Gianni Infantino: futbol olamidagi o'zgarishlar va tahdidlar

Gianni Infantino hayoti tez yuradi. Juda tez. Yaqinda u buni yana bir bor his qildi: xususiy samolyotda Amerika osmonini kesib o‘tib, bir shahardan boshqasiga uchdi, Jahon chempionati yakuniga yetar ekan, deyarli har joyda paydo bo‘ldi.

19-iyul kuni u o‘zini futbol olamining mutlaq markazida sezgan bo‘lishi tabiiy. AQSh prezidenti Donald Trump bilan birga Ispaniyaga Jahon chempionati kubogini topshirayotgan paytida uning atrofida hamma narsa jilvalanib turgandek ko‘rindi.

Oradan ikki hafta ham o‘tmay, manzara keskin o‘zgardi.

Siyosiy zarbalar va bo‘shab borayotgan ishonch

Infantino uchun tanqid yangilik emas. Angliya bosh vaziri Andy Burnhamning keskin bayonotlari, o‘zini “o‘yinni himoya qiluvchi” deb ta’riflaydigan rahbarni muxlislarning qoralashi — bularni u kasb xavfi sifatida ko‘rishi mumkin.

Ammo bu safar zarba boshqacha.

Yevropa futbolini boshqaruvchi Uefa Fifa musobaqalarini boykot qilish bilan tahdid qildi. Bu ogohlantirishni Concacaf va Osiyo futbol konfederatsiyasi AFCning keskin chiqishlari yanada og‘irlashtirdi. Ularning uchtalasi ham, o‘z uslubida, Fifa boshqaruviga nisbatan juda sovuq, aniq va og‘ir baho berdi.

AFC rasmiy bayonotida: “Bu masala bitta taklif doirasidan ancha uzoqqa borib ketadi. Bu Fifa ichidagi maslahatlashuv va qaror qabul qilish jarayonlaridagi tub zaifliklarni ochib tashladi, endi ular bartaraf etilishi shart”, deb yozdi.

Ichkaridan kelayotgan xabarlar ham quvonchli emas. Manbalarga ko‘ra, Concacaf a’zolarining mutlaq ko‘pchiligi Infantino taklifini rad etish bilan cheklanib qolmadi: ular Fifa prezidentining o‘yinni boshqarish qobiliyatiga bo‘lgan ishonchini yo‘qotayotgan, ayrimlari esa allaqachon yo‘qotib bo‘lgan.

Ustiga ustak, Infantino uchun muhim figuradan biri – Carlos Cordeiro iste’foga chiqdi. U prezidentning maxsus maslahatchisi, shu bilan birga Trump tomonidan 2026-yilgi Jahon chempionati bo‘yicha Oq uy shtabiga katta maslahatchi etib tayinlangan shaxs edi.

Fifa bosh operatsion direktori Kevin Lamour Associated Press agentligiga bergan bayonotida Fifa ma’muriyati “loyiha borasida aldanganini” aytdi.

BBC Sport tashkilotning o‘zidan izoh olishga harakat qilgan, ammo hozircha javob yo‘q.

Hamma narsa bitta manzarani chizadi: devorlar Infantino atrofida tobora yaqinlashayotgandek.

“Oddiy tashkilot” emas

Savol esa tobora balandroq yangray boshladi: agar bu uning davrining yakuni bo‘lsa, o‘rnini kim egallaydi?

Biroq avval real bo‘lish kerak.

Angliya futbol assotsiatsiyasining sobiq raisi David Bernstein BBC Sport’ga shunday dedi: “Oddiy tashkilotda u shunday ko‘lamdagi masalada ortga chekinishga majbur bo‘lsa, ehtimol darhol eshik ko‘rsatilgan bo‘lardi. Ammo Fifa oddiy tashkilot emas. Agar u yetarlicha milliy assotsiatsiyalarni yoniga ola bilsa, davom etadi”.

Fifa sobiq vitse-prezidenti Jim Boyce ham shunga yaqin fikr bildirdi. Uningcha, Infantino hali ham qayta saylanish uchun “yetarli qo‘llab-quvvatlash”ga ega bo‘lishi mumkin, lekin: “Agar hozirgi jarayonlar shu sur’atda davom etsa, kim biladi?” deya ogohlantirdi. So‘ng qo‘shib qo‘ydi: “Agar men pul tikadigan odam bo‘lganimda, – bunday emasman, – baribir uning yakuniy to‘rt yillik muddatini olishiga pul tikkan bo‘lardim”.

