bu faqat bir loyihadan ortga chekinish emas. Infantino deyarli o‘n yil davomida o‘z hokimiyatini qurib kelgan siyosiy legitimlikning yemirilishi. Endi u shubha va “maxfiy sxemalar” uchun javobgarlik talab qilinayotgan fonida yirik qit’alar bilan ko‘priklarni qayta qurishi kerak.
“Toza ochko‘zlik” va Superliga xotiralari
Inqiroz siyosiy doiralar bilan cheklanib qolmadi, Infantino shaxsiy va institutsional obro‘siga ham zarba berdi. Tanqidchilar loyihani tezda “toza ochko‘zlik”, “yomon bitim” va “maxfiy sxema” deya atadi. 2021-yilda qulagan European Super League bilan bevosita qiyoslar paydo bo‘ldi.
“The Times” va boshqa nashrlar yozishicha, reja a’zolar ko‘zidan yiroqda ishlab chiqilgan, so‘ng esa ularga tayyor “fait accompli” sifatida, moliyaviy va’dalar evaziga qabul qildirishga urinish ko‘rinishida taqdim etilgan.
Loyihaning ehtimoliy investorlari orasida AQSh siyosiy doiralariga yaqin “Thrive Capital” va Kushner oilasi bilan bog‘liq guruhlar tilga olinishi shubhalarni yanada chuqurlashtirdi. Ayniqsa, vaqt tanlovi. 2026-yilgi Jahon chempionati — tarixdagi eng daromadli turnir sifatida e’lon qilingan musobaqadan atigi bir necha hafta o‘tib, bu harakat ko‘plar nazarida shu muvaffaqiyatni shaxsiy yoki tor manfaatlar uchun siqib olish urinishiga o‘xshab ketdi.
UEFA iboralarni tanlashda chekinmadi. Ular “maxfiy tuzilgan shubhali bitimlar”, “tezlashtirilgan muddatlarda yashirin sxemalar” haqida gapirdi va Infantino saylov oldidan bergan shaffoflik va’dalarini bajarmaganini eslatdi. Joseph Blatter davridan keyin o‘zini “islohotchi” sifatida ko‘rsatib kelgan prezidentning obro‘siga qattiq zarba tegdi. Hatto loyihadan voz kechilgach ham, “zarar ko‘rgan obro‘ uzoq vaqt saqlanib qoladi”, degan xulosalar matbuotda qayd etildi.
“Sky News” jurnalisti Rob Harris vaziyatni shunday ifodalaydi: Uels Futbol Assotsiatsiyasining Gianni Infantinoni qayta saylashni rasman qo‘llab-quvvatlashdan voz kechgan dunyodagi birinchi tashkilotga aylanishi inqiroz qanchalik chuqurlashganini ko‘rsatib turibdi.
Milyardlar havoga uchdi
Moliyaviy maydonda ham Infantino yirik imkoniyatdan ayrildi. Loyiha orqali u milliardlab dollar jalb etishni, ularning bir qismini rivojlanish dasturlariga yo‘naltirishni va har bir a’zoga o‘nlab millionlab mablag‘ tarqatishni va’da qilgan edi. Reja qulagach, FIFA hech qanday daromad olmadi.
Bu orada FIFA zahiralari allaqachon 5 milliard dollardan oshgan edi. Shunday fond bor paytda, tashkilot ulushini qisman sotish zarurati o‘zi bo‘yicha jiddiy savol tug‘dirdi.
Eng bahsli nuqta esa shaxsiy manfaatlar bilan bog‘liq bo‘ldi. “The Times” jurnalisti ma’lumotiga ko‘ra, yangi kompaniyani boshqarish evaziga Infantino yiliga 30 million yevrodan ortiq maosh olishi kerak edi, ustiga-ustak samaradorlik uchun bonuslar ham. Bu uning hozirgi taxminiy 3 million yevrolik maoshidan qariyb o‘n baravar ko‘p.
“The Sun” esa bundan ham keskinroq yozdi: loyiha tasdiqlanganida, Infantino daromadi Erling Haaland, Lewis Hamilton yoki Steve Kerr darajasidagi yulduzlar maoshiga yaqinlashishi mumkin edi. Bu raqamni hech kim rasmiy va qat’iy ravishda rad etmadi. Shubha alangasi aynan shu yerda yanada kuchaydi: loyiha o‘yin manfaatlari qatorida, balki undan ham ko‘proq darajada shaxsiy foydaga xizmat qilganmi?
Bitimning qulashi bilan FIFA uzoq muddatli moliyaviy ta’sirini kuchaytirish va kengaytirilgan “FIFA Forward” dasturlarini yanada quvvatlantirish imkoniyatini yo‘qotdi. Endi tashkilot yana boshlang‘ich nuqtasiga qaytgandek, va’da qilingan puldan kamroq resurs bilan qolmoqda. Yana bir xavotir: rejaga qarshi chiqqan assotsiatsiyalar keyingi tsikllarda moliyaviy jihatdan jazolanishi mumkin degan qo‘rquv.
Bo‘lingan futbol oilasi va toraygan hokimiyat
Loyiha global futbol oilasini yarmiga bo‘ldi. Yevropaning 55 ta federatsiyasi bir safda turdi, Osiyo va Shimoliy Amerikadan ham kuchli ovozlar qo‘shildi. Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniyadagi ayrim federatsiyalar esa ehtiyotkorlik bilan sukut saqladi yoki faqat qisman qo‘llab-quvvatladi.
Bu bo‘linish Infantino hokimiyatining haqiqiy chegaralarini ochib tashladi. U ko‘p yillar davomida kichik federatsiyalar yordami bilan qulay ko‘pchilikka tayanib, qarorlarni oson o‘tkazib kelgan edi. Endi bu formula ishlamay qolganini ko‘rsatdi.
Saflarni yana birlashtirish vazifasi endi aynan uning zimmasida. Ikkinchi bayonotida u “futbol har qanday tilda gapiradi” deya ta’kidlab, muloqotga chaqirdi. Ammo ishonch allaqachon sinib bo‘ldi. FIFA qaror qabul qilish mexanizmlarini qayta ko‘rib chiqish talablari ochiq maydonga chiqdi.
Osiyo Futbol Konfederatsiyasi maslahatlashuv jarayonlarini “zudlik bilan ko‘rib chiqish”ni so‘radi. UEFA esa “ishonchni qayta tiklash bo‘yicha haqiqiy ish endi boshlanmoqda”, deya ogohlantirdi.
Infantino endi avvalgidek keng siyosiy maydonga ega emas. Har qanday yangi loyiha keskinroq tekshiruvdan o‘tadi, uning manevr qilish imkoniyatlari qisqaradi. Atigi besh kunlik tartibsizlik investitsiya orzularini chilparchin qildi va FIFA obro‘sini larzaga soldi. Shu bilan birga, dunyo futboli hali ham eng yirik turnirlarini faqat investitsion tovar darajasiga tushirishga rozi emasligini eslatib qo‘ydi.
Afrika kartasi: yo‘qotilgan imkoniyat va yashirin resurs
Patrice Motsepe boshchiligidagi Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF) Infantino uchun uzoq yillar davomida eng muhim tayanchlardan biri bo‘lib kelgan. Bu yaqin munosabat va “FIFA Forward” dasturlari orqali qit’aga oqib kelgan saxiy mablag‘lar bilan mustahkamlangan edi.
Shunga qaramay, Infantino bu tarixiy tayanchni o‘z loyihasini qutqarib qoladigan qat’iy siyosiy pozitsiyaga aylantira olmadi. CAF faqat ijroiya qo‘mitasi yig‘ilishida a’zolarni taklifni “o‘rganish va baholash”ga chaqirish bilan cheklangan. Na ochiq qo‘llab-quvvatlash, na keskin rad etish.
Bu orada UEFA, CONCACAF va AFC allaqachon qat’iy qarshilik pozitsiyasini e’lon qilib bo‘lgan edi. Afrika tomonidagi ikkilanish qisqa muddatli yo‘qotishga aylandi: loyiha Afrikaning ehtimoliy ittifoqi shakllanib ulgurmasidan qulab tushdi. Holbuki, ko‘plab afrikalik assotsiatsiyalar uchun va’da qilingan qo‘shimcha mablag‘lar — har biriga 40 million dollargacha — hayotiy ahamiyatga ega edi.
BBC xabarlariga ko‘ra, Afrika sodiqlik va rivojlanish ehtiyojlari tufayli “yolg‘iz qo‘llab-quvvatlovchi ovoz”ga aylanishi mumkin bo‘lgan hudud sifatida ko‘rilgan. Ammo bu karta o‘ynalmay qoldi.
Shu yo‘qotish ichida strategik imkoniyat yashirin. Bo‘ron tinchigach, Infantino Afrikani yana “yutuvchi karta” sifatida ishga solishi, loyihani qayta tiklash yoki ko‘proq maslahatlashuvga asoslangan, yumshatilgan formula bilan qayta sahnaga chiqishi mumkin.
Afrika assotsiatsiyalari, jumladan Misr va Marokash federatsiyalari, loyiha bekor qilingani e’lon qilingach, darhol bu qarorni “oqilona” deb atab, Infantino rahbarligiga bo‘lgan ishonchni yangilashga shoshildi. Bu paradoksal ko‘rinadi: siyosiy mag‘lubiyat fonida shaxsiy legitimlikka berilgan kredit.
Bundan tashqari, Infantino va Motsepe o‘rtasidagi shaxsiy aloqalar hamon kuchli omil bo‘lib turibdi. Infantino uni bir paytlar “Afrikaning sodiq do‘sti” deb atagan. Bu rishta, ayniqsa rivojlanish va moliyalashtirish markazida bo‘lgan, Yevropada qo‘rquv uyg‘otmaydigan yangi tashabbuslarni o‘tkazishda muhim tayanchoq bo‘lib qolishi mumkin.
Infantino endi avvalgidek keng siyosiy maydonga ega emas. Har qanday kelajakdagi reja yanada qattiq filtrdan o‘tadi. Ammo Afrikani yonida ushlab qolish unga, bo‘ron tinchigach, harakat qilish uchun zarur bo‘lgan kamida bir yo‘lakni qoldiradi. Bir necha kun FIFA obro‘sini chayqatdi, katta investitsion orzularni yo‘qqa chiqardi, lekin barcha ko‘priklarni ham yoqib yubormadi.
UEFA, FIFA va CAF bayonotlari yo‘qotishlar naqadar chuqur ekanini va ishonch sari yo‘l uzoq bo‘lishini tasdiqlab turibdi. Bu yo‘lda Afrika Infantino qo‘lida qolgan eng qimmat kartalardan biri bo‘lib qoladimi yoki bir kun kelib u ham undan yuz o‘giradimi? Futbol siyosatining keyingi bobini aynan shu savol belgilab berishi mumkin.