Infantino 2016-yildan beri Fifa prezidenti. Ungacha yetti yil davomida Uefa bosh kotibi bo‘lgan. Futbol siyosatining murakkab xaritasini undan yaxshiroq biladigan odam kam.

56 yoshida u Osiyo futbol konfederatsiyasi prezidenti Shayx Salman al-Khalifani saylovda 115 ga 88 ovoz hisobida ortda qoldirib, Sepp Blatter iste’fosidan keyin korruptsiya ayblovlari bilan bulg‘angan tashkilotni “tozalash” vazifasini o‘z zimmasiga olgan edi. Blatter o‘tgan yili korrupsiya bo‘yicha ayblovlardan oqlangan.

O‘sha paytda Infantino shunday va’da bergan: “Men futboldan Fifa tomon, Fifadan futbol tomon yo‘lni qayta ochish uchun tinmay ishlayman”.

Shundan beri u ikki marta raqibsiz qayta saylandi. Kelgusi yil mart oyidagi qurultoyda ham xuddi shunday bo‘lishi kutilayotgan edi. Bu Fifa tarixida g‘ayrioddiy holat emas: Blatter ham 2007 va 2011-yillarda hech qanday raqibsiz qatnashgan.

Braziliyalik Joao Havelange 1974-yilda Sir Stanley Rousni mag‘lub etib, amaldagi Fifa prezidentini saylovda ag‘darib tashlagan so‘nggi odam bo‘lib qolgan. Shundan keyin u 1998-yilda, 82 yoshida iste’foga chiqqunga qadar ketma-ket besh muddat davomida hech qanday raqibsiz saylanib kelgan.

Infantino qayta saylanishini qo‘llab-quvvatlovchi maktublar allaqachon Fifa’ga topshirilgan. Endi savol: ular qaytarib olinadimi? BBC Sport kamida bitta Uefa a’zosi shu haftadagi voqealar fonida o‘z maktubini allaqachon qaytarib olganini biladi.

Kimlar sahnaga chiqishi mumkin?

Fifa taxti bo‘shab qolishi aniq emas. Lekin unga da’vogar bo‘lishi mumkin bo‘lgan nomlar atrofida siyosiy harorat oshmoqda.

Victor Montagliani (Concacaf prezidenti)

Infantino singari u ham 2016-yilda saylanib, boshqaruvni isloh qilishni va’da qilgan. Kanada futbol assotsiatsiyasining sobiq prezidenti sifatida u 2026-yilgi Jahon chempionatini uch davlatda o‘tkazish loyihasini tayyorlash va amalga oshirishda hammuallif sifatida markaziy rol o‘ynadi.

Fransuz, italyan, ispan va ingliz tillarida bemalol so‘zlasha oladigan Montagliani o‘zining Concacaf prezidentligiga nomzodini qo‘yish qarorini shunday tasvirlagan: “Biror ishga kirishsam, oxirigacha boraman. Uch oy davomida o‘z hisobimdan sayohat qildim, 41 mamlakatning barchasiga bordim – AQShdan tortib Venesuela yaqinidagi kichik Bonaire oroligacha”.

U 2024-yilda Concacaf hududida kengaytirilgan Copa America musobaqasini o‘tkazishda bosh rolni o‘ynadi. BBC Sport’ga bergan intervyusida bu turnirni doimiyga aylantirish g‘oyasini rad etgan. Siyosiy jihatdan kuchli figura sifatida Arsene Wengerning har ikki yilda bir Jahon chempionati o‘tkazish tashabbusi atrofidagi keskinlikni yumshatishga harakat qilgan, lekin 64 jamoali mundial g‘oyasini hech qachon to‘liq qabul qilmagan.

2025-yilda bo‘lib o‘tgan Leaders konferensiyasida u futbolning siyosiy bo‘ronlarga chidamliligi haqida gapirgan: “O‘yin hozirgi dunyo yetakchilaridan kattaroq. Futbol har qanday rejimdan omon qoladi. Bu bosh og‘rig‘ini keltiradimi? Albatta. Bunga real ko‘z bilan qarash kerak. O‘yinimizning go‘zalligi shunda – u har qanday shaxs va mamlakatdan kattaroq”.

Uning xalqaro tajribasi, til bilishi va 2026-yilgi mundialdagi roli Montaglianini kuchli nomzodga aylantiradi. Ammo u ham Infantino singari Fifa ichidagi murakkab kuchlar muvozanatini hisobga olishi kerak bo‘ladi.

Shayx Salman bin Ebrahim Al Khalifa (AFC prezidenti)

Bahraynlik rahbar 2013-yilda birinchi marta saylangan, so‘ng 2027-yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi muddatga ham raqibsiz qayta saylandi.

U boshchiligida Osiyo futbol konfederatsiyasi sezilarli o‘sish yo‘liga chiqdi: Champions League Elite, Champions League Two, Challenge League va 2024-25-yillarda ishga tushirilgan Women’s Champions League kabi turnirlar yo‘lga qo‘yildi. Osiyo Kubogi esa 24 jamoagacha kengaytirildi.

Infantino boshqaruvidagi Fifa’ni keskin tanqid qilgan bayonotni aynan Shayx Salman imzoladi. U 46 a’zodan iborat konfederatsiyani yoniga ola bildi. Bu mamlakatlarning ko‘pi Infantino rejasi taklif qilayotgan raqamlar ularning umumiy futbol byudjeti uchun naqadar ulkan ekanini juda yaxshi tushunadi.

Shayx Salmanning uzoq muddatli tajribasi, Osiyo futbolini kengaytirishdagi roli va hozirgi mojaro bo‘yicha qat’iy pozitsiyasi uni tabiiy raqib sifatida ko‘rsatadi.

Nasser Al-Khelaifi (PSG prezidenti, European Football Clubs raisi)

Yevropa klublar uyushmasi sifatida tanilgan tuzilma Al-Khelaifi qo‘l ostida yangi nom oldi – European Football Clubs – va yanada kattaroq maydonga chiqdi. U 2021-yilda ikki kun ichida qulashi bilan tarixda qolgan European Super League loyihasi barbod bo‘lganidan keyin rahbarlikka kelgan.

U nafaqat nomni o‘zgartirdi, balki a’zolikni 800 dan ortiq klubgacha kengaytirdi. Eng yirik klublar orasida faqat Real Madrid tashqarida qolgan.

Nazariy jihatdan qaralganda, qatoriyalik bu rahbar Infantino uchun jiddiy raqib bo‘lishi mumkin. Lekin hozircha bitta muhim to‘siq bor: u o‘zi bu lavozimni xohlamaydi. 52 yoshli Al-Khelaifiga yaqin manba shunday deydi: “U bu ishni chin dildan, chin dildan, chin dildan istamaydi”.

Demak, u ko‘proq kulis ortidagi ta’sirchan figura bo‘lib qolmoqda, saylov byulletenida esa nomi ko‘rinmasligi ehtimoli yuqori.

Mattias Grafström (Fifa bosh kotibi)

2024-yil may oyida tayinlangan Mattias Grafström Fifa ichida tobora kuchayib borayotgan ovozga aylandi.

Ko‘p tillarni biladigan shved mutaxassisi Infantino 2016-yilda prezident bo‘lganidan keyin uning apparat rahbari sifatida yonida ishlay boshlagan. Jahon chempionati davomida ham u juda ko‘rinadigan figura bo‘ldi.

Aynan shu yaqinlik esa uning eng katta kamchiligi bo‘lishi mumkin. Ko‘p federatsiyalar Fifa’ning keyingi prezidentini “no-yevropalik” ko‘rishni istayotgani ham Grafström imkoniyatlarini pasaytiradi. Infantino davrining davomchisi sifatida qabul qilinishi ehtimoli yuqori, hozir esa ko‘pchilik aynan o‘zgarishni talab qilmoqda.

Marokashdagi 77-qurultoy sari

Fifa’ning navbatdagi prezidenti tashkilotning 77-qurultoyida, kelgusi yil mart oyida Marokashda aniqlanadi. Nomzodlar 18-noyabrgacha o‘z arizalarini topshirishi mumkin.

Infantino hali ham bu poygada asosiy favorit bo‘lib qoladimi? Yoki Uefa, Concacaf va AFC bosimi ostida sahnaga yangi nomlar chiqadimi?

Bugun bitta narsa aniq: bir necha hafta avval Jahon chempionati kubogini baland ko‘targan odam endi futbol siyosatining eng xavfli balandligida turibdi. Tagida esa – saylov, bo‘linib ketayotgan konfederatsiyalar va tobora sabrsizlanayotgan o‘yin.